Chủ động tầm soát ung thư đại trực tràng – phát hiện sớm, bảo vệ sức khỏe

Ung thư đại trực tràng (CRC) là một trong những bệnh ung thư phổ biến trên thế giới và có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Điều đáng lưu ý là nhiều trường hợp ung thư đại trực tràng có thể được phát hiện sớm thông qua tầm soát, thậm chí phát hiện các tổn thương tiền ung thư để can thiệp trước khi bệnh tiến triển. Vì vậy, chủ động tầm soát đúng thời điểm là một trong những cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Ung thư đại trực tràng là ung thư xuất hiện tại đại tràng hoặc trực tràng. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), ung thư đại trực tràng là loại ung thư phổ biến thứ ba và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng thứ hai trên toàn cầu. IARC ước tính mỗi năm có khoảng 1,9 triệu ca mắc mới và hơn 900.000 trường hợp tử vong do căn bệnh này trên toàn thế giới.

Tại Việt Nam, theo số liệu GLOBOCAN 2022, ung thư đại trực tràng đứng thứ 3 về số ca mắc mới ở nữ giới và thứ 4 ở nam giới. Tổng cộng có 16.835 ca mắc mới ở cả hai giới, chiếm khoảng 9,3% tổng số ca ung thư mới trong năm 2022.

Điều đáng quan tâm là ung thư đại trực tràng có thể phát triển từ các tổn thương tiền ung thư như polyp. Những tổn thương này có thể được phát hiện thông qua các phương pháp tầm soát và xử lý phù hợp, giúp giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư. IARC cũng nhấn mạnh vai trò của các chương trình tầm soát trong việc phát hiện ung thư đại trực tràng ở giai đoạn sớm và giảm gánh nặng tử vong do bệnh.

Ai nên chủ động tầm soát ung thư đại trực tràng?

Theo khuyến cáo của USPSTF, người trưởng thành có nguy cơ trung bình nên được tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 đến 75 tuổi. Với người từ 76–85 tuổi, việc tầm soát nên được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe, tiền sử tầm soát và mong muốn của mỗi người.

Đặc biệt, những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc các yếu tố nguy cơ cao có thể cần được tầm soát sớm hơn hoặc với tần suất khác. Vì vậy, việc trao đổi với bác sĩ để đánh giá nguy cơ cá nhân là rất quan trọng.

Các phương pháp tầm soát có thể được sử dụng

Tùy vào độ tuổi, nguy cơ và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể tư vấn phương pháp tầm soát phù hợp. Một số phương pháp được các hướng dẫn quốc tế đề cập gồm:

• Xét nghiệm phân tìm máu ẩn (FIT): có thể thực hiện định kỳ và là một trong những phương pháp tầm soát không xâm lấn.
• Xét nghiệm DNA trong phân kết hợp FIT: được thực hiện theo khoảng thời gian nhất định.
• Nội soi đại tràng: cho phép quan sát trực tiếp đại tràng và có thể phát hiện, xử lý một số tổn thương trong quá trình nội soi.
• Một số phương pháp khác như chụp CT đại tràng hoặc nội soi đại tràng sigma cũng có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp.

Việc lựa chọn phương pháp tầm soát không nên dựa trên một lựa chọn duy nhất cho tất cả mọi người mà cần được cân nhắc dựa trên nguy cơ, tiền sử sức khỏe, khả năng thực hiện và tư vấn của nhân viên y tế.

Chủ động tầm soát ngay cả khi chưa có triệu chứng

Một trong những hiểu lầm phổ biến là chỉ cần kiểm tra khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, tầm soát được thực hiện cho những người chưa có triệu chứng, nhằm phát hiện ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư từ sớm.

Bên cạnh tầm soát định kỳ, người dân cũng cần lưu ý những dấu hiệu bất thường như:

• Thay đổi kéo dài trong thói quen đi tiêu.
• Có máu trong phân hoặc chảy máu trực tràng.
• Đau bụng, đầy hơi hoặc khó chịu kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Mệt mỏi kéo dài hoặc thiếu máu không rõ nguyên nhân.

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, không nên chỉ chờ đến lịch tầm soát mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá phù hợp.

Để chủ động giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng, mỗi người cũng nên duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực, duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế thuốc lá và rượu bia, đồng thời xây dựng chế độ ăn uống cân bằng. IARC ghi nhận một số yếu tố như thừa cân/béo phì, ít vận động, hút thuốc và sử dụng rượu có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Lưu ý: Tầm soát ung thư đại trực tràng không có nghĩa là chẩn đoán chắc chắn ung thư. Kết quả tầm soát bất thường cần được bác sĩ đánh giá và có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc thăm khám chuyên sâu để xác định nguyên nhân.

Đừng chờ đến khi có triệu chứng. Chủ động tầm soát đúng thời điểm – phát hiện sớm bất thường – bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC)