Nang trội buồng trứng trái là gì? Nang noãn buồng trứng là gì?

Nang noãn buồng trứng là gì?

Nang noãn buồng trứng là một cấu trúc nhỏ, dạng túi, chứa đầy dịch và một tế bào trứng chưa trưởng thành (còn gọi là noãn bào). Đây là đơn vị chức năng cơ bản của buồng trứng. Nang noãn chứa vật chất di truyền và có kích thước lớn nhất trong các tế bào noãn. Mỗi phụ nữ khi sinh ra có khoảng 1 – 2 triệu nang noãn. Con số này giảm dần còn khoảng 300.000 – 400.000 khi đến tuổi dậy thì. Trong suốt những năm sinh sản, sẽ có khoảng 400 – 500 nang trong số này phát triển đầy đủ và thực hiện quá trình phóng noãn (rụng trứng).

Nang noãn đảm nhận vai trò chọn lọc trứng để phát triển và chuẩn bị cho quá trình rụng trứng, tạo điều kiện thụ thai. Nang noãn còn được gọi là noãn nang, và là đơn vị chức năng của buồng trứng liên quan chặt chẽ đến chu kỳ kinh nguyệt.

Nang trội buồng trứng là gì?

Mỗi tháng, thường chỉ có một nang noãn trưởng thành gọi là nang trội (dominant follicle) sẽ phóng noãn, giải phóng trứng để thụ tinh. Các nang còn lại sẽ thoái hóa theo quá trình gọi là atresia. Nang trội phát triển với tốc độ khoảng 1,5 mm mỗi ngày trong giai đoạn nang noãn của chu kỳ kinh nguyệt.

Thông thường, nang trội chỉ xuất hiện ở một bên buồng trứng trong mỗi chu kỳ. Tuy nhiên, có trường hợp đặc biệt gọi là buồng trứng có 2 nang trội, tức là cả hai buồng trứng cùng có nang noãn trưởng thành, làm tăng khả năng đa thai hoặc rụng trứng kép.

Xem thêm: Nang cơ năng buồng trứng

Cấu trúc của nang noãn buồng trứng

Nang noãn bao gồm các thành phần chính sau:

• Oocyte (trứng chưa trưởng thành): Là tế bào trứng nằm ở trung tâm nang, có khả năng phát triển thành trứng trưởng thành sau quá trình trưởng thành nang.
• Tế bào hạt: Bao quanh oocyte, có vai trò nuôi dưỡng trứng và sản xuất estrogen dưới tác động của hormone kích thích nang (FSH – follicle-stimulating hormone).
• Màng đáy: Lớp màng mỏng bao quanh tế bào hạt, ngăn cách với lớp tế bào ngoài nang.
• Lớp tế bào vỏ nang: Bao gồm theca interna và theca externa, tham gia sản xuất hormone androgen, tiền chất để tế bào hạt chuyển hóa thành estrogen.
• Dịch nang: Chứa trong khoang nang (antrum), cung cấp môi trường dinh dưỡng cho oocyte phát triển.

Quá trình phát triển nang noãn và nang trội trong chu kỳ kinh nguyệt

Quá trình phát triển nang noãn và nang trội là một phần quan trọng trong chu kỳ kinh nguyệt, quyết định sự trưởng thành của trứng và khả năng thụ thai.

Giai đoạn phát triển nang noãn ban đầu

Mỗi tháng, buồng trứng bắt đầu kích hoạt một số nang noãn nguyên thủy nằm trong trạng thái nghỉ. Những nang này bắt đầu phát triển dưới tác động của hormone kích thích nang từ tuyến yên.

Nang noãn trải qua các giai đoạn từ nang nguyên thủy, nang sơ cấp, nang thứ cấp đến nang có hốc (antral follicle), với kích thước tăng dần từ vài mm đến khoảng 5mm vào khoảng ngày thứ 7 của chu kỳ

Giai đoạn chọn lọc nang trội

Vào khoảng ngày thứ 7 của chu kỳ kinh nguyệt, quá trình chọn lọc nang bắt đầu. Trong số các nang noãn phát triển, chỉ có một nang (hoặc hiếm khi là hai nang) được chọn làm nang trội.

Nang trội phát triển vượt trội về kích thước và chức năng so với các nang còn lại, các nang không trội sẽ thoái hóa và bị đào thải.

Giai đoạn phát triển nang trội

Trong giai đoạn này, nang trội tiếp tục phát triển nhanh, với tốc độ khoảng 1-2mm mỗi ngày, để đạt đến kích thước lý tưởng cho việc phóng noãn là khoảng 18 – 25 mm vào thời điểm giữa chu kỳ (khoảng ngày 12 – 14 đối với chu kỳ 28 ngày).

Nang này sản xuất lượng lớn estrogen, giúp làm dày niêm mạc tử cung, chuẩn bị cho quá trình làm tổ của phôi thai nếu thụ tinh xảy ra. Sự tăng estrogen cũng làm giảm nồng độ FSH, khiến các nang nhỏ còn lại không phát triển tiếp và thoái hóa.

Giai đoạn thoái hóa nang không trội

Giai đoạn thoái hóa diễn ra vào ngày 11 – 13 của chu kỳ. Các nang không được chọn làm nang trội sẽ trải qua quá trình thoái hóa gọi là atresia. Trong giai đoạn này, chỉ còn lại nang trội phát triển đầy đủ để chuẩn bị cho hiện tượng phóng noãn.

Giai đoạn phóng noãn

Khi nang trội đạt kích thước tối đa (khoảng 18 – 25 mm), sự tăng đột ngột của hormone luteinizing hormone (LH) kích thích nang vỡ ra, giải phóng trứng trưởng thành vào ống dẫn trứng. Quá trình này gọi là phóng noãn (ovulation), là thời điểm trứng có thể được thụ tinh nếu gặp tinh trùng.

Sau phóng noãn, phần nang còn lại biến đổi thành thể vàng (corpus luteum), tiết progesterone duy trì niêm mạc tử cung. Vào thời điểm nang trội chuẩn bị phóng noãn, niêm mạc tử cung dày khoảng 9-12 mm, tạo điều kiện thuận lợi cho phôi làm tổ. Nếu niêm mạc tử cung quá mỏng (<5 mm) hoặc quá dày (>13 mm) vào thời điểm này, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng thụ thai hoặc tăng nguy cơ sảy thai.

Xem thêm: Nang hoàng thể buồng trứng là gì?

Vai trò của nang noãn trong chu kỳ kinh nguyệt và sinh sản

Nang noãn đóng vai trò thiết yếu trong chu kỳ kinh nguyệt cũng như quá trình sinh sản của phụ nữ.

Mối liên hệ giữa nang noãn và chu kỳ kinh nguyệt

Mỗi chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ gồm hai giai đoạn chính gồm: giai đoạn nang noãn và giai đoạn hoàng thể. Nang noãn bắt đầu phát triển từ kích thước rất nhỏ (khoảng 2-3 mm) vào đầu chu kỳ. Dưới tác động của hormone FSH từ tuyến yên, một số nang noãn bắt đầu lớn lên, trong đó chỉ một nang noãn trở thành nang trội (dominant follicle) và tiếp tục phát triển vượt trội.

Nang noãn sản xuất hormone estrogen, hormone này có tác dụng làm dày lớp niêm mạc tử cung, chuẩn bị môi trường thuận lợi cho việc làm tổ của phôi thai. Khi nang noãn đạt kích thước trưởng thành (khoảng 18 – 25 mm vào ngày 12 – 14 của chu kỳ), hiện tượng phóng noãn xảy ra, tức là nang noãn vỡ ra và giải phóng trứng trưởng thành vào ống dẫn trứng.

Sau phóng noãn, phần nang còn lại biến đổi thành thể vàng (corpus luteum), tiết hormone progesterone và một phần estrogen, giúp duy trì niêm mạc tử cung và hỗ trợ thai kỳ nếu có thụ tinh xảy ra. Nếu không có thai, thể vàng thoái hóa, hormone giảm, niêm mạc tử cung bong ra gây kinh nguyệt.

Xem thêm: Nang đơn thùy buồng trứng là gì?

Vai trò nang noãn trong quá trình sinh sản

Nang noãn là nơi nuôi dưỡng và phát triển trứng, quyết định chất lượng và khả năng thụ tinh của trứng. Chỉ những nang noãn khỏe mạnh, phát triển tốt mới có thể phóng noãn và tạo điều kiện cho thụ tinh thành công.

Chất lượng nang noãn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng trứng và khả năng thụ thai. Sự cân bằng hormone do nang noãn tiết ra cũng duy trì chu kỳ kinh nguyệt đều đặn, một yếu tố quan trọng trong khả năng sinh sản.

Ngoài ra, số lượng nang noãn còn lại trong buồng trứng (dự trữ buồng trứng) là chỉ số quan trọng đánh giá khả năng sinh sản và tuổi sinh sản của phụ nữ.

Khi nào nang noãn hoặc nang trội cần được chú ý và khám bác sĩ?

Nên chú ý và đi khám bác sĩ về nang noãn hoặc nang trội trong các tình huống sau để đảm bảo sức khỏe sinh sản được theo dõi và can thiệp kịp thời:

• Kinh nguyệt không đều hoặc vô kinh: Nếu bạn thấy chu kỳ kinh nguyệt không đều, ra máu bất thường hoặc có sự thay đổi đột ngột về lượng máu kinh, nên đi khám để loại trừ các nang noãn bất thường hoặc các u nang có thể ảnh hưởng đến nội tiết và chu kỳ kinh nguyệt.
• Xuất hiện các triệu chứng đau bụng dữ dội hoặc đột ngột: Nếu bạn gặp đau bụng hoặc đau vùng chậu đột ngột, dữ dội, kèm theo các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, nôn mửa hoặc sốt, cần đi khám ngay. Đây có thể là dấu hiệu của nang noãn bị vỡ (rupture) hoặc xoắn buồng trứng (ovarian torsion), những biến chứng nghiêm trọng cần can thiệp y tế kịp thời.
• Cảm giác đầy bụng, chướng bụng hoặc khó chịu vùng chậu: Nang noãn hoặc nang trội lớn có thể gây cảm giác căng tức, đầy bụng hoặc chướng vùng chậu. Nếu cảm giác này kéo dài hoặc ngày càng nặng, cần được đánh giá bởi chuyên gia y tế.
• Nghi ngờ có hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Nếu bạn có dấu hiệu như mụn trứng cá, rụng tóc, tăng cân, kinh nguyệt không đều, có thể bạn đang bị PCOS – một tình trạng khiến nang trứng không rụng đều, dẫn đến khó mang thai.
• Điều trị vô sinh hoặc hỗ trợ sinh sản: Nếu phụ nữ trong quá trình kích thích buồng trứng để chọc trứng hoặc IUI/IVF, việc theo dõi nang trội bằng siêu âm là bắt buộc để xác định thời điểm tiêm rụng trứng hoặc lấy trứng.

Lời kết

Bài viết đã giải đáp chi tiết nang noãn buồng trứng là gì. Theo đó, nang noãn là đơn vị chức năng quan trọng trong buồng trứng, chứa trứng và chịu trách nhiệm cho chu kỳ rụng trứng, khả năng thụ thai của phụ nữ. Nang trội là nang noãn phát triển vượt trội, chuẩn bị cho quá trình rụng trứng hàng tháng, hoàn toàn là hiện tượng sinh lý bình thường. Sự khác biệt giữa nang noãn trái và phải chỉ mang tính định vị, không ảnh hưởng đến chức năng. Tuy nhiên, khi có dấu hiệu bất thường về kích thước hoặc triệu chứng kèm theo, cần thăm khám bác sĩ để loại trừ các bệnh lý liên quan.

Xem thêm:

• Nang echo trống buồng trứng trái
• Khối echo hỗn hợp cạnh buồng trứng phải là gì?
• Nang cơ năng buồng trứng có thụ thai được không?