Nang chức năng buồng trứng là gì? Nang cơ năng buồng trứng có nguy hiểm không?

Nang cơ năng buồng trứng là gì?

Nang cơ năng buồng trứng (functional ovarian cysts) còn có tên gọi khác là nang chức năng hay nang sinh lý, là những túi chứa dịch hình thành trên hoặc trong buồng trứng như một phần của quá trình rụng trứng và hoạt động nội tiết bình thường. Đây là loại nang lành tính phổ biến nhất, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, và đa số sẽ tự tiêu sau vài tuần đến vài tháng mà không cần điều trị.

Các nang này được gọi là “cơ năng” vì chúng phát triển từ hoạt động sinh lý bình thường của buồng trứng, không phải do bệnh lý hay tổn thương thực thể.

Các loại nang cơ năng buồng trứng phổ biến

Nang cơ năng buồng trứng gồm hai loại chính:

• Nang noãn (Follicular cyst): Trong một chu kỳ kinh bình thường, một nang noãn phát triển và trưởng thành để chuẩn bị phóng thích trứng (rụng trứng). Nếu nang này không vỡ ra để giải phóng trứng, nó có thể tiếp tục phát triển và tích dịch, tạo thành một nang chức năng. Kích thước nang thường nhỏ (<5 cm), ít gây triệu chứng và tự biến mất sau 1 – 3 chu kỳ.
• Nang hoàng thể (Corpus luteum cyst): Sau khi trứng rụng, phần còn lại của nang gọi là thể vàng (corpus luteum) có vai trò tiết hormone progesterone hỗ trợ niêm mạc tử cung. Trong một số trường hợp, thể vàng không thoái triển như bình thường mà tích tụ dịch hoặc máu, tạo thành nang hoàng thể. Nang này cũng có thể tự biến mất, nhưng nếu vỡ ra có thể gây chảy máu trong ổ bụng.

Sự hình thành nang cơ năng buồng trứng

Dưới đây là phân tích chi tiết về nguyên nhân hình thành nang chức năng buồng trứng ở phụ nữ:

• Sự thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ kinh nguyệt: Nang cơ năng buồng trứng hình thành chủ yếu do sự điều hòa hormone không ổn định trong chu kỳ kinh, đặc biệt là hormone FSH (follicle-stimulating hormone) và LH (luteinizing hormone) từ tuyến yên. Trong chu kỳ bình thường, nang noãn phát triển dưới tác động của FSH, sau đó nang trội sẽ phóng noãn dưới tác động của LH. Khi nang noãn không vỡ để phóng noãn do sự mất cân bằng hormone hoặc các yếu tố cơ học, nang sẽ tiếp tục phát triển, chứa dịch và trở thành nang chức năng. Tương tự, nang hoàng thể (thể vàng) sau khi phóng noãn có thể tích tụ dịch hoặc máu do rối loạn tuần hoàn máu tại thể vàng, tạo thành nang hoàng thể – một dạng nang cơ năng khác.
• Nang noãn không vỡ để phóng noãn: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến hình thành nang noãn cơ năng. Trong chu kỳ kinh, nang noãn phát triển để chuẩn bị cho sự rụng trứng. Nếu nang noãn trưởng thành nhưng không vỡ, không giải phóng trứng, hoặc nang không tiết dịch và co lại sau khi trứng rụng, nang sẽ phình to lên, chứa dịch bên trong và tạo thành nang chức năng.
• Rối loạn tuần hoàn máu tại thể vàng: Nang hoàng thể hoặc thể vàng có thể bị rối loạn tuần hoàn máu, dẫn đến tích tụ dịch hoặc máu bên trong nang. Nang hoàng thể tích tụ dịch hoặc máu sẽ sưng to và trở thành nang hoàng thể – một dạng nang cơ năng khác thường gặp.
• Sử dụng thuốc kích thích rụng trứng: Việc sử dụng thuốc kích thích rụng trứng như Clomiphene (Clomid), Serophene hoặc các thuốc hỗ trợ sinh sản khác có thể làm tăng nguy cơ hình thành nang cơ năng. Thuốc kích thích làm tăng số lượng nang phát triển, đôi khi gây ra các nang chức năng lớn hoặc đa nang.
• Các rối loạn nội tiết tố khác: Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là một bệnh lý nội tiết phổ biến có thể làm tăng nguy cơ hình thành nang cơ năng. Ngoài ra, rối loạn nội tiết tố nữ do stress, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh hoặc các bệnh lý nội tiết khác cũng góp phần làm mất cân bằng hormone, tạo điều kiện cho nang sinh lý phát triển.

Triệu chứng nhận biết

Nang sinh lý buồng trứng phải hoặc trái không gây triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi nang lớn hoặc có biến chứng, người bệnh có thể gặp các biểu hiện sau:

• Đau bụng dưới âm ỉ hoặc dữ dội, đặc biệt ở bên buồng trứng có nang.
• Rối loạn kinh nguyệt: kinh nguyệt không đều, rong kinh hoặc chậm kinh.
• Cảm giác đầy bụng, chướng bụng, khó chịu vùng chậu.
• Đau khi quan hệ tình dục.
• Trong trường hợp nang vỡ hoặc xoắn nang, có thể đau đột ngột, nôn mửa, choáng váng, cần cấp cứu.

Xem thêm: Nang noãn buồng trứng

Biến chứng của nang cơ năng buồng trứng

Nang cơ năng buồng trứng là loại nang lành tính, phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và hầu hết không gây nguy hiểm đến sức khỏe nếu được theo dõi đúng cách.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nang cơ năng có thể gây ra các triệu chứng khó chịu như đau bụng âm ỉ, rối loạn kinh nguyệt hoặc chảy máu bất thường. Mặc dù hiếm gặp, nhưng nang cơ năng buồng trứng có thể dẫn đến một số biến chứng nguy hiểm như:

• Xoắn cuống nang: Xảy ra khi nang cơ năng có cuống dài bị xoắn lại, làm tắc nghẽn mạch máu cung cấp cho buồng trứng. Biến chứng này gây đau bụng dữ dội, đột ngột, thường kèm theo buồn nôn, nôn mửa và có thể gây sốc nếu không được cấp cứu kịp thời.
• Vỡ nang buồng trứng: Khi nang cơ năng phát triển lớn, vỏ nang mỏng có thể bị vỡ do chấn thương hoặc áp lực bên trong. Vỡ nang gây đau bụng dữ dội, chảy máu trong ổ bụng, có thể dẫn đến mất máu nghiêm trọng. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, ngất xỉu, cần được xử trí cấp cứu. Vỡ nang cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nếu dịch hoặc máu tràn ra ổ bụng.
• Chèn ép các cơ quan lân cận: Nang cơ năng lớn có thể chèn ép bàng quang, trực tràng hoặc niệu quản. Hậu quả là gây ra các triệu chứng như tiểu tiện nhiều, tiểu buốt, táo bón hoặc ứ nước bể thận.
• Nhiễm trùng nang: Xảy ra khi nang bị xoắn hoặc vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây viêm nhiễm. Nang nhiễm khuẩn có thể sưng to, đau dữ dội và lan rộng viêm nhiễm trong ổ bụng. Nếu không điều trị kịp thời, có thể gây áp xe, nhiễm trùng toàn thân, đe dọa tính mạng.
• Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản: Mặc dù nang cơ năng thường không ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản, nhưng các biến chứng như xoắn nang, vỡ nang hoặc viêm nhiễm có thể làm tổn thương mô buồng trứng.
• Biến chứng trong thai kỳ: Nang lớn hoặc có biến chứng như xoắn, vỡ nang có thể gây đau, chảy máu, ảnh hưởng đến thai kỳ. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật để bảo vệ sức khỏe mẹ và thai nhi.

Chẩn đoán nang cơ năng buồng trứng

Dưới đây là các phương pháp chẩn đoán nang cơ năng buồng trứng phổ biến:

• Khám lâm sàng: Bao gồm khai thác triệu chứng (đau bụng, rối loạn kinh nguyệt, khó chịu vùng chậu) và tiền sử kinh nguyệt, sinh sản của bệnh nhân. Tuy nhiên, khám lâm sàng chỉ mang tính định hướng ban đầu và cần kết hợp với siêu âm để chẩn đoán chính xác.
• Siêu âm đầu dò âm đạo: Đây là phương pháp hình ảnh học chính xác và phổ biến để phát hiện nang cơ năng giúp xác định kích thước, hình dạng, vị trí và cấu trúc bên trong của nang (dịch trong, có vách ngăn hay không).
• Xét nghiệm nội tiết: Được sử dụng để đánh giá tình trạng rối loạn hormone thông qua các chỉ số FSH, LH, estradiol (estrogen) và progesterone, hỗ trợ phân biệt giữa các loại rối loạn buồng trứng.
• Xét nghiệm Beta hCG: Beta hCG tăng cao có thể gợi ý đến thai ngoài tử cung – một tình trạng nguy hiểm cần được phân biệt rõ với vỡ nang buồng trứng.

Cách điều trị nang cơ năng buồng trứng

Việc theo dõi định kỳ bằng siêu âm là phương pháp cơ bản và hiệu quả để đánh giá sự thay đổi kích thước và đặc điểm của nang. Bác sĩ cũng có thể chỉ định điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật tùy vào tình trạng của bệnh nhân.

Điều trị bằng thuốc

• Thuốc giảm đau: Được sử dụng để kiểm soát các cơn đau bụng do nang cơ năng gây ra, giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn trong quá trình nang tự tiêu.
• Thuốc tránh thai nội tiết: Các loại thuốc này giúp cân bằng hormone, ức chế quá trình phóng noãn, từ đó ngăn ngừa sự hình thành và tái phát của nang cơ năng. Thuốc tránh thai nội tiết cũng giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, giảm các triệu chứng rối loạn kinh nguyệt liên quan đến nang cơ năng.

Phẫu thuật

Phẫu thuật thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Nang cơ năng có kích thước lớn, không tự tiêu biến sau nhiều chu kỳ kinh.
• Xuất hiện biến chứng nghiêm trọng như vỡ nang, xoắn nang gây đau dữ dội và nguy cơ hoại tử buồng trứng.
• Nghi ngờ nang có tính chất ác tính hoặc không rõ ràng trên hình ảnh siêu âm.

Xem thêm: Nang hoàng thể buồng trứng là gì?

Biện pháp phòng ngừa nang cơ năng buồng trứng

Hiện chưa có phương pháp cụ thể để phòng ngừa hoàn toàn nang cơ năng bởi đây là quá trình sinh lý bình thường. Tuy nhiên chị em nên:

• Khám sức khỏe phụ khoa định kỳ: Khám phụ khoa định kỳ và siêu âm buồng trứng giúp phát hiện và điều trị sớm nang cơ năng cũng như các bất thường khác. Việc này đặc biệt quan trọng với những người có tiền sử nang cơ năng hoặc các rối loạn nội tiết.
• Duy trì lối sống lành mạnh, cân bằng nội tiết tố: Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tập thể dục đều đặn giúp cân bằng hormone và tăng cường sức khỏe tổng thể. Tránh các thói quen xấu như hút thuốc, uống rượu bia, sử dụng chất kích thích ảnh hưởng tiêu cực đến nội tiết và chức năng buồng trứng.
• Tránh căng thẳng, stress: Stress kéo dài làm rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt và tăng nguy cơ hình thành nang cơ năng. Cân nặng quá thấp hoặc quá cao đều có thể gây rối loạn hormone, do đó duy trì cân nặng trong mức hợp lý giúp giảm nguy cơ nang cơ năng.
• Thận trọng khi sử dụng thuốc kích thích rụng trứng: Các thuốc kích thích rụng trứng cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để tránh tăng sinh nang quá mức, gây nang cơ năng hoặc đa nang buồng trứng.
• Theo dõi và điều trị kịp thời các rối loạn nội tiết: Các bệnh lý nội tiết như hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp cần được phát hiện và điều trị sớm để hạn chế nguy cơ nang cơ năng và các biến chứng liên quan.

Lời kết

Nang cơ năng buồng trứng là một tình trạng phổ biến, lành tính và có mối liên hệ mật thiết với chu kỳ kinh nguyệt bình thường của phụ nữ. Chúng thường không gây triệu chứng hay ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản và thường tự biến mất trong vài chu kỳ.

Tuy nhiên, việc nhận biết kịp thời các dấu hiệu cảnh báo và thực hiện theo dõi định kỳ sẽ giúp phòng tránh các biến chứng nguy hiểm như xoắn nang, vỡ nang hoặc chèn ép cơ quan lân cận. Khi có nang cơ năng, chị em nên giữ bình tĩnh và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, tránh lo lắng quá mức gây ảnh hưởng tâm lý và sức khỏe.