Mãn kinh là gì? Thời kỳ mãn kinh có triệu chứng gì?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Mãn kinh là gì?

Mãn kinh là giai đoạn chấm dứt vĩnh viễn của kinh nguyệt. Khi bước vào giai đoạn mãn kinh thì người phụ nữ hoàn toàn mất đi khả năng mang thai tự nhiên.

Theo y học, một người phụ nữ được xác định là mãn kinh khi không mang thai và không có kinh trong ít nhất 12 tháng liên tiếp mà không liên quan đến các nguyên nhân khác như bệnh lý hoặc yếu tố can thiệp y tế. Sự chấm dứt kinh nguyệt này xảy ra hoàn toàn tự nhiên khi buồng trứng ngừng sản xuất trứng và hormone sinh sản [1].

Xem thêm: Mãn kinh bao lâu thì quan hệ không dính bầu?

Độ tuổi mãn kinh là bao nhiêu?

Thời kỳ mãn kinh tự nhiên thường xảy ra ở độ tuổi 50 và kéo dài khoảng hai năm. Một số trường hợp có thể mãn kinh sớm trước tuổi 45 hoặc mãn kinh muộn sau 55 tuổi.

Các chuyên gia lưu ý rằng, nhiều trường hợp mãn kinh sớm hoặc muộn có liên quan đến các bệnh lý và không được xem là mãn kinh tự nhiên. Do đó cần phải thăm khám với bác sĩ để có hướng điều trị và chăm sóc sức khỏe phù hợp. Đặc biệt nếu mãn kinh sớm liên quan đến bệnh lý suy buồng trứng sớm (POI).

Các giai đoạn của thời kỳ mãn kinh

Phụ nữ đến thời kỳ mãn kinh đều trải qua 3 giai đoạn: tiền mãn kinh, mãn kinh, và hậu mãn kinh. Các giai đoạn này đều xoay quanh cơ chế sinh lý tuổi mãn kinh. Đó là sự suy giảm và ngừng hoạt động của hệ trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng theo thời gian.

Giai đoạn tiền mãn kinh (Perimenopause)

Đây là giai đoạn chuyển tiếp từ lúc một người có chu kỳ kinh nguyệt đều đặn đến khi người đó mãn kinh hoàn toàn. Giai đoạn này thường bắt đầu ở độ tuổi 40 – 45 và kéo dài khoảng 4 – 10 năm trước khi mãn kinh thật sự diễn ra.

Buồng trứng ở giai đoạn tiền mãn kinh bắt đầu suy giảm chức năng, khiến nồng độ hormone estrogen và progesterone dao động thất thường. Phụ nữ thời kỳ tiền mãn kinh có các triệu chứng điển hình như kinh nguyệt không đều, bốc hỏa, thay đổi tâm trạng, khó ngủ, giảm ham muốn tình dục và khô âm đạo.

Đặc điểm của giai đoạn tiền mãn kinh là rối loạn kinh nguyệt. Chu kỳ kinh nguyệt có thể dài ngắn bất thường, thậm chí có tháng không có kinh. Tuy nhiên, phụ nữ bị rối loạn kinh nguyệt vẫn có thể mang thai. Do đó cần phải sử dụng các biện pháp bảo vệ nếu có quan hệ tình dục trong giai đoạn này.

Xem thêm: Mãn kinh có quan hệ được không?

Giai đoạn mãn kinh (Menopause)

Đây là lúc mà người phụ nữ chính thức bước vào thời kỳ mãn kinh. Độ tuổi mãn kinh thường bắt đầu từ 50 tuổi và kéo dài khoảng hai năm.

Buồng trứng trong giai đoạn này ngừng hoạt động hoàn toàn và không còn sản xuất các hormone nữ như estrogen và progesterone. Do nồng độ estrogen giảm mạnh nên dẫn đến mất kinh hoàn toàn trong ít nhất 12 tháng liên tiếp.

Sự thay đổi nội tiết này là nguyên nhân chính gây nên những thay đổi đáng kể về mặt tâm lý và sinh lý. Các triệu chứng mãn kinh thường là sự tiếp nối hoặc tăng nặng của các biểu hiện trong tiền mãn kinh. Chẳng hạn như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, khó ngủ, dễ cáu gắt, buồn bã, giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và giảm mật độ xương.

Xem thêm: Phụ nữ mãn kinh còn ham muốn không?

Giai đoạn hậu mãn kinh (Postmenopause)

Giai đoạn mãn kinh của phụ nữ thường bắt đầu từ năm thứ hai không có kinh trở đi và kéo dài đến hết đời. Hầu hết các triệu chứng mãn kinh sẽ giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên cũng có một số trường hợp triệu chứng tiếp diễn ở mức độ nhẹ hoặc tái phát từng đợt.

Điều đáng lưu ý là sự thiếu hụt nội tiết kéo dài (đặc biệt là estrogen) sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Bao gồm các bệnh lý phổ biến như loãng xương, tim mạch, đái tháo đường type 2 và sa sút trí tuệ.

Phụ nữ thời kỳ mãn kinh có triệu chứng gì?

Các triệu chứng thời kỳ mãn kinh được gọi chung là các rối loạn mãn kinh. Đây là những vấn đề thể chất và tâm lý xuất hiện do sự suy giảm hormone sinh dục nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh và hậu mãn kinh. Phổ biến là các triệu chứng như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, mất ngủ, thay đổi cảm xúc, giảm ham muốn…

• Rối loạn kinh nguyệt: Chu kỳ của bạn có thể ngắn lại hoặc dài ra bất thường (ví dụ: từ 28 ngày thành 21 ngày, hoặc 40 ngày). Lượng máu kinh nguyệt có thể ít đi hoặc nhiều lên đột ngột, có thể bỏ qua một vài chu kỳ rồi có lại.
• Bốc hỏa: Cảm giác nóng bừng đột ngột lan khắp mặt và phần trên cơ thể. Bốc hỏa thường kéo dài vài phút, có thể kèm theo tim đập nhanh và lo lắng.
• Đổ mồ hôi đêm: Là cơn bốc hỏa xảy ra khi ngủ, khiến cơ thể ướt đẫm mồ hôi và thường làm tỉnh giấc giữa đêm, dẫn đến mất ngủ.
• Khô âm đạo: Gây đau rát khi quan hệ, giảm ham muốn.
• Khó tiểu tiện: Thường là tiểu gấp, tiểu nhiều lần, són tiểu khi ho hoặc cười, dễ bị nhiễm trùng tiểu hơn.
• Rối loạn giấc ngủ: Thường là hệ quả trực tiếp của việc bị đổ mồ hôi đêm đánh thức, hoặc do lo âu.
• Thay đổi tâm trạng: Dễ cáu gắt, lo âu, cảm giác buồn bã, giảm động lực. Tình trạng này phức tạp, vừa do thay đổi hormone thần kinh (serotonin), vừa do sự khó chịu từ các triệu chứng thể chất (mất ngủ, bốc hỏa).
• Thay đổi về da và tóc: Da khô, mỏng, giảm đàn hồi. Tóc dễ gãy rụng.
• Tăng cân và thay đổi vóc dáng: Chuyển hóa chậm lại, mỡ có xu hướng tích tụ ở vùng bụng.
• Suy giảm nhận thức: Cảm giác hay quên, khó tập trung.
• Đau nhức xương khớp.

Xem thêm: Phụ nữ sau khi mãn kinh có biểu hiện gì?

Mãn kinh ở phụ nữ có cần phải điều trị không?

Bản thân mãn kinh là một quá trình sinh lý tự nhiên và không phải bệnh lý, nên bạn không cần phải điều trị để ngăn chặn cũng như trì hoãn quá trình này.

Khi cần phải điều trị thì mục tiêu hàng đầu chỉ là để giảm triệu chứng khó chịu trong độ tuổi mãn kinh. Chẳng hạn như khi triệu chứng bốc hỏa, mất ngủ, lo âu… trở nên quá mức.

Kế đến là phòng ngừa các bệnh liên quan đến độ tuổi mãn kinh, bao gồm các nguy cơ sức khỏe dài hạn như loãng xương, đau nhức xương khớp, bệnh tim mạch, tiểu đường và suy giảm trí nhớ do thiếu hụt estrogen.

Nếu triệu chứng nhẹ và không ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống, bạn hoàn toàn có thể chọn không điều trị. Thay vào đó, bạn chỉ cần tập trung vào việc thay đổi lối sống lành mạnh hơn, vận động thể chất đều đặn, ăn uống cân bằng và ngủ đủ giấc.

Xem thêm: Hiện tượng ra máu sau mãn kinh

Khi nào triệu chứng mãn kinh cần điều trị?

Nếu các triệu chứng rối loạn mãn kinh trở nên nghiêm trọng hoặc kéo dài làm xáo trộn đời sống thường ngày thì cần phải điều trị. Cụ thể trình trạng các triệu chứng ở phụ nữ mãn kinh như sau:

• Bốc hỏa và đổ mồ hôi nhiều lần trong ngày, làm mất ngủ nghiêm trọng.
• Lo âu, trầm cảm, mất kiểm soát cảm xúc.
• Khô âm đạo nặng gây đau đớn khi quan hệ.
• Tiểu tiện không kiểm soát, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
• Giảm trí nhớ rõ rệt.
• Đau xương khớp, loãng xương hoặc gãy xương sớm.

Việc chữa trị gồm nhiều liệu pháp khác nhau. Tùy theo thể trạng hiện tại mà bác sĩ sẽ đưa phương án phù hợp.

Những trường hợp triệu chứng ảnh hưởng nhẹ có thể chỉ cần thiệp lối sống. Bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày như:

• Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày.
• Kiểm soát căng thẳng.
• Ngủ đủ giấc 7 – 8 tiếng mỗi ngày.
• Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, canxi và vitamin D.
• Thực hiện chế độ ăn giàu đậu nành, hạt lanh…

Trong trường hợp triệu chứng diễn ra nghiêm trọng thì cần sử dụng hormone thay thế. Đây là phương pháp hiệu quả nhất, đặc biệt là đối với phụ nữ < 60 tuổi hoặc ≤10 năm sau kỳ kinh cuối. Hơn nữa, liệu pháp này còn giúp phòng ngừa loãng xương rất hiệu quả [2].

Các tổ chức y tế hàng đầu thế giới đều khuyến nghị áp dụng liệu pháp hormone thay thế (HRT) cho người có triệu chứng mãn kinh vừa và nặng. Tuy nhiên, cần cần phải đảm bảo đã đánh giá đầy đủ các rủi ro cá nhân liên quan đến tim mạch, huyết khối, ung thư… Từ đó mới có thể chọn được liệu pháp hormone thay thế hiệu quả.

Hướng dẫn phòng ngừa các rối loạn mãn kinh hiệu quả

Mục đích của việc phòng ngừa là tăng cường sức khỏe nhằm hạn chế sự ảnh hưởng của các triệu chứng rối loạn mãn kinh đến chất lượng cuộc sống. DIAG hướng dẫn bạn cách phòng ngừa như sau:

• Duy trì hoạt động thể chất (đi bộ nhanh, yoga, đạp xe) để kiểm soát cân nặng và tránh béo phì.
• Cải thiện chế độ dinh dưỡng nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá béo, sữa ít béo.
• Tránh đường tinh luyện và chất béo bão hòa.
• Bổ sung đủ canxi và vitamin D.
• Tránh caffeine vào chiều tối, ngủ đúng giờ, thư giãn trước khi ngủ để hạn chế rối loạn giấc ngủ.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Giảm căng thẳng và duy trì tinh thần tích cực.
• Tầm soát định kỳ loãng xương, tim mạch, tiểu đường để có hướng chăm sóc phù hợp.

Nhìn chung, bạn không cần phải tham gia điều trị triệu chứng mãn kinh nếu không ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh hoạt. Nếu cần thiết phải bổ sung hormone để cải thiện thì bạn hãy tham khảo trực tiếp với bác sĩ nhé. Đừng tự ý sử dụng thuốc vì có thể gây những tác dụng phụ không mong muốn đến sức khỏe.

Lời kết

Mãn kinh luôn là một mối quan tâm lớn của nhiều chị em phụ nữ. Việc hiểu rõ mãn kinh là gì giúp bạn có những bước chuẩn bị trước sự thay đổi đáng kể của hệ thống sinh sản, từ đó dễ dàng tận hưởng cuộc sống tốt hơn.

Nguồn nghiên cứu và tài liệu tham khảo:

[1] Tài liệu “Menopause: diagnosis and management” (Mãn kinh: chẩn đoán mãn kinh và quản lý).

[2] Nghiên cứu “Risks, Benefits, and Treatment Modalities of Menopausal Hormone Therapy: Current Concepts” (Rủi ro, lợi ích và phương thức điều trị của liệu pháp hormone mãn kinh).