Vắc xin viêm não Nhật Bản là gì? Có mấy loại? Tiêm mấy mũi?

Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng cấp tính hệ thần kinh trung ương do virus viêm não Nhật Bản gây ra, có nguy cơ tử vong cao và di chứng thần kinh vĩnh viễn ở người sống sót. Vắc xin viêm não Nhật Bản là biện pháp phòng ngừa chủ động, an toàn và hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe. DIAG sẽ giải đáp nên tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản loại nào dưới đây.

Vắc xin viêm não Nhật Bản là vắc xin gì?

Bệnh viêm não Nhật Bản là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus JEV (Japanese Encephalitis Virus) gây ra, chủ yếu lây lan qua vết đốt của muỗi Culex. Vắc xin viêm não Nhật Bản là chế phẩm sinh học có khả năng tạo miễn dịch chủ động, kích thích cơ thể sản xuất kháng thể chống lại virus JEV. Virus này gây tổn thương não nghiêm trọng với biến chứng liệt, động kinh, suy giảm trí tuệ vĩnh viễn.

Khi vắc xin được đưa vào cơ thể, hệ thống miễn dịch nhận diện kháng nguyên virus và sản xuất kháng thể đặc hiệu (IgG, IgM). Khi virus JEV thực sự xâm nhập, các kháng thể này sẽ trung hòa virus trước khi chúng lây nhiễm vào tế bào thần kinh.

Việc xét nghiệm định lượng các kháng thể này trong huyết thanh hoặc dịch não tủy là phương pháp chuyên sâu được thực hiện tại các trung tâm xét nghiệm như DIAG nhằm chẩn đoán xác định bệnh khi có ca bệnh nghi ngờ lâm sàng.

Vắc xin viêm não Nhật Bản là chế phẩm kích thích cơ thể sản xuất kháng thể chống lại virus JEV.

Vì sao nên tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản?

Tại Việt Nam, JEV là 1 trong 3 tác nhân hàng đầu gây viêm não ở trẻ em (đặc biệt là trẻ dưới 10 tuổi). Người lớn có tỷ lệ kháng thể cao hơn nên ít mắc bệnh như trẻ em. Tuy nhiên, việc điều trị rất tốn kém và kéo dài, nhiều bệnh nhân còn cần phục hồi chức năng suốt đời do di chứng thần kinh.

Hiện không có thuốc chữa khỏi bệnh viêm não Nhật Bản mà chỉ có thể hỗ trợ giảm triệu chứng. Việc tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa duy nhất đối với một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm không có thuốc điều trị đặc hiệu này.

Vắc xin viêm não Nhật Bản có mấy loại?

Hiện nay tại Việt Nam có 2 loại vắc xin viêm não Nhật Bản đang được lưu hành và sử dụng chính thức, đó là Imojev và Jevax. Hai loại vắc xin này đều có hiệu quả phòng bệnh cao. Bạn có thể tham khảo chi tiết các loại vắc xin viêm não Nhật Bản trong bảng dưới đây:

Tiêu chí	Vắc xin viêm não Nhật Bản Imojev	Vắc xin viêm não Nhật Bản Jevax
Công nghệ	Vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp	Vắc xin bất hoạt từ não chuột
Sản xuất	Sanofi Pasteur (Pháp), sản xuất tại Thái Lan	Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Việt Nam
Độ tuổi tiêm	Từ 9 tháng tuổi trở lên	Từ 12 tháng tuổi trở lên
Số mũi tiêm	2 mũi cho trẻ dưới 18 tuổi (cách nhau 1–2 năm); 1 mũi cho người từ 18 tuổi trở lên.	3 mũi cơ bản (mũi 1, mũi 2 cách 1–2 tuần, mũi 3 sau 1 năm); nhắc lại mỗi 3 năm đến 15 tuổi
Thời gian bảo vệ	Đối với trẻ từ 9 tháng đến dưới 18 tuổi, cần tiêm đủ phác đồ 2 mũi để có miễn dịch bảo vệ lâu dài. Đối với người từ 18 tuổi trở lên, chỉ cần tiêm 1 mũi duy nhất và hiện chưa có khuyến cáo tiêm nhắc.	Sau 3 mũi: 90–95% trong khoảng 3 năm; cần nhắc lại mỗi 3 năm
Hiệu quả bảo vệ	Đạt gần 99% đến 100% sau khi tiêm đủ liều.	90–95% trong 3 năm
Tác dụng phụ	Ít hơn, nhẹ hơn	Thường nhẹ với triệu chứng đau, sưng tại chỗ, sốt nhẹ

Tác dụng phụ của vắc xin viêm não Nhật Bản

Giống như bất kỳ loại vắc xin nào, vắc xin viêm não Nhật Bản cũng có thể gây ra các tác dụng phụ, nhưng hầu hết đều nhẹ, tự khỏi và không gây nguy hiểm.

Đau, đỏ hoặc sưng nhẹ tại vị trí tiêm: Vùng da quanh chỗ tiêm có thể cảm thấy hơi nóng, căng tức khi chạm vào. Đây là phản ứng viêm tại chỗ bình thường khi cơ thể phản ứng với vắc xin, thường xuất hiện sớm sau tiêm và tự biến mất trong vòng 24-48 giờ mà không cần điều trị đặc biệt.
Sốt nhẹ dưới 38,5°C: Đây cũng là tác dụng phụ phổ biến, đặc biệt ở trẻ em do hệ miễn dịch của trẻ phản ứng mạnh hơn so với người lớn. Sốt thường xuất hiện trong 24-48 giờ sau tiêm và kéo dài từ 1-2 ngày, sau đó tự khỏi. Bên cạnh sốt, người tiêm có thể cảm thấy mệt mỏi, uể oải hoặc giảm năng lượng.
Đau đầu, đau nhức cơ bắp hoặc ê mỏi toàn thân: Đây là phản ứng toàn thân thường gặp khi cơ thể đang kích hoạt hệ miễn dịch để tạo kháng thể chống lại virus viêm não Nhật Bản. Triệu chứng này kéo dài ngắn, không để lại ảnh hưởng lâu dài và thường tự khỏi. Ở người trưởng thành, đau đầu và đau cơ thường gặp hơn so với trẻ em. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu như co giật, nôn vọt, lơ mơ, nên lập tức đưa đi cấp cứu.
Buồn nôn hoặc nôn sau tiêm: Thường trẻ nhỏ có thể xuất hiện buồn nôn hoặc nôn sau tiêm. Những phản ứng này là tạm thời và xảy ra khi cơ thể đang thích nghi với vắc xin.
Phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ): Tuy hiếm gặp, nhưng đây là phản ứng nguy hiểm nhất, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm phát ban đỏ, nổi mề đay lan rộng; khó thở, thở khò khè; sưng môi, mí mắt, cổ; choáng váng, chóng mặt, tụt huyết áp đột ngột. Nếu có hiện tượng dị ứng, nó thường xảy ra ngay sau khi tiêm vắc xin vài phút đến vài tiếng. Trong trường hợp này, cần đưa người tiêm đến cơ sở y tế ngay lập tức để được cấp cứu.

Đau, sưng đỏ tại chỗ tiêm là một phản ứng phổ biến sau tiêm phòng.

Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản có sốt không?

Sau khi tiêm vắc xin não Nhật Bản, người tiêm có thể sốt nhẹ (nhiệt độ thường dưới 38,5°C). Tuy nhiên, đây chỉ là phản ứng phụ, phổ biến và thường tự khỏi sau 1-2 ngày. Nguyên nhân do khi vắc xin được đưa vào cơ thể, hệ thống miễn dịch sẽ nhận diện các thành phần của vắc xin và kích hoạt phản ứng miễn dịch. Quá trình này giải phóng các chất trung gian gây viêm như cytokine, dẫn đến các triệu chứng toàn thân như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ hoặc đau đầu.

Dù sốt là phản ứng phổ biến, nhưng vẫn cần chú ý nếu người tiêm xuất hiện các triệu chứng sau:

Sốt cao kéo dài trên 38,5°C không giảm sau 2-3 ngày.
Khó thở, thở nhanh hoặc thở rít.
Phát ban toàn thân, nổi mề đay.
Sưng mặt, cổ, môi hoặc lưỡi.
Tim đập nhanh, chóng mặt, yếu người, ngất xỉu.

Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện của phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) và cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Lưu ý khi tiêm vắc-xin viêm não Nhật Bản

Việc tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đúng cách và tuân thủ các lưu ý quan trọng là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Những lưu ý trước khi tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản:

Theo dõi sức khỏe trước tiêm: Theo dõi sức khỏe của trẻ hoặc người được tiêm trong vài ngày trước khi tiêm để đảm bảo không bị sốt, nhiễm trùng cấp tính hoặc mắc các bệnh lý cấp tính khác. Nếu có sốt hoặc bệnh cấp tính, cần hoãn tiêm chủng.
Thông báo tiền sử dị ứng: Thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử dị ứng của người được tiêm, đặc biệt là dị ứng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin viêm não Nhật Bản. Đây là thông tin quan trọng để đánh giá nguy cơ phản ứng dị ứng.
Chống chỉ định đối với phụ nữ có thai: Phụ nữ có thai không nên tiêm vắc xin. Phụ nữ đang cho con bú cũng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi quyết định tiêm chủng.
Không tiêm cho người suy giảm miễn dịch nặng: Vắc xin viêm não Nhật Bản của Pháp (Imojev) chống chỉ định với những người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải làm suy yếu miễn dịch tế bào, người nhiễm HIV có triệu chứng hoặc dấu hiệu suy giảm chức năng miễn dịch. Vì Imojev là vắc xin sống giảm độc lực, việc khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa tại các cơ sở đạt chuẩn như DIAG Cao Thắng là bắt buộc để đảm bảo an toàn.
Mang theo sổ tiêm chủng: Mang theo sổ tiêm chủng và các giấy tờ liên quan để nhân viên y tế ghi chép đầy đủ thông tin tiêm chủng và kiểm tra lịch tiêm.
Uống đủ nước: Uống đủ nước trước khi tiêm để giảm cảm giác mệt mỏi và nguy cơ sốt sau tiêm chủng.

Những lưu ý trong quá trình tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản:

Tiêm dưới da, không tiêm tĩnh mạch: Vắc xin viêm não Nhật Bản được tiêm dưới da và tuyệt đối không được tiêm tĩnh mạch. Đây là điểm quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả của vắc xin.
Vị trí tiêm đúng quy định: Vị trí tiêm thường là vùng cánh tay (đối với người lớn) hoặc vùng đùi trước (đối với trẻ nhỏ). Nhân viên y tế sẽ thực hiện tiêm đúng vị trí theo quy chuẩn.
Giữ bình tĩnh trong quá trình tiêm: Trẻ và phụ huynh cần giữ bình tĩnh để giảm căng thẳng và hoảng sợ trong quá trình tiêm chủng. Phụ huynh nên an ủi và vỗ về trẻ để trẻ yên tâm hơn.

Những lưu ý sau khi tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản:

Quan sát 30 phút tại nơi tiêm chủng: Người tiêm cần được quan sát tại nơi tiêm chủng trong khoảng 30 phút sau khi tiêm vắc xin để theo dõi các phản ứng phụ nặng có thể xảy ra. Đây là khoảng thời gian quan trọng để phát hiện và xử trí kịp thời các phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Không bôi, đắp bất kỳ gì vào chỗ tiêm: Tránh kích ứng da gây sưng đau và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Bổ sung nước và điện giải: Bổ sung nước lọc hoặc nước điện giải để tránh mất nước, đặc biệt nếu có sốt sau tiêm.
Kiểm tra nhiệt độ đúng cách: Sử dụng nhiệt kế đúng cách và đo nhiệt độ thường xuyên trong 24-48 giờ đầu sau tiêm.
Chườm mát vùng tiêm để giảm đau: Sau khi tiêm, nếu vị trí tiêm bị sưng đau nhẹ, có thể dùng khăn sạch thấm nước mát chườm nhẹ nhàng để giảm cảm giác khó chịu. Tuyệt đối không chườm nóng, chườm đá trực tiếp hoặc đắp các chất lạ lên vết tiêm.
Dùng thuốc hạ sốt khi cần: Nếu người tiêm sốt từ 38,5°C trở lên hoặc đau nhức nhiều, có thể sử dụng paracetamol với liều lượng phù hợp theo cân nặng. Nếu sốt nhẹ dưới 38,5°C, ưu tiên nới lỏng quần áo, uống nhiều nước và lau mát thân thể. Trường hợp sốt cao liên tục không giảm sau khi dùng thuốc hoặc kéo dài trên 2 ngày, cần đến cơ sở y tế ngay.

Xem thêm