Vắc xin viêm màng não là gì? Các loại vắc xin hiện nay

Bệnh viêm màng não là gì?

Viêm màng não (meningitis) là tình trạng viêm các màng bảo vệ não và tủy sống. Đây là một bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Màng não bao gồm 3 lớp: màng cứng, màng nhện và màng mềm. Khi bị tấn công bởi các tác nhân nhiễm trùng, các ổ viêm phát triển ở màng não và khoang dưới nhện. Viêm gây phù nề, tăng áp lực nội sọ, có thể dẫn đến tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

Các nguyên nhân gây bệnh viêm màng não do:

• Vi khuẩn: Nguy hiểm nhất, chiếm tỷ lệ tử vong 10-15%, bao gồm: não mô cầu, phế cầu, Hib (Haemophilus influenzae type B).
• Virus: Thường nhẹ hơn, tự khỏi, nhưng vẫn cần theo dõi.
• Nấm: Thường ở người suy giảm miễn dịch.
• Ký sinh trùng: Hiếm gặp.
• Nguyên nhân khác: Chấn thương, nhiễm hóa chất, bệnh tự miễn, phản ứng thuốc.

Khi cơ thể xuất hiện các biểu hiện cấp tính nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn vọt hoặc cổ cứng, người bệnh cần thực hiện xét nghiệm tổng phân tích dịch não tủy hoặc cấy máu tại DIAG để chẩn đoán xác định chính xác tác nhân vi khuẩn.

Vắc xin viêm màng não là gì?

Vắc xin viêm màng não là loại vắc xin được nghiên cứu và sản xuất để phòng ngừa các bệnh nhiễm khuẩn gây viêm màng não. Vắc xin này giúp cơ thể phát triển miễn dịch chống lại vi khuẩn, giảm nguy cơ phát triển viêm màng não, một tình trạng viêm tiềm ẩn đe dọa cuộc sống của các màng bảo vệ phủ lên não và tủy sống.

Vắc xin viêm màng não hoạt động bằng cách đưa vào cơ thể các kháng nguyên an toàn từ các tác nhân gây bệnh (như não mô cầu, phế cầu, hoặc vi khuẩn Hib) tùy theo loại vắc xin để kích thích hệ miễn dịch tự tạo kháng thể chủ động.

Khi vắc xin được tiêm vào cơ thể, nó kích thích hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể chủ động chống lại lớp vỏ vi khuẩn này. Vắc xin chứa các thành phần đã được làm sạch và không gây bệnh, nhưng vẫn đủ để hệ miễn dịch nhận diện và ghi nhớ.

Các loại vắc xin viêm màng não hiện nay

Hiện nay, vắc xin phòng viêm màng não không phải chỉ có một loại duy nhất, mà được chia theo tác nhân gây bệnh và được chia thành ba nhóm chính, bao gồm vắc xin màng não mô cầu, phế cầu và Hib.

Ngoài ra, vắc xin viêm màng não mủ là cách gọi chung cho các vắc xin phòng viêm màng não do vi khuẩn sinh mủ gây nên, nằm trong cả ba nhóm kể trên.

Vắc xin viêm màng não mô cầu khuẩn

Viêm màng não do não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm rất nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Bệnh không có dấu hiệu nhận biết rõ ràng, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh khác, nhưng nếu không được điều trị kịp thời, bệnh nhân có thể tử vong trong vòng 24 giờ hoặc bị di chứng tàn tật suốt đời như mất chi, tổn thương thần kinh, điếc hoặc khuyết tật trí tuệ.

Vắc-xin viêm màng não cầu khuẩn là loại vắc xin chứa kháng nguyên từ vi khuẩn Neisseria meningitidis. Vắc xin có tác dụng kích thích cơ thể tạo ra miễn dịch chủ động đặc hiệu để chống lại sự tấn công của vi khuẩn não mô cầu gây bệnh viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và các biến chứng nghiêm trọng khác.

Các loại vắc-xin viêm màng não mô cầu chính:

• Vắc xin viêm màng não B (MenB hoặc Bexsero): Đây là loại vắc xin protein tái tổ hợp được phát triển nhằm phòng ngừa các bệnh lý nghiêm trọng do vi khuẩn não mô cầu nhóm B gây ra. Đây là một trong những tác nhân chính gây viêm màng não mô cầu và nhiễm khuẩn huyết với tỷ lệ tử vong cao và diễn tiến rất nhanh, thường trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị kịp thời.
• Vắc xin viêm màng não mô cầu BC (VA-Mengoc-BC): Vắc xin này chứa các kháng nguyên từ hai nhóm vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis B và C. Vắc xin giúp tạo miễn dịch đặc hiệu bảo vệ người tiêm chủ động chống lại sự tấn công và gây bệnh của cả hai chủng vi khuẩn này.
• Vắc xin viêm màng não mô cầu ACYW (MenACWY hoặc Menactra): Đây là loại vắc xin có khả năng phòng ngừa tới 90% bệnh viêm màng não do vi khuẩn Neisseria meningitidis chủng A, C, Y và W-135 gây ra.

Vắc xin viêm màng não phế cầu

Vắc xin viêm màng não phế cầu là loại vắc xin chống vi khuẩn Streptococcus pneumoniae. Vắc xin giúp ngăn ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa, viêm mũi họng và nhiễm khuẩn huyết do phế cầu khuẩn gây ra.

Vắc xin phế cầu liên hợp (Pneumococcal Conjugate Vaccines – PCVs)

Vắc xin phế cầu liên hợp là loại vắc xin chứa polysaccharide từ vỏ vi khuẩn phế cầu được liên kết với protein, giúp tạo ra đáp ứng miễn dịch mạnh hơn và trí nhớ miễn dịch lâu dài. Đây là loại vắc xin được khuyến cáo cho trẻ nhỏ và người thuộc nhóm nguy cơ cao. Hiện vắc xin đang được triển khai tiêm chủng trực tiếp tại cơ sở DIAG Cao Thắng.

Các loại vắc xin được khuyến cáo dựa theo từng đối tượng:

• Prevenar 13 (PCV13): Phòng các bệnh phế cầu khuẩn xâm lấn gây nguy hiểm cho trẻ em và người lớn như viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm khuẩn huyết do phế cầu khuẩn. Vắc xin này được tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi với lịch tiêm 4 liều ở 2 tháng, 4 tháng, 6 tháng và 12-15 tháng tuổi.
• Vắc xin Synflorix (PCV10): Có tác dụng tạo miễn dịch chủ động cho trẻ nhỏ từ 6 tuần tuổi đến 5 tuổi. Vắc xin này giúp phòng ngừa các bệnh gây ra cho trẻ như hội chứng viêm não màng não, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và viêm tai giữa cấp tính.

Vắc xin phế cầu đa giá (Pneumococcal Polysaccharide Vaccine – PPSV23)

Vắc xin phế cầu đa giá (PPSV23 hoặc vắc xin phế cầu 23) là loại vắc xin chứa polysaccharide từ vỏ của 23 chủng phế cầu phổ biến nhất. Đây là loại vắc xin có khả năng bảo vệ lên đến 97% trước các chủng vi khuẩn phế cầu phổ biến.

Vắc xin được khuyến cáo cho trẻ từ 2 tuổi, thanh thiếu niên và người lớn. Vắc xin này phòng được 23 chủng của vi khuẩn phế cầu, có khả năng bảo vệ rộng hơn nhưng hiệu quả ở trẻ dưới 2 tuổi kém hơn vắc xin liên hợp.

Vắc xin viêm màng não do Hib (Haemophilus influenzae type b)

Vắc xin viêm màng não do Hib (Haemophilus influenzae type B) là loại vắc xin giúp phòng ngừa nhiễm trùng từ vi khuẩn Haemophilus influenzae type b (Hib). Vi khuẩn này có thể gây viêm màng não (sưng phù xung quanh não và tủy sống) và các nhiễm trùng nghiêm trọng khác, trong đó một số có thể đe dọa tính mạng.

Sau khi được tiêm vắc xin, hệ miễn dịch của cơ thể tạo ra các protein gọi là kháng thể, có thể phát hiện và tiêu diệt vi khuẩn Hib. Các kháng thể này tồn tại lâu dài trong cơ thể, tạo ra miễn dịch chủ động bảo vệ người được tiêm chủng khỏi các bệnh do Hib gây ra.

Hiện tại, có các loại vắc xin phòng bệnh do Hib được sử dụng phổ biến tại Việt Nam như sau:

• Vắc xin Pentaxim 5 trong 1: Bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt và bệnh viêm phổi-viêm màng não do Hib.
• Vắc xin Infanrix Hexa 6 trong 1: Bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và bệnh viêm phổi-viêm màng não do Hib.

Ngoài ra, còn có vắc xin Quimi Hib là vắc xin viêm phổi và viêm màng não mủ do vi khuẩn Hib ở trẻ. Vắc xin này được tiêm theo lịch 3 mũi cho trẻ từ 2 tháng đến 12 tháng tuổi tại 2, 4 và 6 tháng tuổi, và tiêm nhắc khi trẻ được 15-18 tháng tuổi. Đối với trẻ trên 1 tuổi, lịch tiêm sẽ khác, phụ huynh nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Lịch tiêm vắc xin viêm màng não theo từng loại

Việc nắm rõ lịch tiêm vắc xin viêm màng não giúp chuẩn bị tốt hơn khi tiêm phòng. Mỗi loại vắc xin viêm màng não có sự khác nhau về phạm vi bảo vệ, đối tượng tiêm, mũi tiêm.

Tham khảo lịch tiêm vắc xin viêm màng não do não mô cầu:

Tham khảo lịch tiêm vắc xin viêm màng não do não phế cầu:

Tham khảo lịch tiêm vắc xin viêm màng não do Hib:

Những điều cần lưu ý khi tiêm vắc xin viêm màng não

Khi tiêm vắc xin viêm màng não, người tiêm nên lưu ý:

• Tình trạng sức khỏe phải tốt để đáp ứng miễn dịch tốt nhất. Trẻ em hoặc người lớn đang bị sốt, nhiễm khuẩn cấp tính hoặc dị ứng đang tiến triển cần hoãn tiêm cho đến khi khỏe mạnh hoàn toàn.
• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bệnh án, giấy tờ, sổ sức khỏe liên quan đến các mũi vắc xin trước đó để được tư vấn chính xác về lịch tiêm. Người lớn hoặc phụ huynh đưa trẻ đi tiêm phòng cần mang theo sổ tiêm chủng, lịch sử tiêm chủng, thông tin về các phản ứng dị ứng nếu có, và các bệnh lý mãn tính đang điều trị.
• Trao đổi với bác sĩ các vấn đề sức khỏe của bé trước khi tiêm vắc xin để đảm bảo các điều kiện phù hợp và an toàn khi tiêm phòng bệnh viêm màng não.
• Kiểm tra tiền sử dị ứng các loại vắc xin trước đó và trao đổi cụ thể với bác sĩ để đưa ra phương án tiêm chủng phù hợp. Nếu có bất kỳ phản ứng dị ứng nào xảy ra sau khi tiêm liều thứ nhất, cần ngưng sử dụng liều thứ hai.
• Người tiêm cần ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút sau tiêm và tiếp tục giám sát sức khỏe tại nhà trong 24 – 48 giờ để phát hiện sớm các phản ứng phụ hoặc sốc phản vệ cấp tính.