Vắc xin lao: Khi nào cần tiêm? Vết tiêm có mủ có sao không?

Vắc xin lao là gì?

Vắc xin lao, hay vaccine BCG (Bacillus Calmette – Guérin), là vaccine được sử dụng để hỗ trợ phòng bệnh lao, được phát triển từ chủng vi khuẩn lao bò đã làm giảm độc lực để sử dụng trong tiêm chủng.

Không giống nhiều loại vaccine khác tập trung phòng bệnh hô hấp thông thường, vaccine lao chủ yếu giúp giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng ở trẻ em, đặc biệt trong giai đoạn hệ miễn dịch của trẻ còn chưa hoàn thiện.

Hiệu quả chính của vaccine BCG là hỗ trợ giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Các thể bệnh mà vaccine có thể giúp phòng ngừa gồm:

• Lao màng não
• Lao kê
• Một số thể lao ngoài phổi nghiêm trọng ở trẻ em

Đối với lao phổi ở người lớn, hiệu quả bảo vệ của vaccine có thể khác nhau tùy khu vực địa lý, môi trường sống và mức độ lưu hành vi khuẩn lao trong cộng đồng. Dù vậy, việc tiêm vaccine lao từ sớm vẫn rất quan trọng vì trẻ nhỏ là nhóm có nguy cơ cao diễn tiến nặng nếu mắc lao.

Vắc xin lao của nước nào?

Vaccine lao BCG hiện được sản xuất tại nhiều quốc gia khác nhau như: Việt Nam, Nhật Bản, Đan Mạch, Cuba và một số nước khác. Tại Việt Nam, loại vaccine sử dụng có thể thay đổi tùy nguồn cung và chương trình phân phối tại từng thời điểm.

Nhiều phụ huynh quan tâm đến “vaccine lao Cuba” vì từng nghe nhắc nhiều trong tiêm chủng trước đây. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn việc vaccine sản xuất ở nước nào là vaccine được cấp phép sử dụng, được bảo quản đúng tiêu chuẩn và tiêm đúng kỹ thuật.

Vắc xin lao tiêm khi nào?

Trẻ sơ sinh nên được tiêm vaccine lao càng sớm càng tốt sau sinh nếu sức khỏe ổn định và không có chống chỉ định. Thông thường, trẻ có thể được tiêm:

• Trong 24 giờ đầu sau sinh
• Trong những ngày đầu đời
• Trong giai đoạn sơ sinh nếu chưa kịp tiêm tại bệnh viện

Nhiều phụ huynh thường lo trẻ mới sinh còn quá nhỏ để tiêm vaccine. Tuy nhiên, đây lại là giai đoạn trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoàn toàn.

Trong một số trường hợp như: trẻ sinh non, nhẹ cân, đang sốt hoặc mắc bệnh cấp tính, có vấn đề liên quan miễn dịch, bác sĩ có thể cân nhắc thời điểm tiêm phù hợp hơn cho trẻ.

Vắc xin lao cho người lớn có cần tiêm không?

Hiện nay, vaccine lao BCG chủ yếu được sử dụng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc tiêm vaccine lao cho người lớn không phổ biến rộng rãi như ở trẻ em. Trong một số trường hợp đặc biệt bác sĩ có thể cân nhắc việc tiêm vaccine phù hợp như:

• Nhân viên y tế
• Người làm việc trong môi trường nguy cơ cao
• Một số đối tượng theo chỉ định chuyên môn

Tuy nhiên, không phải người lớn nào cũng cần tiêm lại vaccine lao. Nếu muốn tiêm hoặc cần đánh giá nguy cơ lao, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ.

Vắc xin lao tiêm mấy mũi?

Hiện nay, vaccine lao BCG thường được tiêm 1 mũi duy nhất cho trẻ sơ sinh theo chương trình tiêm chủng.

Không giống nhiều vaccine khác cần tiêm nhắc lại nhiều lần, vaccine BCG hiện chưa có khuyến cáo tiêm nhắc định kỳ rộng rãi cho trẻ khỏe mạnh trong cộng đồng.

Điều quan trọng hơn số lượng mũi tiêm là trẻ được tiêm đúng thời điểm, đúng kỹ thuật và được theo dõi phản ứng sau tiêm phù hợp.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám sau tiêm vaccine lao?

Phần lớn phản ứng sau tiêm vaccine lao có thể tự cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, phụ huynh vẫn nên theo dõi trẻ và đưa bé đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:

• Sốt cao kéo dài
• Vùng tiêm sưng to nhiều
• Chảy mủ kéo dài bất thường
• Loét lớn
• Nổi hạch to ở nách
• Trẻ bú kém hoặc mệt nhiều.

Ngoài ra, nếu phụ huynh không chắc phản ứng tại chỗ tiêm có bình thường hay không, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự xử trí tại nhà.

Vắc xin lao có tác dụng bao lâu?

Hiện nay, vaccine BCG được đánh giá có khả năng hỗ trợ bảo vệ kéo dài trong nhiều năm, đặc biệt đối với các thể lao nặng ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ của vaccine có thể khác nhau tùy:

• Độ tuổi
• Môi trường sống
• Mức độ tiếp xúc với nguồn lây
• Tình trạng miễn dịch của từng người

Đây cũng là lý do dù đã tiêm vaccine lao, một số người vẫn có thể mắc lao phổi trong tương lai.

Ngoài tiêm chủng, việc phát hiện sớm người mắc lao, điều trị đúng phác đồ, giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc nguồn lây vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong phòng bệnh lao.

Tiêm vắc xin lao ở đâu?

Vaccine lao cho trẻ sơ sinh hiện nay thường được tiêm tại bệnh viện phụ sản, bệnh viện nhi, trung tâm tiêm chủng hoặc các cơ sở y tế có dịch vụ tiêm chủng cho trẻ nhỏ. Nhiều bé sẽ được tiêm vaccine lao ngay trong những ngày đầu sau sinh nếu sức khỏe ổn định và không có chống chỉ định.

Khi lựa chọn nơi tiêm cho trẻ, phụ huynh nên ưu tiên các cơ sở có quy trình khám sàng lọc trước tiêm đầy đủ, vaccine được bảo quản đúng tiêu chuẩn và có hướng dẫn theo dõi phản ứng sau tiêm rõ ràng. Đây là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo an toàn cho trẻ sơ sinh trong giai đoạn đầu đời.

Ngoài ra, trẻ nhỏ cần được tiêm đúng kỹ thuật vì vaccine lao BCG là vaccine tiêm trong da. Nếu tiêm không đúng kỹ thuật, phản ứng tại chỗ tiêm có thể khác so với thông thường.

Trong trường hợp bé chưa kịp tiêm vaccine lao ngay sau sinh, phụ huynh vẫn nên đưa trẻ đi tiêm sớm theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì trì hoãn quá lâu. Việc tiêm phòng đúng thời điểm giúp trẻ có thêm sự bảo vệ trước nguy cơ mắc các thể lao nặng trong những năm đầu đời.

Những câu hỏi thường gặp về vắc xin lao

1. Tiêm vắc xin lao cho trẻ sơ sinh có sốt không?

Sau tiêm vaccine lao, phần lớn trẻ vẫn bú, ngủ và sinh hoạt bình thường. Một số bé có thể hơi quấy khóc hoặc sốt nhẹ trong thời gian ngắn, nhưng tình trạng này thường tự cải thiện.

Nhiều cha mẹ thấy vết tiêm có mủ nên nghĩ trẻ bị nhiễm trùng và tự ý bôi thuốc hoặc nặn mủ. Tuy nhiên, việc xử trí không đúng cách có thể khiến vùng tiêm lâu lành hơn hoặc tăng nguy cơ kích ứng da.

Thông thường, phụ huynh chỉ cần:

• Giữ vùng tiêm sạch và khô,
• Không đắp lá hoặc bôi thuốc dân gian,
• Tránh cọ xát mạnh vào vị trí tiêm.

2. Vết sẹo đặc trưng của vắc xin phòng lao có bình thường không?

Vết sẹo đặc trưng của vắc xin phòng lao là bình thường. Sau tiêm vaccine lao, nhiều trẻ sẽ để lại một vết sẹo nhỏ ở vùng cánh tay. Đây là phản ứng khá thường gặp sau tiêm BCG và thường không gây ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.

Quá trình hình thành sẹo thường diễn ra theo nhiều giai đoạn: xuất hiện nốt nhỏ tại vị trí tiêm, hơi đỏ, có thể có mủ nhẹ, đóng vảy, sau đó lành dần và để lại sẹo nhỏ. Toàn bộ quá trình này có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng tùy từng trẻ.

Một số trẻ có sẹo rõ, trong khi một số bé chỉ có dấu rất mờ hoặc gần như khó nhìn thấy. Điều này không đồng nghĩa vaccine “không có tác dụng”.