Vắc xin dại: Lịch tiêm, số mũi và những điều cần biết

Vắc xin dại là gì?

Vắc xin dại là vaccine giúp cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại virus dại. Loại vaccine này thường được chỉ định sau khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, cào hay liếm lên vùng da tổn thương.

Ngoài dự phòng sau phơi nhiễm, vaccine dại cũng có thể được sử dụng cho những người có nguy cơ tiếp xúc virus cao như:

• Bác sĩ thú y
• Nhân viên phòng thí nghiệm
• Người chăm sóc động vật
• Người thường xuyên làm việc trong môi trường có nguy cơ phơi nhiễm

Hiện nay, các loại vắc xin phòng dại hiện đại chủ yếu được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy tế bào. So với vaccine thế hệ cũ trước đây, các vaccine hiện nay được đánh giá có độ an toàn cao hơn và được sử dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Các loại vắc xin dại hiện nay

Hiện nay tại Việt Nam có nhiều loại vắc xin phòng dại được sử dụng trong tiêm chủng sau phơi nhiễm. Mỗi loại có thể khác nhau về nhà sản xuất hoặc công nghệ sản xuất nhưng đều được sử dụng để hỗ trợ phòng bệnh dại theo hướng dẫn chuyên môn.

Vắc xin dại Verorab

Verorab là vaccine phòng dại của Pháp và là một trong những loại được nhiều người biết đến tại Việt Nam. Vaccine này đã được sử dụng trong nhiều năm tại các cơ sở tiêm chủng và bệnh viện.

Vắc xin dại Abhayrab

Abhayrab là vaccine phòng dại của Ấn Độ. Đây cũng là loại vaccine được sử dụng khá phổ biến hiện nay tại nhiều cơ sở y tế.

Vắc xin dại Indirab

Indirab cũng là vaccine phòng dại được sản xuất tại Ấn Độ và được sử dụng trong dự phòng sau phơi nhiễm virus dại.

Vắc xin dại Speeda

Speeda là một trong những vaccine phòng dại hiện đang được sử dụng tại Việt Nam. Người bệnh cần tiêm đúng phác đồ và lịch hẹn regardless loại vaccine được chỉ định.

Có nên tiêm vắc xin phòng dại không?

Có. Nếu bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, người bệnh nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ và tư vấn tiêm phòng phù hợp.

Nhiều người thường chủ quan vì nghĩ vết cắn nhỏ, không chảy máu nhiều hoặc con vật vẫn còn khỏe mạnh. Tuy nhiên, virus dại có thể tồn tại trong nước bọt của động vật nhiễm bệnh và lây sang người qua vùng da tổn thương hoặc niêm mạc.

Điều đáng lo ngại là bệnh dại gần như luôn gây tử vong khi đã phát bệnh. Vì vậy, việc xử trí sớm sau phơi nhiễm có ý nghĩa rất quan trọng.

Ngoài tiêm vaccine, một số trường hợp nguy cơ cao còn có thể cần phối hợp huyết thanh kháng dại theo chỉ định của bác sĩ.

Khi nào cần tiêm vắc xin phòng dại?

Không phải ai bị chó hoặc mèo cào nhẹ cũng biết mình có cần đi tiêm phòng dại hay không. Trên thực tế, ngay cả những vết cắn hoặc vết cào nhỏ cũng không nên chủ quan nếu có nguy cơ tiếp xúc với virus dại. Bạn nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt nếu:

• Bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, cào gây trầy xước da.
• Bị liếm lên vùng da đang có vết thương hở.
• Không thể tiếp tục theo dõi con vật sau khi cắn.
• Động vật có biểu hiện bất thường như hung dữ, chảy dãi, bỏ ăn hay chết không rõ nguyên nhân.

Ngoài ra, các vết cắn ở đầu, mặt, cổ hoặc bàn tay thường được đánh giá nguy cơ cao hơn vì đây là những vị trí có nhiều đầu dây thần kinh hoặc gần hệ thần kinh trung ương.

• Sau khi bị động vật cắn, người bệnh nên:
• Rửa kỹ vết thương bằng xà phòng và nước sạch.
• Không tự đắp lá hoặc dùng mẹo dân gian.
• Đến cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí phù hợp.

Vắc xin dại tiêm mấy mũi?

Số mũi tiêm có thể dao động từ 2 đến 5 mũi tùy tình trạng phơi nhiễm, loại vaccine sử dụng, người bệnh đã từng tiêm phòng dại trước đó hay chưa và đánh giá của bác sĩ tại thời điểm thăm khám.

Hiện nay, phác đồ tiêm sau phơi nhiễm thường gồm nhiều mũi theo lịch hẹn cụ thể. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ đúng lịch tiêm để giúp vaccine phát huy hiệu quả bảo vệ phù hợp.

Nhiều người thấy sức khỏe bình thường sau vài mũi đầu nên tự ý bỏ dở giữa chừng. Tuy nhiên, việc tiêm không đầy đủ có thể ảnh hưởng đến hiệu quả phòng bệnh.

Ở một số trường hợp nguy cơ cao như vết cắn sâu, chảy máu nhiều hoặc cắn ở vùng nguy hiểm, bác sĩ có thể chỉ định phối hợp thêm huyết thanh kháng dại để tăng khả năng bảo vệ trong giai đoạn đầu.

Vắc xin dại và huyết thanh kháng dại khác nhau như thế nào?

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa vắc xin dại và huyết thanh kháng dại vì cả hai đều được sử dụng sau khi bị động vật nghi dại cắn. Tuy nhiên, đây là hai biện pháp khác nhau và có vai trò riêng.

Vắc xin dại giúp cơ thể tự tạo đáp ứng miễn dịch chống lại virus dại sau một khoảng thời gian nhất định sau tiêm.

Trong khi đó, huyết thanh kháng dại giúp cung cấp kháng thể thụ động ngay lập tức để hỗ trợ bảo vệ cơ thể trong giai đoạn vaccine chưa kịp phát huy tác dụng.

Việc có cần dùng huyết thanh hay không cần được bác sĩ đánh giá dựa trên tình trạng thực tế của người bệnh.

Vắc xin dại của Pháp hay Ấn Độ tốt hơn?

Hiện chưa có khuyến cáo chính thức cho rằng vaccine dại của quốc gia nào “tốt hơn tuyệt đối”. Các loại vaccine đang được cấp phép lưu hành hiện nay đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn về hiệu quả và độ an toàn trước khi đưa vào sử dụng.

Điều quan trọng hơn việc vaccine được sản xuất ở đâu là:

• Vaccine còn hạn sử dụng,
• Được bảo quản đúng điều kiện,
• Tiêm đúng phác đồ,
• Người bệnh không bỏ dở giữa chừng.

Nếu còn băn khoăn nên chọn loại vaccine nào, bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để được tư vấn phù hợp với tình trạng hiện tại và lịch tiêm cần thực hiện.

Tiêm vắc xin dại ở đâu?

Tiêm phòng dại nên được thực hiện tại các bệnh viện hoặc trung tâm tiêm chủng uy tín có đầy đủ vaccine, quy trình xử trí sau phơi nhiễm và theo dõi y tế phù hợp. Đây là yếu tố rất quan trọng vì bệnh dại cần được xử trí càng sớm càng tốt sau khi bị động vật nghi dại cắn hoặc cào.

Khi lựa chọn cơ sở tiêm phòng dại, bạn nên ưu tiên nơi có:

• Vaccine chính hãng và còn đủ phác đồ
• Quy trình bảo quản vaccine đạt chuẩn
• Khám và đánh giá nguy cơ trước tiêm
• Khả năng chỉ định huyết thanh kháng dại khi cần
• Hướng dẫn theo dõi và nhắc lịch tiêm đầy đủ

Trong thực tế, nhiều người chủ quan tự theo dõi tại nhà hoặc trì hoãn đi tiêm vì nghĩ vết cắn nhỏ không nguy hiểm. Tuy nhiên, virus dại có thể lây truyền ngay cả qua những vết trầy xước nhỏ trên da. Vì vậy, nếu bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, bạn nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được tư vấn xử trí phù hợp.

Ngoài tiêm phòng dại, trong một số trường hợp cần đánh giá đáp ứng miễn dịch liên quan đến vaccine dại, bạn có thể tham khảo dịch vụ xét nghiệm kháng thể dại tại Trung Tâm Y Khoa DIAG theo chỉ định của bác sĩ.

Những câu hỏi thường gặp về vắc xin dại

1. Bị khỉ cào có cần tiêm vắc xin dại không?

Có thể cần. Một số động vật có vú, bao gồm khỉ, vẫn có nguy cơ mang virus dại trong một số trường hợp. Nếu bị khỉ cào, cắn hoặc liếm lên vùng da tổn thương, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ cụ thể.

2. Tiêm vắc xin dại bao lâu thì có kháng thể?

Sau tiêm, cơ thể thường cần khoảng 7 – 14 ngày để bắt đầu tạo đáp ứng miễn dịch chống lại virus dại. Đây là lý do người bị động vật nghi dại cắn nên đi tiêm càng sớm càng tốt sau phơi nhiễm.

3. Tiêm phòng dại trong bao lâu thì hoàn thành?

Thời gian hoàn thành phác đồ có thể khác nhau tùy lịch tiêm và tình trạng phơi nhiễm của từng người. Người bệnh nên tuân thủ đúng lịch hẹn được bác sĩ hướng dẫn để đảm bảo hiệu quả phòng bệnh.

4. Vắc xin phòng dại có độc không?

Hiện nay, các loại vaccine phòng dại hiện đại được đánh giá có độ an toàn cao khi sử dụng đúng chỉ định. Phần lớn tác dụng phụ thường ở mức nhẹ như đau hoặc sưng nhẹ tại chỗ tiêm, mệt nhẹ, đau đầu, sốt nhẹ, đau cơ,… Đây thường là phản ứng miễn dịch tạm thời của cơ thể sau tiêm vaccine và có thể tự cải thiện sau vài ngày.