Vắc xin bệnh than là gì? Ai nên tiêm vắc xin bệnh than?

Vắc xin bệnh than là gì?

Vắc xin bệnh than là loại vắc xin giúp cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại độc tố do vi khuẩn Bacillus anthracis sản sinh.

Không giống nhiều loại vắc xin khác sử dụng vi khuẩn hoặc virus sống giảm độc lực, vắc xin bệnh than hiện đại được sản xuất từ dịch lọc nuôi cấy không chứa tế bào của vi khuẩn, giúp kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể bảo vệ trước khi tiếp xúc với mầm bệnh. Mục tiêu là kích thích cơ thể tạo kháng thể bảo vệ trước khi tiếp xúc với mầm bệnh thực sự.

Hiện nay, một trong những loại vắc xin bệnh than được sử dụng phổ biến nhất là Anthrax Vaccine Adsorbed (AVA), còn được biết đến với tên thương mại BioThrax.

Vắc xin bệnh than hoạt động như thế nào?

Khi được tiêm vào cơ thể, vắc xin kích thích hệ miễn dịch nhận diện các thành phần đặc hiệu của vi khuẩn Bacillus anthracis.

Cơ thể sẽ tạo ra kháng thể chống lại độc tố của vi khuẩn. Nếu người đã được tiêm chủng tiếp xúc với vi khuẩn trong tương lai, hệ miễn dịch có thể phản ứng nhanh hơn để hạn chế nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Vắc xin không chứa vi khuẩn sống nên không thể gây bệnh than.

Ai nên tiêm vắc xin bệnh than?

Do bệnh than không phổ biến trong cộng đồng và nguy cơ phơi nhiễm nhìn chung thấp, vắc xin bệnh than không được khuyến cáo cho đa số người dân.

Các đối tượng có thể được chỉ định tiêm gồm:

• Nhân viên phòng thí nghiệm: Những người làm việc trực tiếp với vi khuẩn Bacillus anthracis có nguy cơ tiếp xúc với bào tử vi khuẩn cao hơn dân số chung.
• Nhân viên xử lý sinh học và nghiên cứu: Một số nhà nghiên cứu hoặc nhân viên làm việc trong lĩnh vực an toàn sinh học có thể được khuyến nghị tiêm chủng để giảm nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp.
• Bác sĩ thú y và nhân viên thú y: Những người thường xuyên tiếp xúc, khám chữa hoặc xử lý động vật nghi mắc bệnh than, đặc biệt tại khu vực có lưu hành dịch, có thể thuộc nhóm cần được đánh giá nguy cơ tiêm phòng.
• Người chăn nuôi, giết mổ hoặc xử lý động vật: Người làm việc với gia súc, động vật chết bất thường hoặc sản phẩm từ động vật tại vùng có ghi nhận bệnh than có thể có nguy cơ phơi nhiễm cao hơn, nhất là khi tiếp xúc với máu, mô, da, lông hoặc xương động vật nhiễm bệnh.
• Người xử lý da, lông, len, xương hoặc sản phẩm động vật: Những người làm trong ngành thuộc da, xử lý lông, len, xương hoặc nguyên liệu động vật nhập khẩu/từ vùng có lưu hành bệnh than có thể cần được tư vấn y tế về nguy cơ phơi nhiễm và biện pháp phòng ngừa phù hợp.
• Quân nhân: Tại một số quốc gia, quân nhân được xem là nhóm có nguy cơ cao hơn do khả năng tiếp xúc với các mối đe dọa sinh học trong những tình huống đặc biệt.
• Người có nguy cơ phơi nhiễm đặc biệt: Trong một số trường hợp hiếm gặp, cơ quan y tế có thể khuyến nghị tiêm chủng cho những người được xác định có nguy cơ tiếp xúc với vi khuẩn bệnh than.

Hiệu quả của vắc xin bệnh than

Vắc xin bệnh than có khả năng kích thích cơ thể tạo ra kháng thể và đáp ứng miễn dịch giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh than, đặc biệt đối với các trường hợp phơi nhiễm với bào tử vi khuẩn qua đường hô hấp – thể bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất. Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng được nhiều cơ quan y tế và quốc phòng trên thế giới áp dụng cho những nhóm có nguy cơ tiếp xúc nghề nghiệp cao.

Hiệu quả bảo vệ của vắc xin được tăng cường khi người tiêm hoàn thành đầy đủ phác đồ cơ bản và các mũi nhắc lại theo khuyến cáo. Mặc dù không có biện pháp phòng ngừa nào bảo đảm hiệu quả tuyệt đối 100%, vắc xin bệnh than hiện vẫn được đánh giá là công cụ dự phòng hiệu quả nhất giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.

Tác dụng phụ của vắc xin bệnh than

Giống như các loại vắc xin khác, vắc xin bệnh than có thể gây một số phản ứng sau tiêm.

• Đau tại chỗ tiêm: Đây là tác dụng phụ thường gặp nhất. Người được tiêm có thể cảm thấy đau, căng tức hoặc nhạy cảm tại vị trí tiêm trong một vài ngày đầu. Triệu chứng thường khu trú ở vùng cánh tay được tiêm và tự cải thiện mà không cần điều trị đặc hiệu.
• Đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm: Một số người xuất hiện vùng đỏ hoặc sưng nhẹ quanh vị trí tiêm. Kích thước vùng phản ứng thường không lớn và giảm dần trong vài ngày.
• Mệt mỏi hoặc đau nhức cơ: Một số trường hợp có thể cảm thấy mệt mỏi, đau cơ hoặc khó chịu nhẹ sau tiêm. Các triệu chứng này thường thoáng qua và tự hồi phục.
• Sốt nhẹ: Sốt nhẹ có thể xảy ra ở một số người sau tiêm chủng. Nhiệt độ cơ thể thường không tăng quá cao và trở về bình thường trong thời gian ngắn.
• Phản ứng dị ứng nghiêm trọng: Đây là tác dụng phụ rất hiếm gặp nhưng có thể xảy ra với bất kỳ loại vắc xin nào. Người xuất hiện khó thở, nổi mề đay toàn thân hoặc sưng phù nhanh sau tiêm cần được cấp cứu ngay lập tức.

Vắc xin bệnh than có được sử dụng sau phơi nhiễm không?

Có. Trong một số tình huống đặc biệt, vắc xin bệnh than có thể được sử dụng như một phần của chiến lược dự phòng sau phơi nhiễm.

Ví dụ, nếu một người được xác định đã tiếp xúc với bào tử vi khuẩn than, bác sĩ có thể chỉ định phác đồ dự phòng sau phơi nhiễm gồm 3 mũi vắc xin phối hợp với một liệu trình kháng sinh liên tục trong 60 ngày. Mục tiêu là giảm nguy cơ vi khuẩn phát triển thành bệnh lý toàn phát.

Vắc xin bệnh than có ở Việt Nam không?

Hiện nay, vắc xin bệnh than không nằm trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng và không được sử dụng rộng rãi cho cộng đồng tại Việt Nam.

Do bệnh than không phải bệnh lưu hành phổ biến ở người, nhu cầu sử dụng vắc xin trong dân số nói chung tương đối thấp.

Nếu cần tư vấn về các loại vắc xin đặc biệt dành cho mục đích nghề nghiệp hoặc du lịch quốc tế, người dân nên tham khảo ý kiến của cơ sở y tế hoặc đơn vị tiêm chủng chuyên khoa.