Tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh: Khi nào tiêm, tiêm mấy mũi?

Vì sao cần tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh?

Tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ trẻ trước nguy cơ mắc các thể lao nặng ngay từ những năm đầu đời. Vaccine BCG được sử dụng để hỗ trợ phòng bệnh lao bằng cách kích thích hệ miễn dịch nhận diện và chống lại vi khuẩn lao, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh khi trẻ tiếp xúc với nguồn lây.

Tại Việt Nam, bệnh lao vẫn là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ sơ sinh tại các quốc gia có gánh nặng lao cao nên được tiêm vaccine BCG càng sớm càng tốt sau sinh nếu không có chống chỉ định. Việc tiêm sớm giúp trẻ được bảo vệ trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu và dễ bị tổn thương trước các bệnh nhiễm trùng.

Mặc dù vaccine BCG không thể phòng ngừa hoàn toàn mọi trường hợp mắc lao, vaccine có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng ở trẻ nhỏ, chẳng hạn như lao màng não và lao kê. Đây là những thể bệnh có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến não, nhiều cơ quan trong cơ thể và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, sự phát triển của trẻ. Vì vậy, tiêm phòng lao đúng thời điểm là một trong những bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ ngay từ khi mới chào đời.

Tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh khi nào?

Trẻ sơ sinh nên được tiêm phòng lao càng sớm càng tốt sau sinh. Nhiều trẻ được tiêm BCG trong những ngày đầu sau sinh tại bệnh viện phụ sản hoặc cơ sở y tế có tiêm chủng sơ sinh.

Thời điểm tiêm có thể phụ thuộc vào tình trạng của bé sau sinh. Nếu trẻ đủ tháng, bú tốt, không sốt, không mắc bệnh cấp tính và không có dấu hiệu chống chỉ định, bác sĩ có thể chỉ định tiêm sớm. Việc tiêm sớm giúp trẻ có thêm sự bảo vệ trong giai đoạn đầu đời, khi hệ miễn dịch còn non nớt và trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi các bệnh nhiễm trùng nặng.

Với trẻ chưa được tiêm trong những ngày đầu sau sinh, phụ huynh không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên trì hoãn kéo dài. Bé cần được đưa đến cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe và tư vấn thời điểm tiêm phù hợp.

Lịch tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh

Lịch tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh thường chỉ gồm 1 mũi BCG duy nhất. Khác với nhiều vaccine khác cần tiêm nhắc lại theo từng giai đoạn, vaccine lao hiện chưa có khuyến cáo tiêm nhắc định kỳ rộng rãi cho trẻ khỏe mạnh trong cộng đồng.

Điều quan trọng là trẻ được tiêm đúng thời điểm, đúng kỹ thuật và được theo dõi phản ứng sau tiêm phù hợp. Sau tiêm, vùng tiêm có thể thay đổi trong vài tuần đến vài tháng, bao gồm nổi nốt nhỏ, đỏ nhẹ, có mủ, đóng vảy rồi để lại sẹo nhỏ. Đây thường là phản ứng bình thường của vaccine BCG.

Nếu bé đã được tiêm BCG và có hồ sơ tiêm chủng rõ ràng, phụ huynh không nên tự ý cho trẻ tiêm lại chỉ vì không thấy sẹo rõ hoặc lo vaccine chưa có tác dụng. Việc có cần đánh giá lại hay không nên do nhân viên y tế quyết định.

Vị trí tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh

Vaccine lao BCG thường được tiêm trong da ở vùng cánh tay trên. Đây là kỹ thuật tiêm đặc biệt, khác với một số mũi tiêm bắp hoặc tiêm dưới da khác. Vì vậy, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có nhân viên tiêm chủng được đào tạo để đảm bảo vaccine được tiêm đúng kỹ thuật.

Sau khi tiêm, vị trí tiêm có thể nổi một nốt nhỏ hoặc hơi phồng nhẹ. Vài tuần sau, vùng này có thể đỏ, có mủ nhẹ, đóng vảy rồi lành dần. Phụ huynh không nên tự nặn mủ, bôi thuốc, đắp lá hoặc chườm nóng lên vị trí tiêm vì có thể làm vùng da kích ứng hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Nếu vết tiêm chảy dịch nhiều, loét lớn, sưng đau kéo dài hoặc trẻ kèm sốt cao, bú kém, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá đúng.

Tiêm phòng lao cho trẻ sinh non

Trẻ sinh non có thể cần được cân nhắc thời điểm tiêm phòng lao kỹ hơn so với trẻ đủ tháng. Không phải mọi trẻ sinh non đều được tiêm ngay sau sinh, vì bác sĩ cần đánh giá tình trạng hô hấp, cân nặng, khả năng bú, bệnh lý đi kèm và mức độ ổn định của trẻ.

Nếu trẻ sinh non đang được chăm sóc đặc biệt, đang mắc bệnh cấp tính hoặc chưa ổn định sức khỏe, việc tiêm BCG có thể được trì hoãn cho đến khi bé đủ điều kiện. Đây không phải là bỏ lỡ vaccine, mà là cách đảm bảo an toàn hơn cho trẻ.

Khi bé đã ổn định, phụ huynh nên hỏi bác sĩ về thời điểm tiêm bù phù hợp. Trẻ sinh non vẫn cần được bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm, nhưng lịch tiêm nên được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe thực tế.

Tiêm phòng lao muộn có được không?

Có thể được. Mặc dù vaccine lao (BCG) được khuyến cáo tiêm càng sớm càng tốt sau sinh, trẻ chưa được tiêm đúng thời điểm ban đầu vẫn có thể được bác sĩ đánh giá và chỉ định tiêm bù nếu đủ điều kiện sức khỏe. Vì vậy, việc tiêm phòng lao muộn không đồng nghĩa với việc trẻ mất cơ hội được bảo vệ khỏi bệnh lao.

Khi trẻ đã trên 1 tháng tuổi hoặc bỏ lỡ lịch tiêm sơ sinh do sinh non, mắc bệnh, nằm viện kéo dài hoặc các lý do khác, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn thay vì tự cho rằng vaccine không còn cần thiết. Trước khi quyết định tiêm, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ, cân nặng, tiền sử bệnh lý, tình trạng sốt hoặc nhiễm trùng cấp tính, cũng như các yếu tố liên quan đến nguy cơ mắc lao.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể khai thác thêm thông tin về tiền sử tiếp xúc với người mắc lao, các dấu hiệu nghi ngờ bệnh lao hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch để đảm bảo việc tiêm chủng được thực hiện an toàn và đúng chỉ định. Nếu cần thiết, trẻ có thể được chỉ định thực hiện thêm các đánh giá trước khi tiêm.

Tiêm phòng lao 2 lần có sao không?

Nếu trẻ đã tiêm phòng lao một lần và có hồ sơ tiêm chủng rõ ràng, thông thường không cần tiêm lại BCG lần thứ hai. Vaccine BCG thường chỉ tiêm 1 mũi trong chương trình tiêm chủng cơ bản cho trẻ.

Tiêm lại không đúng chỉ định có thể làm tăng nguy cơ phản ứng tại chỗ như sưng, loét, viêm hạch hoặc sẹo lớn hơn. Vì vậy, phụ huynh không nên cho trẻ tiêm lại chỉ vì không thấy sẹo rõ, sẹo nhỏ hoặc nghe truyền miệng rằng phải có sẹo mới là vaccine có tác dụng.

Nếu không chắc trẻ đã tiêm hay chưa, phụ huynh nên kiểm tra sổ tiêm chủng, giấy ra viện hoặc liên hệ cơ sở y tế đã sinh/tiêm cho bé. Trong trường hợp không có thông tin rõ ràng, bác sĩ sẽ tư vấn hướng xử trí phù hợp.

Tiêm phòng lao có tác dụng trong bao lâu?

Vaccine BCG có thể tạo đáp ứng miễn dịch kéo dài nhiều năm, đặc biệt trong việc hỗ trợ phòng các thể lao nặng ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ không giống nhau ở mọi người và không có nghĩa trẻ sẽ không bao giờ mắc lao sau này.

BCG có hiệu quả rõ hơn trong phòng lao nặng ở trẻ nhỏ so với phòng lao phổi ở người lớn. Vì vậy, bên cạnh tiêm vaccine, gia đình vẫn cần chú ý phòng bệnh lao bằng cách giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc lao chưa điều trị ổn định và đưa trẻ đi khám nếu có triệu chứng nghi ngờ kéo dài.

Các dấu hiệu như ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, sụt cân, chậm tăng cân hoặc mệt mỏi kéo dài ở trẻ cần được bác sĩ đánh giá, đặc biệt nếu trẻ từng tiếp xúc gần với người mắc lao.

Cách chăm sóc trẻ sau khi tiêm phòng lao

Sau khi tiêm BCG, phụ huynh nên theo dõi trẻ nhưng không cần quá lo lắng nếu vùng tiêm xuất hiện phản ứng tại chỗ theo diễn tiến thông thường. Vết tiêm có thể đỏ, nổi nốt, loét nhẹ, chảy ít dịch hoặc mủ rồi lành và để lại sẹo nhỏ.

• Giữ vùng tiêm sạch và khô: Phụ huynh có thể tắm rửa cho trẻ bình thường nhưng nên tránh chà xát mạnh lên vị trí tiêm. Nếu vùng tiêm có ít dịch, có thể dùng gạc khô sạch che nhẹ khi cần, nhưng không nên băng kín quá lâu.
• Không nặn mủ hoặc bôi thuốc dân gian: Vết tiêm BCG có mủ nhẹ thường là phản ứng bình thường. Việc nặn mủ, đắp lá hoặc bôi thuốc không theo chỉ định có thể làm vết tiêm lâu lành hơn.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường: Nếu trẻ sốt cao kéo dài, bú kém, mệt nhiều, vết tiêm loét lớn, sưng đau nhiều hoặc nổi hạch to ở nách, phụ huynh nên đưa bé đi khám.

Lưu ý, phụ huynh không nên tự ý tiêm lại chỉ vì không thấy sẹo rõ. Phụ huynh nên kiểm tra hồ sơ tiêm chủng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi quyết định.

Tiêm phòng lao cho trẻ sơ sinh ở đâu?

Trẻ sơ sinh có thể được tiêm phòng lao tại bệnh viện phụ sản, bệnh viện nhi, trạm y tế, trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế có dịch vụ tiêm chủng cho trẻ nhỏ. Nhiều trẻ được tiêm ngay tại bệnh viện sau sinh nếu sức khỏe ổn định.

Khi lựa chọn nơi tiêm, phụ huynh nên ưu tiên cơ sở có khám sàng lọc trước tiêm, vaccine được bảo quản đúng tiêu chuẩn, nhân viên y tế có kinh nghiệm tiêm BCG cho trẻ sơ sinh và có hướng dẫn theo dõi sau tiêm rõ ràng. Vì BCG là vaccine tiêm trong da, kỹ thuật tiêm đúng rất quan trọng để hạn chế phản ứng bất thường tại vị trí tiêm.

Nếu bé chưa kịp tiêm trong thời gian nằm viện sau sinh, cha mẹ nên chủ động hỏi lịch tiêm tại cơ sở y tế địa phương hoặc trung tâm tiêm chủng uy tín để được hướng dẫn.