Tiêm phòng dại mấy mũi? Vắc xin dại có tác dụng bao lâu?

Vì sao nên tiêm phòng bệnh dại?

Bệnh dại là một bệnh viêm não – tủy cấp tính do virus dại. Bệnh lây truyền chủ yếu qua vết cắn, cào hoặc khi nước bọt của động vật bị dại tiếp xúc với vùng da tổn thương hoặc niêm mạc (mắt, mũi, miệng). Khi virus xâm nhập vào cơ thể, chúng di chuyển dọc theo dây thần kinh đến hệ thần kinh trung ương, gây viêm não và dẫn đến các triệu chứng như sốt, đau đầu, lo lắng, co giật, sợ nước, sợ gió và cuối cùng là hôn mê, suy hô hấp và tử vong.

Điều đáng lưu ý là một khi triệu chứng bệnh dại đã xuất hiện, không có phương pháp điều trị đặc hiệu nào có thể cứu sống bệnh nhân. Hiện nay, tỷ lệ tử vong do bệnh dại ở những người không được tiêm phòng kịp thời lên đến gần 100%. Đây là lý do tại sao WHO và Bộ Y tế Việt Nam đều khuyến cáo tiêm vắc xin phòng dại ngay sau khi có nguy cơ phơi nhiễm.

Tiêm phòng dại mấy mũi?

Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm virus cấp tính của hệ thần kinh trung ương. Số mũi tiêm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tiền sử tiêm phòng trước đó, tình trạng miễn dịch của người bệnh, mức độ nghiêm trọng của vết thương và phác đồ được áp dụng (tiêm bắp hoặc tiêm trong da).

Đối với người chưa từng tiêm phòng dại trước đó

Theo phác đồ của Bộ Y tế Việt Nam, những người chưa từng tiêm phòng dại trước đó sẽ được áp dụng một trong hai phác đồ chính: tiêm bắp (intramuscular – IM) hoặc tiêm trong da (intradermal – ID).

Phác đồ tiêm bắp

Phác đồ tiêm bắp được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam hiện nay. Phác đồ này yêu cầu người bệnh tiêm 5 mũi vắc xin vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28 sau khi phơi nhiễm. Mũi tiêm đầu tiên (ngày 0) cần được thực hiện càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ sau khi bị cắn.

Phác đồ tiêm trong da (2-2-2-0-1-1)

Phác đồ tiêm trong da (ID) theo khuyến cáo hiện hành của Bộ Y tế và WHO áp dụng tiêm 2 vị trí (0,1ml mỗi vị trí) vào các ngày 0, 3 và 7 (tổng cộng 6 mũi tiêm qua 3 lần khám).

Tuy nhiên, phác đồ tiêm trong da không được áp dụng cho những người đang điều trị dài ngày bằng thuốc ức chế miễn dịch (bao gồm cả corticoid), người bị khiếm khuyết miễn dịch, trẻ em có vết cắn nặng ở vùng đầu cổ, hoặc những người đến khám quá trễ sau khi bị thương.

Đối với người đã từng tiêm phòng dại đầy đủ trước đó

Nếu người bệnh đã hoàn thành phác đồ tiêm phòng (trước hoặc sau phơi nhiễm) trong vòng 5 năm gần nhất, chỉ cần tiêm nhắc lại 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3. Không cần tiêm huyết thanh kháng dại trong trường hợp này vì cơ thể đã có sẵn kháng thể bảo vệ.

Nếu người bệnh đã từng tiêm phòng dại đầy đủ và có tài liệu xác nhận, khi bị phơi nhiễm lại (dù đã quá 5 năm), chỉ cần tiêm nhắc 2 mũi vắc xin vào ngày 0 và ngày 3. Người đã tiêm phòng đầy đủ trước đó không cần tiêm huyết thanh kháng dại.

Đối với tiêm phòng trước phơi nhiễm (PrEP)

Những người có nguy cơ cao tiếp xúc với virus dại (nhân viên thú y, kiểm lâm, nhà nghiên cứu virus, người làm việc trong phòng thí nghiệm,…) có thể tiêm phòng chủ động trước khi có nguy cơ phơi nhiễm. Phác đồ chuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế gồm 3 mũi vào các ngày 0, 7 và 21 (hoặc 28).

Với phác đồ tiêm trước phơi nhiễm (PrEP), người dân thông thường không cần tiêm nhắc định kỳ mỗi 5 năm. Việc kiểm tra và tiêm nhắc chỉ đặt ra đối với người làm việc trong môi trường nguy cơ cao (như nhân viên nghiên cứu virus dại) khi nồng độ kháng thể giảm dưới 0,5 IU/mL.

Tiêm vắc xin phòng dại có tác dụng bao lâu?

Sau khi hoàn thành đầy đủ phác đồ tiêm phòng (5 mũi sau phơi nhiễm hoặc 3 mũi trước phơi nhiễm), vắc xin phòng dại có thể tạo miễn dịch bảo vệ kéo dài từ 2 năm đến hơn 10 năm, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, vắc xin không tạo miễn dịch suốt đời và bạn vẫn cần tiêm nhắc lại nếu có nguy cơ phơi nhiễm mới.

• Đối với người bình thường (không có nguy cơ phơi nhiễm liên tục): Khi bị động vật cắn sau khi đã tiêm phòng, chỉ cần tiêm nhắc lại 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3, bất kể thời gian đã trôi qua kể từ lần tiêm cuối cùng.
• Đối với người có nguy cơ phơi nhiễm liên tục: Cần kiểm tra kháng thể định kỳ và tiêm nhắc lại khi nồng độ kháng thể giảm dưới mức bảo vệ (0,5 IU/mL).

Một số câu hỏi thường gặp

Tiêm phòng dại 1 mũi có được không?

Không, tiêm phòng dại 1 mũi không đủ để bảo vệ cơ thể khỏi virus dại. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam, vắc xin phòng dại cần được tiêm theo phác đồ đầy đủ để kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể ở mức bảo vệ.

Tiêm phòng dại 2 mũi có được không?

Câu trả lời phụ thuộc vào tình trạng tiêm phòng trước đó của bạn:

• Đối với người chưa từng tiêm phòng dại trước đó: Tiêm 2 mũi vắc xin phòng dại không đủ để bảo vệ cơ thể khỏi virus dại.
• Đối với người đã từng tiêm phòng dại đầy đủ trước đó: Tiêm 2 mũi vắc xin phòng dại là đủ để bảo vệ cơ thể khi có nguy cơ phơi nhiễm mới.

Tiêm phòng dại 3 mũi có được không?

Câu trả lời phụ thuộc vào mục đích tiêm phòng và tình trạng tiêm phòng trước đó của bạn:

• Đối với người chưa từng tiêm phòng dại trước đó và đã bị động vật cắn: Tiêm 3 mũi vắc xin phòng dại không đủ để bảo vệ cơ thể. Cần hoàn thành phác đồ đầy đủ gồm 5 mũi tiêm bắp hoặc phác đồ tiêm trong da theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Đối với người tiêm phòng trước phơi nhiễm (chưa bị động vật cắn): Tiêm 3 mũi vắc xin phòng dại là đủ để tạo miễn dịch cơ bản. Phác đồ gồm 3 mũi tiêm bắp, sau đó tiêm nhắc lại 1 mũi sau 1 năm và tiếp tục tiêm nhắc 1 mũi sau mỗi 5 năm.
• Đối với người đã từng tiêm phòng dại đầy đủ trước đó: Khi bị động vật cắn, chỉ cần tiêm nhắc lại 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3, không cần tiêm 3 mũi.

Tiêm 4 mũi dại bảo vệ bao lâu?

Phác đồ 4 mũi (như phác đồ Zagreb tiêm bắp) là một trong các lựa chọn xử trí sau khi bị động vật cắn. Kháng thể bảo vệ sẽ hình thành nhanh chóng sau đợt tiêm này và cơ thể chỉ cần tiêm nhắc 2 mũi nếu gặp tình huống phơi nhiễm mới trong tương lai.