Những lưu ý khi tiêm phòng sởi cho trẻ

Những lưu ý khi tiêm phòng sởi cho trẻ

Vắc xin sởi giúp cơ thể tạo kháng thể để giảm nguy cơ mắc bệnh sởi và giảm khả năng xuất hiện biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não hoặc tử vong. Ở nhiều nơi, vắc xin sởi có thể là vắc xin đơn hoặc vắc xin phối hợp như MR hoặc MMR để phòng thêm rubella và quai bị.

Khi tiêm phòng vắc xin sởi cho trẻ, cha mẹ nên lưu ý các vấn đề dưới đây.

Độ tuổi tiêm phòng phù hợp

Khi tiêm phòng vắc xin, cha mẹ nên cho trẻ thực hiện đúng độ tuổi khuyến nghị để tạo miễn dịch tốt nhất và giảm nguy cơ mắc bệnh sởi. Việc tiêm khi trẻ còn quá nhỏ hoặc chưa đủ tuổi không được khuyến khích vì hiệu quả miễn dịch chưa cao.

Theo lịch tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam, trẻ tiêm mũi sởi đầu lúc 9 tháng tuổi và mũi nhắc lúc 18 tháng. Khi có dịch, trẻ từ 6 tháng có thể được tiêm thêm một mũi sởi sớm, nhưng mũi này không thay cho hai mũi theo lịch.

Một số chương trình y tế công cộng hoặc hướng dẫn quốc tế cho phép tiêm bổ sung từ 9 tháng tuổi hoặc thậm chí sớm hơn nếu trẻ sống trong ổ dịch hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Tuy nhiên, đây thường là liều sớm mang tính bảo vệ tạm thời, không thay thế hoàn toàn lịch tiêm chuẩn sau 12 tháng. Vì vậy, cha mẹ không nên tự ý trì hoãn hoặc bỏ qua các mũi nhắc sau đó.

Kiểm tra sức khỏe trước khi tiêm

Khi kiểm tra sức khỏe trước tiêm, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng, tiền sử phản ứng sau tiêm, bệnh nền và các thuốc đang dùng, từ đó quyết định có tiêm ngay hay hoãn lại. Mục tiêu của bước này không phải là làm khó phụ huynh, mà là chọn đúng thời điểm tiêm để trẻ vừa an toàn vừa không bị chậm lịch bảo vệ.

Trước khi tiêm, nhân viên y tế thường hỏi và khám nhanh các điểm sau:

• Nhiệt độ cơ thể, tình trạng ăn ngủ, có đang mệt nhiều hay không.
• Trẻ có đang mắc bệnh cấp tính hay không.
• Trẻ có dấu hiệu dị ứng nặng hoặc từng phản ứng mạnh với vắc xin trước đó không.
• Các thuốc đang dùng, đặc biệt là corticosteroid liều cao, thuốc ức chế miễn dịch, hóa trị.
• Tiền sử suy giảm miễn dịch.

Nếu trẻ vừa truyền máu, dùng globulin miễn dịch, hoặc có bệnh lý đặc biệt, bác sĩ có thể phải điều chỉnh thời điểm tiêm để tránh giảm hiệu quả miễn dịch. Ngoài ra, một số trường hợp khác cũng nên hoãn tiêm nếu:

• Sốt > 37.5–38°C.
• Nhiễm trùng cấp, tiêu chảy nặng.
• Có tiền sử phản ứng nặng với vắc xin trước đó.

Theo dõi sau khi tiêm

Ngay sau tiêm, trẻ nên ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút để nhân viên y tế quan sát các phản ứng tức thì như nổi mề đay, khó thở, tím tái, nôn ói hoặc lừ đừ bất thường. Đây là khoảng thời gian quan trọng nhất để phát hiện phản ứng dị ứng nặng, dù tình trạng này hiếm gặp. Nếu trẻ có biểu hiện bất thường trong thời gian này, cơ sở tiêm chủng sẽ có sẵn phương tiện và nhân lực để xử trí ban đầu.

Sau khi về nhà, phụ huynh nên tiếp tục quan sát trẻ ít nhất 24 giờ đầu, và nếu cần thì theo dõi kỹ hơn trong 24-48 giờ, vì một số phản ứng như sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đau chỗ tiêm hoặc phát ban nhẹ có thể xuất hiện muộn hơn. Trẻ có thể hơi mệt hoặc chán ăn tạm thời, nhưng đa số các biểu hiện nhẹ này sẽ tự hết.

Các phản ứng thường gặp sau tiêm thường không nguy hiểm và có thể tự hết khi chăm sóc hỗ trợ đúng cách. Nếu trẻ chỉ sốt nhẹ hoặc hơi khó chịu, phụ huynh có thể cho trẻ mặc đồ thoáng, uống đủ nước hoặc bú mẹ thường xuyên hơn.

Dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay

Sau tiêm phòng sởi, đa số phản ứng thường nhẹ và tự hết, nhưng phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu nguy hiểm như:

• Sốt cao > 39°C không hạ.
• Co giật.
• Khó thở, tím tái.
• Phát ban lan nhanh, mệt lả, li bì.

Ngoài ra, chỗ tiêm hơi đỏ, sưng nhẹ hoặc đau nhẹ thường có thể chấp nhận được. Nhưng nếu vùng tiêm sưng to nhanh, đỏ nóng nhiều, đau tăng dần, có mủ, hoặc lan rộng bất thường, trẻ cần được khám để loại trừ nhiễm trùng hoặc phản ứng viêm mạnh.

Phụ huynh cũng nên lưu ý nếu trẻ than đau quá mức, không cử động được tay/chân bên tiêm, hoặc quấy khóc dai dẳng kéo dài.

Chăm sóc sau tiêm

Cha mẹ có thể tham khảo cách chăm sóc bé sau tiêm như sau:

• Chăm sóc hằng ngày: Nên cho trẻ bú mẹ nhiều hơn hoặc uống đủ nước, ăn các bữa nhẹ, dễ tiêu và giữ cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ. Quần áo của trẻ nên rộng, thoáng, mềm để tránh cọ xát vào vị trí tiêm. Nếu trẻ mệt hoặc sốt nhẹ, hãy đo nhiệt độ và theo dõi tình trạng tỉnh táo, ăn ngủ, nhịp thở và vùng tiêm thay vì chỉ nhìn vào con số nhiệt độ.
• Chăm sóc vị trí tiêm: Vị trí tiêm có thể hơi đỏ, sưng hoặc đau nhẹ. Phụ huynh có thể chườm lạnh nhẹ tại vị trí tiêm trong thời gian ngắn nếu trẻ khó chịu, nhưng không nên xoa bóp, đắp lá, bôi dầu gió hay chườm nóng lên chỗ tiêm.
• Xử trí sốt sau tiêm: Nếu trẻ sốt nhẹ dưới 38,5°C, có thể theo dõi, lau người bằng nước ấm và cho uống thêm nước hoặc bú nhiều hơn. Nếu sốt cao hơn, cần dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Không nên tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hoặc dùng aspirin cho trẻ nhỏ khi chưa có chỉ định y khoa.

Lưu ý nguồn gốc vắc xin

Phụ huynh nên chú ý nguồn gốc vắc xin để biết rõ sản phẩm đến từ đâu, do hãng nào nghiên cứu và sản xuất. Hiện nay, ở Việt Nam thường sử dụng vắc xin sởi đơn trong chương trình tiêm chủng mở rộng và các vắc xin phối hợp (sởi, quai bị và rubella) như MMR, MMR II hoặc Priorix trong dịch vụ tiêm chủng.

Khi thực hiện tiêm chủng tại Trung tâm Y khoa DIAG, nhân viên y tế sẽ giới thiệu vắc xin trước khi thực hiện tiêm phòng cho trẻ, bao gồm nguồn gốc, hãng nghiên cứu và sản xuất, thời hạn. Hiện nay, DIAG sử dụng vắc xin phối hợp MMR của Mỹ, giúp phòng ba bệnh qua đường hô hấp sởi, quai bị và rubella. Lưu ý, tiêm chủng được thực hiện duy nhất tại cơ sở Cao Thắng. Cơ sở tiêm có bác sĩ và đủ điều kiện xử trí phản ứng sau tiêm.

Tham khảo Tiêm ngừa sởi, quai bị và rubella

Một số câu hỏi thường gặp

Trẻ bị ho có tiêm phòng sởi được không?

Có, thường trẻ bị ho nhẹ vẫn có thể tiêm phòng sởi, nếu bé không sốt cao, không khó thở, không mắc bệnh cấp tính mức độ vừa/nặng và bác sĩ khám sàng lọc thấy đủ điều kiện tiêm. Ngược lại, nếu ho đi kèm sốt cao, mệt nhiều, khò khè, viêm phổi, hoặc đang nhiễm trùng cấp thì nên hoãn tiêm.

Bé bị sổ mũi có tiêm phòng sởi được không?

Nếu bé chỉ sổ mũi ít, nước mũi trong, không sốt hoặc chỉ hơi sốt nhẹ, vẫn tỉnh táo, ăn uống và hô hấp bình thường thì thường không cần hoãn tiêm. Cha mẹ nên hoãn tiêm cho trẻ nếu sổ mũi đi kèm sốt cao, ho nhiều, khò khè, thở nhanh, khó thở, bỏ bú, mệt lả hoặc nghi có viêm hô hấp dưới.

Trẻ bị đi ngoài có tiêm phòng sởi được không?

Nếu bé chỉ đi ngoài lỏng vài lần, không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ, không nôn, không lừ đừ, vẫn chơi và uống/bú tốt thì không cần tránh tiêm sởi. Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ đánh giá trực tiếp để quyết định tiêm ngay hay dời lịch.

Cha mẹ nên hoãn nếu trẻ đi ngoài nhiều lần kèm dấu hiệu mất nước, sốt cao, nôn nhiều, bụng trướng, bỏ bú, mệt lả, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng nặng hơn.

Trẻ 10 tháng có tiêm phòng sởi được không?

Về khía cạnh lâm sàng, trẻ 10 tháng đã qua mốc 9 tháng nên đủ tuổi để tiêm vắc xin sởi đơn theo lịch tiêm chủng mở rộng ở Việt Nam. Vì vậy, nếu bé chưa tiêm mũi nào thì không nên chần chừ; tiêm càng sớm càng giúp giảm nguy cơ mắc sởi và biến chứng nặng.

Tuy nhiên, nếu trẻ được tiêm sởi trước 9 tháng tuổi, mũi đó được xem là mũi tiêm sớm và trẻ vẫn cần tiêm đủ các mũi theo lịch sau đó.

Uống kháng sinh có tiêm phòng sởi được không?

Có, phần lớn trẻ đang uống kháng sinh vẫn có thể tiêm phòng sởi nếu trẻ không sốt cao, không bệnh nặng và khám sàng lọc trước tiêm cho thấy đủ điều kiện. Kháng sinh nhìn chung không làm giảm hiệu quả của vắc xin sởi/MMR, vì vậy bản thân việc dùng kháng sinh không phải là lý do phải hoãn tiêm.