Người lớn có tiêm phòng lao được không?

Vaccine lao BCG là gì?

Vaccine lao BCG là vaccine giúp hỗ trợ phòng bệnh lao do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Vaccine này được sử dụng nhiều năm qua tại các quốc gia có tỷ lệ lưu hành lao cao.

BCG đặc biệt có vai trò trong việc giảm nguy cơ các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não, lao kê (lao lan tỏa toàn thân). Tại Việt Nam, vaccine BCG thường được tiêm sớm cho trẻ sơ sinh trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Người lớn có tiêm phòng lao được không?

Người lớn vẫn có thể được tiêm vaccine lao (BCG) trong một số trường hợp nhất định. Vaccine BCG chủ yếu được sử dụng cho trẻ em nhằm phòng ngừa các thể lao nặng. Đối với người trưởng thành, việc tiêm vaccine thường chỉ được xem xét sau khi bác sĩ đánh giá nguy cơ phơi nhiễm và lợi ích dự kiến.

Một số nhóm người lớn có thể được cân nhắc tiêm vaccine lao gồm:

• Người chưa từng tiêm BCG trước đây: Đặc biệt là những người thuộc nhóm có nguy cơ tiếp xúc với vi khuẩn lao cao hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng.
• Nhân viên y tế hoặc người làm việc trong môi trường nguy cơ cao: Những người thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân lao hoặc làm việc tại cơ sở có nguy cơ lây truyền lao có thể được bác sĩ tư vấn cụ thể về các biện pháp phòng ngừa phù hợp.
• Người chuẩn bị sinh sống hoặc làm việc tại khu vực có tỷ lệ mắc lao cao: Trong một số trường hợp đặc biệt, người đi công tác dài hạn hoặc chuyển đến khu vực lưu hành lao cao có thể được đánh giá nhu cầu tiêm vaccine.

Vaccine BCG không có tác dụng điều trị bệnh lao đang hoạt động và không thay thế các biện pháp phòng chống lây nhiễm lao khác. Nếu thuộc nhóm nguy cơ hoặc có nhu cầu tiêm chủng, người lớn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Trường hợp người lớn nào không nên tiêm vaccine lao?

Vaccine lao BCG là vaccine sống giảm độc lực, vì vậy không phù hợp với một số nhóm người lớn do nguy cơ an toàn hoặc hiệu quả không phù hợp. Các trường hợp thường cần tránh hoặc trì hoãn tiêm gồm:

• Người suy giảm miễn dịch: Bao gồm người mắc rối loạn miễn dịch, đang điều trị ung thư, chuẩn bị ghép tạng hoặc có bệnh lý làm suy giảm chức năng miễn dịch. Đây là nhóm thường không được khuyến cáo tiêm BCG.
• Người nhiễm HIV chưa kiểm soát hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch: Những người đang sử dụng corticosteroid liều cao, thuốc sinh học, thuốc chống thải ghép hoặc các liệu pháp ức chế miễn dịch khác cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi cân nhắc tiêm.
• Phụ nữ mang thai: Vaccine BCG không được khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ. Nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước khi tiêm chủng.
• Người đang mắc lao hoạt động hoặc từng mắc lao: BCG không có tác dụng điều trị bệnh lao. Những trường hợp đang nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán mắc lao cần được thăm khám và điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.
• Người từng tiêm BCG hoặc có tiền sử dị ứng nặng với vaccine: Người đã tiêm BCG thường không cần tiêm lại. Ngoài ra, người từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với vaccine hoặc thành phần của vaccine cũng không nên tự ý tiêm.
• Người đang sốt cao hoặc mắc bệnh cấp tính: Việc tiêm chủng thường được trì hoãn đến khi tình trạng sức khỏe ổn định để đảm bảo an toàn và thuận lợi cho việc theo dõi sau tiêm.

Có cần xét nghiệm trước khi tiêm phòng lao cho người lớn không?

Trong một số trường hợp, người lớn có thể cần được xét nghiệm hoặc đánh giá thêm trước khi tiêm vaccine lao (BCG). Điều này giúp bác sĩ xác định người bệnh có đang mắc lao, từng nhiễm lao hay có chống chỉ định với vaccine hay không.

• Xét nghiệm lao tiềm ẩn (IGRA): Các xét nghiệm máu như QuantiFERON-TB Gold Plus hoặc T-SPOT.TB có thể được chỉ định để phát hiện tình trạng nhiễm lao tiềm ẩn. Đây là những xét nghiệm thường được sử dụng ở người trưởng thành có nguy cơ phơi nhiễm lao hoặc chuẩn bị làm việc trong môi trường nguy cơ cao.
• Xét nghiệm da Mantoux (Tuberculin Skin Test – TST): Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định test Mantoux để đánh giá cơ thể đã từng tiếp xúc với vi khuẩn lao hay chưa. Kết quả xét nghiệm sẽ được xem xét cùng với tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ khác.
• Chụp X-quang ngực: Nếu người bệnh có triệu chứng nghi ngờ lao hoặc có kết quả sàng lọc bất thường, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang phổi để loại trừ lao phổi hoạt động trước khi cân nhắc tiêm vaccine.
• Xét nghiệm đánh giá tình trạng miễn dịch: Với người nghi ngờ suy giảm miễn dịch hoặc có nguy cơ nhiễm HIV, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện các xét nghiệm phù hợp trước khi tiêm. Điều này đặc biệt quan trọng vì vaccine BCG là vaccine sống giảm độc lực và không được khuyến cáo cho một số đối tượng suy giảm miễn dịch.
• Xét nghiệm HIV khi có chỉ định: Theo khuyến cáo của WHO, tình trạng nhiễm HIV là yếu tố cần được xem xét trước khi sử dụng vaccine BCG ở người lớn. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm HIV nếu đánh giá thấy cần thiết.

Nếu cần đánh giá nguy cơ lao trước khi tiêm vaccine, bạn có thể thực hiện các xét nghiệm như QuantiFERON-TB Gold Plus, T-SPOT.TB, xét nghiệm Mantoux, X-quang ngực hoặc các xét nghiệm sàng lọc lao khác tại Trung Tâm Y Khoa DIAG. Kết quả xét nghiệm sẽ giúp bác sĩ có thêm cơ sở để tư vấn kế hoạch tiêm chủng phù hợp và an toàn cho từng trường hợp cụ thể.