Các loại vắc xin viêm phổi cho người lớn và trẻ em

Bệnh viêm phổi là gì?

Viêm phổi là một bệnh nhiễm trùng ảnh hưởng trực tiếp đến phổi, khiến các túi khí nhỏ (phế nang) trong phổi bị viêm và tích tụ dịch hoặc mủ. Khi phế nang chứa đầy dịch, khả năng trao đổi oxy của phổi bị suy giảm, khiến người bệnh khó thở, thiếu oxy và có thể dẫn đến suy hô hấp nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh có thể nhẹ hoặc tiến triển nặng đến mức gây sốc nhiễm khuẩn và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người già trên 65 tuổi và người có bệnh mãn tính.

Nguyên nhân gây viêm phổi

Viêm phổi do nhiều tác nhân khác nhau gây ra, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và một số tác nhân hiếm gặp hơn. Trong đó, phế cầu khuẩn là vi khuẩn phổ biến nhất gây viêm phổi ở người lớn. Các virus gây viêm phổi bao gồm virus cúm (Influenza A, B), virus hợp bào hô hấp (RSV), SARS-CoV-2 (COVID-19), và rhinovirus.

Bệnh phát triển khi các cơ chế bảo vệ của cơ thể bị suy yếu, lúc này vi khuẩn được hít vào với số lượng lớn vượt quá khả năng phòng vệ bình thường, hoặc xuất hiện một tác nhân gây bệnh rất mạnh xâm nhập vào phổi. Một số người cũng có thể bị viêm phổi sau khi mắc các bệnh nhiễm trùng khác như cúm, RSV hoặc COVID-19.

Vì sao cần tiêm vắc xin viêm phổi?

Vắc xin viêm phổi là loại vắc xin thường giúp ngăn ngừa phế cầu khuẩn. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất gây nhiễm trùng ở hệ hô hấp, dẫn đến viêm phổi. Ngoài viêm phổi, phế cầu khuẩn còn gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm khác như viêm màng não, viêm màng trong tim, viêm tai giữa, viêm xoang và nhiễm khuẩn huyết (khi vi khuẩn xâm nhập vào máu).

Việc tiêm vắc xin giúp ngăn ngừa nhiễm trùng hiệu quả, đặc biệt là ở người già, người mắc bệnh mãn tính và những người có khả năng miễn dịch thấp. Mặc dù vắc xin phế cầu khuẩn không đảm bảo chắc chắn bạn sẽ không bao giờ bị viêm phổi, nhưng nếu mắc bệnh thì sẽ giảm mức độ nặng và tránh được các biến chứng nguy hiểm, thậm chí là tử vong.

Đối với hệ hô hấp, vắc xin giúp giảm nguy cơ phổi bị tổn thương lan rộng và hạn chế các đợt cấp tính ở người có bệnh lý nền mạn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, suy tim mãn tính, bệnh gan mãn tính, tiểu đường.

Các loại vắc xin viêm phổi cho trẻ và người lớn

Hiện nay có nhiều loại vắc xin viêm phổi khác nhau được sử dụng để phòng ngừa các tác nhân gây viêm phổi, bao gồm vắc xin phế cầu khuẩn, vắc xin Hib (Haemophilus influenzae type b) và vắc xin cúm. Mỗi loại vắc xin này có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe của trẻ nhỏ và người lớn.

Vắc xin phế cầu khuẩn

Vắc xin phế cầu khuẩn là loại vắc xin viêm phổi quan trọng nhất hiện nay, giúp ngăn ngừa nhiễm phế cầu khuẩn. Đây cũng là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm khuẩn huyết. Hiện nay có hai loại vắc xin phế cầu chính được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới, bao gồm: vắc xin liên hợp phế cầu (PCV) và vắc xin polysaccharide phế cầu (PPSV).

Vắc xin liên hợp phế cầu (PCV13 và PCV20):

• PCV13 (Prevenar 13): Có tác dụng bảo vệ chống lại 13 chủng vi khuẩn gây bệnh phổi truyền nhiễm, bao gồm chủng 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F. Đây là loại vắc xin có khả năng miễn dịch cao và tác dụng lâu dài, phòng ngừa viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa cấp tính và nhiễm khuẩn huyết (nhiễm trùng máu).
• PCV20 (Prevenar 20): Giúp bảo vệ cơ thể khỏi 20 loại huyết thanh phế cầu phổ biến và có độc lực cao, đặc biệt ở trẻ từ 6 tuần tuổi và người lớn. Đây là loại vắc xin tiên tiến hơn PCV13, bảo vệ được nhiều chủng vi khuẩn hơn và được khuyến cáo cho người lớn khỏe mạnh từ 50 tuổi trở lên theo khuyến cáo mới của CDC Mỹ. Hiện nay, Bộ Y tế mở rộng độ tuổi tiêm PCV20 xuống 6 tuần tuổi từ tháng 11/2025, trước đó chỉ tiêm cho người lớn.

Vắc xin polysaccharide phế cầu (PPSV23):

PPSV23 là vắc xin polysaccharide 23 chủng, có tác dụng bảo vệ chống lại 23 chủng vi khuẩn gây bệnh phổi truyền nhiễm, bao gồm chủng 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19A, 19F, 20, 22F, 23F và 33F. Tuy nhiên, khả năng miễn dịch của PPSV23 có thể không kéo dài lâu như PCV13.

PPSV23 được khuyến cáo cho bất kỳ ai trên 65 tuổi, những người mắc một số bệnh cơ bản và những người hút thuốc lá. Trẻ nhỏ dưới 2 tuổi không nên tiêm PPSV23 vì hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ để đáp ứng với vắc xin này.

Vắc xin Synflorix (phế cầu 10):

Ngoài PCV13 và PCV20, còn có Synflorix là vắc xin phế cầu 10 týp, được chỉ định cho trẻ nhỏ từ 6 tuần tuổi trở lên. Synflorix phòng tránh 10 chủng vi khuẩn phế cầu gây các bệnh như viêm màng não, viêm phổi, nhiễm trùng huyết và viêm tai giữa. Đây là vắc xin được sản xuất tại Bỉ và được sử dụng rộng rãi cho trẻ dưới 5 tuổi.

Vắc xin Hib

Vắc xin Hib (Haemophilus influenzae type b) là loại vắc xin phòng ngừa nhiễm khuẩn Hib, một loại vi khuẩn có thể gây viêm phổi, viêm màng não, viêm thanh quản và các nhiễm trùng nghiêm trọng khác. Mặc dù Hib không phải là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm phổi như phế cầu khuẩn, nhưng nó vẫn là tác nhân quan trọng gây viêm phổi ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.

Vắc xin Hib thường được tiêm dưới dạng vắc xin phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1, cùng với các thành phần khác gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, và viêm gan B.

Vắc xin cúm

Vắc xin cúm là loại vắc xin quan trọng để phòng ngừa viêm phổi do virus cúm gây ra, đặc biệt là cúm A và cúm B. Virus cúm là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm phổi do virus, có thể gây viêm phổi nặng và đe dọa tính mạng, đặc biệt ở người lớn, trẻ nhỏ và người có bệnh mãn tính.

Vắc xin cúm được tiêm hàng năm, vì virus cúm thường xuyên biến đổi và vắc xin cần được cập nhật mỗi năm để bảo vệ sức khỏe hiệu quả.