Nếu nói đến dự phòng từ trước để bảo vệ lâu dài nghĩa là đang đề cập đến thuốc PrEP, còn nói đến dự phòng sau khi có nguy cơ nghĩa là ám chỉ PEP. Mặc dù đều giúp phòng ngừa phơi nhiễm HIV nhưng không phải ai cũng dễ dàng tiếp cận hai loại thuốc này.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Thuốc phơi nhiễm HIV bao gồm những loại nào?

Hiện nay, “thuốc phơi nhiễm HIV” là cụm từ thường gặp để chỉ hai loại thuốc là PEP và PrEP trong dự phòng lây nhiễm HIV.

  • PrEP HIV: Thuốc được dùng trước khi có nguy cơ phơi nhiễm HIV nhằm ngăn chặn virus xâm nhập nếu xảy ra phơi nhiễm trong tương lai. Nếu dùng đúng cách thì PrEP giúp giảm nguy cơ nhiễm HIV qua đường tình dục lên tới 99% và qua đường tiêm chích khoảng 74%.
  • PEP HIV: Thuốc được dùng sau khi có nguy cơ phơi nhiễm HIV, như sau QHTD không an toàn với người nghi nhiễm HIV hoặc tai nạn nghề nghiệp. Khi PEP được uống trong vòng 72 giờ sau phơi nhiễm và dùng đủ 28 ngày liên tục, nó có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm HIV đến hơn 80 – 90%.

Tuy nhiên, PrEP có thể tự chủ động mua sau khi đã xét nghiệm HIV âm tính và được bác sĩ tư vấn y tế đầy đủ. Trong khi đó thì PEP đòi hỏi sự đánh giá khẩn cấp và theo dõi chặt chẽ hơn từ bác sĩ chuyên khoa.

Mức giá và khả năng tiếp cận các loại thuốc PEP / PrEP phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Mức giá và khả năng tiếp cận các loại thuốc PEP / PrEP phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Vì sao không thể mua PEP dễ dàng như PrEP?

Có 3 lý do chính cho vấn đề này mà bạn cần nắm rõ: mức độ khẩn cấp, nguy cơ kháng thuốc, khả năng gây tác dụng phụ.

Mức độ khẩn cấp

PEP là biện pháp điều trị dự phòng khẩn cấp và chỉ có hiệu quả nếu được bắt đầu trong vòng 72 giờ sau khi có nguy cơ phơi nhiễm HIV. Nếu sử dụng không đúng thời điểm có thể khiến thuốc mất hoàn toàn tác dụng. Vì tính chất khẩn cấp và cần xác định rõ loại nguy cơ mà bác sĩ phải là người quyết định có nên dùng PEP hay không.

Trong khi đó, PrEP là biện pháp chủ động và không bị giới hạn thời gian cấp bách. Vậy nên người dùng có thể lên kế hoạch trước và sử dụng một cách linh hoạt theo hướng dẫn y tế cơ bản, nhưng vẫn ưu tiên hướng dẫn từ bác sĩ.

Nguy cơ kháng thuốc

Nếu đã vô tình nhiễm HIV nhưng chưa phát hiện, việc dùng PEP sai liều, không đủ thời gian, hoặc không kiểm soát được phơi nhiễm có thể tạo điều kiện cho virus phát triển và kháng thuốc ARV, từ đó làm cho quá trình điều trị HIV sau đó trở nên phức tạp hơn. Vì lý do này, PEP bắt buộc phải có bác sĩ kê đơn và theo dõi chặt chẽ trong suốt quá trình dùng.

Ngược lại, PrEP chỉ được bắt đầu sau khi đã xét nghiệm HIV âm tính nên nguy cơ kháng thuốc rất thấp, miễn là tuân thủ liều dùng đều đặn.

Nguy cơ tác dụng phụ

Thuốc PEP là một loại phác đồ điều trị ARV, thường bao gồm 2 – 3 loại thuốc kháng virus mạnh, có thể gây ra tác dụng phụ đáng kể như buồn nôn, tiêu chảy, mệt mỏi, hoặc ảnh hưởng gan thận. Do đó, người dùng PEP cần được theo dõi lâm sàng và xét nghiệm định kỳ trong suốt 28 ngày điều trị.

Trong khi đó, PrEP chỉ chứa 2 thành phần hoạt chất kháng virus (thay vì 3 như PEP) nên nguy cơ tác dụng phụ thường thấp hơn và cơ thể dễ dung nạp hơn.

Xem thêm: HIV chữa được không?

PrEP thường có liều nhẹ và ít tác dụng phụ hơn PEP nên bạn dễ dàng tiếp cận tại các trung tâm như CDC thành phố.
PrEP thường có liều nhẹ và ít tác dụng phụ hơn PEP nên bạn dễ dàng tiếp cận tại các trung tâm như CDC thành phố.

Thuốc phơi nhiễm HIV giá bao nhiêu?

  • Giá thuốc PrEP hiện dao động từ 400.000 – 1.000.000đ/hộp.
  • Giá thuốc PEP hiện dao động khoảng từ 900.000 – 2.000.000đ/hộp hoặc cao hơn.

Giá PEP thường cao hơn PrEP vì phác đồ điều trị phức tạp hơn (phối hợp 3 loại thuốc) và quy trình theo dõi y tế nghiêm ngặt hơn. Trong khi đó, PrEP đã được chuẩn hóa trong phòng ngừa cộng đồng, có nhiều lựa chọn rẻ hơn nên có chi phí tương đối tiết kiệm.

Bạn cũng nên lưu ý rằng, chi phí bên trên chỉ mang tính tham khảo. Hiện nay, PrEP đang được cấp phát miễn phí tại nhiều cơ sở y tế thông qua các dự án cộng đồng hoặc hỗ trợ bởi BHYT. Bạn nên trao đổi trực tiếp với các nhân viên y tế tại cơ sở y tế mà bạn sẽ mua thuốc để được tư vấn chi tiết về quyền lợi này.

Xem thêm: Thuốc HIV

Thuốc PEP có chi phí cao hơn PrEP vì nó chưa nhiều loại thuốc hơn, có liều mạnh hơn và đáp ứng được tính cấp bách trong phòng ngừa phơi nhiễm HIV.
Thuốc PEP có chi phí cao hơn PrEP vì nó chưa nhiều loại thuốc hơn, có liều mạnh hơn và đáp ứng được tính cấp bách trong phòng ngừa phơi nhiễm HIV.

Thuốc phơi nhiễm HIV mua ở đâu?

Cả PEP và PrEP đều chỉ nên mua tại các cơ sở y tế đã được Nhà Nước cấp phép. Điều này giúp bạn mua được thuốc với giá tiết kiệm và tránh thuốc kém chất lượng, đồng thời nhận được sự tư vấn sử dụng tốt nhất.

Các điểm cấp phát hoặc bán PrEP

  • Trung tâm y tế dự phòng, trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC).
  • Phòng khám cộng đồng dành cho nhóm nguy cơ cao (MSM, người chuyển giới, người có bạn tình HIV dương tính…).
  • Dự án được hỗ trợ bởi WHO, PEPFAR, PATH hoặc Quỹ Toàn cầu.
  • Nhà thuốc lớn được cấp phép thuộc hệ thống phòng khám chuyên khoa, đặc biệt là ở TPHCM và Hà Nội.

Các điểm cấp phát hoặc bán PEP

  • Bệnh viện tuyến tỉnh, trung ương có khoa Truyền nhiễm hoặc HIV/AIDS.
  • Phòng khám đa khoa có bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm.

Dù là mua bất kỳ cơ sở y tế cấp phát thuốc nào thì bạn cần phải thực hiện đầy đủ quy trình xét nghiệm theo hướng dẫn và nhận tư vấn sau xét nghiệm từ bác sĩ chuyên khoa, sau đó mới nhận thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Đối với các nhà thuốc thông thường thì bắt buộc phải có đơn thuốc từ bác sĩ chuyên khoa mới có thể mua uống.

Xem thêm