Khác với đau do chấn thương hay viêm khớp thông thường, đau cơ khớp HIV thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm và không tự biến mất dù đã điều trị HIV hiệu quả. Với vai trò là một người đồng hành, bài viết này giúp bạn hiểu rõ bản chất cơn đau và biết cách hỗ trợ người bệnh vượt qua những ngày đau âm ỉ kéo dài.

Đau cơ khớp HIV diễn ra như thế nào?

Đau cơ khớp ở người nhiễm HIV có tính chất lan tỏa, không rõ vị hoặc vị trí không cố định, diễn ra dai dẳng và thường tăng nặng về đêm. Người bệnh có thể mô tả cảm giác đau như đau sâu trong cơ, nhức mỏi khớp, tê rần như kim châm, hoặc đau rát như cháy bỏng.

Điều đặc biệt là những cơn đau mạn tính này không hoàn toàn do tổn thương cơ hay khớp thật sự, mà chủ yếu bắt nguồn từ các tổn thương ở hệ thần kinh do virus HIV gây ra.

Cụ thể, một protein vỏ của HIV là gp120 sẽ xâm nhập vào hệ thần kinh ngay sau khi virus đi vào cơ thể, từ đó kích thích các tế bào miễn dịch thần kinh.

Tế bào miễn dịch thần kinh khi bị kích thích bởi sẽ sản sinh hàng loạt chất gây viêm như IL-1β, TNF-α và IL-6. Các chất này làm cho hệ thần kinh trở nên nhạy cảm quá mức, khiến người bệnh luôn cảm thấy đau ngay cả khi không có tác động mạnh, ví dụ như chạm nhẹ hay thay đổi nhiệt độ thoáng qua.

Sơ đồ này thể hiện cơ chế gây đau cơ khớp ở người nhiễm HIV. Trong đó, kinase p38 được kích hoạt bởi chất gây viêm IL-1β, đồng thời thụ thể ức chế trên tế bào thần kinh GABAR-α5 được tăng cường dưới tác động của p38. Kết quả là làm rối loạn xử lý tín hiệu cảm giác và góp phần gây đau mạn tính.
Sơ đồ này thể hiện cơ chế gây đau cơ khớp ở người nhiễm HIV. Trong đó, kinase p38 được kích hoạt bởi chất gây viêm IL-1β, đồng thời thụ thể ức chế trên tế bào thần kinh GABAR-α5 được tăng cường dưới tác động của p38. Kết quả là làm rối loạn xử lý tín hiệu cảm giác và góp phần gây đau mạn tính.

Về lâu dài, gp120 còn khiến hệ thống xử lý tín hiệu đau trong tủy sống bị thay đổi – gọi là “tái cấu trúc mạng thần kinh đau”. Hiện tượng này khiến tín hiệu đau bị phóng đại và duy trì liên tục, khiến nhiều bệnh nhân HIV trải qua cơn đau kéo dài mà không có nguyên nhân gây tổn thương cụ thể ở cơ hay khớp.

Ngoài ra, một số thuốc kháng virus ART cũng có thể làm tổn thương tế bào thần kinh và kích hoạt các phản ứng viêm tương tự gp120. Đây được xem là một tác dụng phụ của thuốc điều trị HIV, đặc biệt là nhóm thuốc NTIs và PIs. Vậy nên người bệnh có thể chịu những cơn đau cơ khớp mạn tính dù đang được điều trị hiệu quả.

Đau cơ khớp HIV kéo dài bao lâu?

Đau cơ khớp HIV thường kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm. Với tính chất không chỉ là triệu chứng viêm khớp thông thường mà phần lớn là đau ở hệ thần kinh mạn tính, vậy nên tình trạng đau không tự hết dù người bệnh đang được điều trị HIV hiệu quả.

Nhiều chuyên gia HIV cho biết, đau cơ khớp thậm chí có thể kéo dài suốt đời nếu không được can thiệp bằng các phương pháp chăm sóc y tế phù hợp.

  • Thuốc điều biến thần kinh: Đây là nhóm thuốc tác động lên hệ thần kinh (như gabapentin, pregabalin) để điều chỉnh cách tín hiệu đau được truyền và xử lý thay vì giảm đau trực tiếp như paracetamol hay NSAIDs. Chúng giúp làm dịu hoạt động quá mức của các dây thần kinh bị kích thích, từ đó giảm mức độ đau và kiểm soát tần suất đau.
  • Vật lý trị liệu: Đây là giải pháp hữu ích giúp duy trì chức năng vận động, giảm cứng khớp và cải thiện lưu thông máu, từ đó góp phần giảm đau lâu dài.
  • Hỗ trợ tâm lý: Chăm sóc tâm lý giúp giúp người bệnh đối phó tốt hơn với tình trạng đau mạn tính, giảm lo âu và trầm cảm – vốn là những yếu tố có thể làm tăng cảm nhận đau.

Các biện pháp này thường được kết hợp với nhau để cải thiện chất lượng sống toàn diện của người bệnh thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

Xem thêm: Dấu hiệu HIV

Hướng chăm sóc người bị đau cơ khớp HIV

Những người chung sống với HIV vẫn thường bị đau mỏi cơ khớp kéo dài ngay cả khi được điều trị ART và hỗ trợ chăm sóc y tế hiệu quả. Với vai trò là một người thân của bệnh nhân HIV, bạn hãy kiên nhẫn lắng nghe và tin tưởng nhiều hơn vào cảm giác đau của người bệnh.

Cơn đau khớp ở vai, cổ tay, khuỷu tay có thể thuyên giảm bằng các biện pháp vận động đơn giản như duỗi hoặc qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
Cơn đau khớp ở vai, cổ tay, khuỷu tay có thể thuyên giảm bằng các biện pháp vận động đơn giản như duỗi hoặc qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.

Cảm giác đau không biểu hiện rõ ràng ra ngoài như khớp bị sưng đỏ mà diễn ra âm ỉ và kéo dài bên trong cơ thể. Vậy nên bạn hãy để ý những vị trí đau khớp thường gặp như vai, lưng, khớp gối, cổ tay hoặc bàn chân.

Hãy giúp họ xoa dịu cơn đau bằng cách khuyến khích người bệnh vận động nhẹ nhàng mỗi ngày thay vì để họ nằm yên. Trên thực tế thì các cơn đau này không thể tự hết, nếu để cơ khớp ngưng hoạt động quá lâu có thể khiến cơn đau trở nên nặng nề hơn.

Bạn có thể chủ động giúp người bệnh bằng một số biện pháp đơn giản như sau:

  • Lên lịch sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc và hạn chế stress.
  • Trò chuyện và đồng hành mỗi ngày, giúp họ không có cảm giác bị bỏ rơi.
  • Uống thuốc giảm đau đúng giờ, đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ (thường là gabapentin hoặc pregabalin).
  • Đảm bảo người bệnh được điều trị ART liên tục và đều đặn.
  • Báo với bác sĩ ngay nếu cơn đau tăng nặng, mệt mỏi nhiều hoặc mất ngủ kéo dài.

Quan trọng nhất là bạn và người bệnh KHÔNG TỰ Ý đắp thuốc, bóp rượu, thoa dầu nóng hay áp dụng bất kỳ biện pháp dân gian/thực phẩm chức năng nào khác để chữa đau mà chưa tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.

Việc tự ý chữa trị này không giúp giảm đau mà thậm chí còn dẫn đến những cơn đau tệ hơn hoặc gây bỏng da, bởi một số người có thể có hệ thần kinh nhạy cảm.

Xem thêm