Thuốc phơi nhiễm HIV (PEP) là biện pháp quan trọng giúp ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm HIV ở người nghi ngờ tiếp xúc với virus. Thuốc gồm ba loại và cần uống liên tục trong vòng 28 ngày, phải bắt đầu càng sớm càng tốt, không quá 72 tiếng từ thời điểm tiếp xúc với nguồn lây. Nếu uống đúng phác đồ, thuốc có thể giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm HIV.

Thuốc chống phơi nhiễm HIV là gì?

Thuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP), hay còn gọi là thuốc chống phơi nhiễm HIV 72h, là liệu pháp y tế dùng để ngăn ngừa nhiễm HIV khi người có thể mới tiếp xúc với virus gần đây. PEP là phác đồ gồm ba loại thuốc kháng virus và được chỉ định uống liên tục theo liệu trình 28 ngày. Thuốc thường được chỉ định cho các trường hợp có nguy cơ lây nhiễm như tiếp xúc không an toàn qua đường tình dục, dùng chung dụng cụ tiêm chích hoặc tai nạn nghề nghiệp liên quan đến máu như nhân viên y tế.

Thuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP), hay còn gọi là thuốc chống phơi nhiễm HIV 72h.
Thuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP), hay còn gọi là thuốc chống phơi nhiễm HIV 72h.

Để đạt hiệu quả tốt nhất, thuốc chống phơi nhiễm HIV phải được sử dụng càng sớm càng tốt, trong vòng 72 giờ sau khi tiếp xúc với HIV. Tuy nhiên, mọi người cần lưu ý rằng thuốc có vai trò ngăn ngừa virus nhân lên trong cơ thể gây nhiễm bệnh, không có tác dụng trong điều trị HIV.

Liệu pháp này là biện pháp khẩn cấp, hiệu quả cao nhưng không thay thế các biện pháp bảo vệ khác như sử dụng bao cao su hoặc thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP). Việc tuân thủ đầy đủ phác đồ và tránh tiếp xúc thêm với HIV trong thời gian dùng thuốc sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm virus.

Phân biệt giữa thuốc chống phơi nhiễm HIV và thuốc dự phòng phơi nhiễm HIV (PrEP)

Thuốc chống phơi nhiễm HIV và thuốc dự phòng HIV (PrEP) đều là các loại thuốc kháng virus dùng để ngăn ngừa nhiễm HIV. Tuy nhiên, hai loại thuốc này có sự khác nhau về thời điểm sử dụng, mục đích và cách dùng. Cụ thể:

Đặc điểmThuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP)Thuốc dự phòng phơi nhiễm trước (PrEP)
Mục đíchNgăn HIV nhân lên và lây nhiễm sau khi đã tiếp xúcDuy trì nồng độ thuốc ngăn virus xâm nhập khi tiếp xúc
Tính chất sử dụngBiện pháp khẩn cấp, cấp cứuBiện pháp phòng ngừa liên tục và chủ động
Thời điểm dùngBắt đầu trong vòng 72 giờ sau phơi nhiễmDùng đều đặn hàng ngày hoặc theo chỉ dẫn
Thời gian sử dụngUống liên tục 28 ngàyDùng dài hạn tùy theo nguy cơ, có thể hàng tháng hoặc lâu hơn
Đối tượng phù hợpNgười từng có nguy cơ tiếp xúc HIV vừa qua gần đâyNgười có nguy cơ cao lâu dài, chưa tiếp xúc hoặc không biết có tiếp xúc hay không
Khả năng thay thếKhông thay thế PrEPKhông thay thế PEP

Công dụng của thuốc chống phơi nhiễm HIV 72h

Thuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP) có công dụng chính là ngăn ngừa nhiễm HIV sau khi một người có thể đã tiếp xúc với virus. Việc dùng thuốc kịp thời, đặc biệt trong 72 giờ đầu sau phơi nhiễm, có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm HIV.

Công dụng cụ thể của thuốc chống phơi nhiễm HIV gồm:

  • Ngăn chặn virus HIV nhân lên trong cơ thể ngay sau khi virus xâm nhập, từ đó ngăn ngừa nhiễm trùng.
  • Giảm nguy cơ nhiễm HIV khi dùng đúng liều và đủ thời gian 28 ngày.
  • Phù hợp sử dụng trong các trường hợp cấp cứu như tiếp xúc qua quan hệ tình dục không an toàn, tiếp xúc với máu hoặc tai nạn nghề nghiệp.
  • Tăng cơ hội bảo vệ sức khỏe nếu bắt đầu dùng thuốc càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 72 giờ sau khi tiếp xúc.

Tuy nhiên, mọi người cần lưu ý thuốc chống phơi nhiễm HIV PEP chỉ là biện pháp hỗ trợ dự phòng. Thuốc không thể được dùng thay thế cho các phương pháp phòng ngừa HIV khác như PrEP và sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục.

Xem thêm: HIV chữa được không?

Cách sử dụng thuốc chống phơi nhiễm HIV đúng liều, hiệu quả

Theo hướng dẫn từ WHO, CDC, mọi người nên uống thuốc chống phơi nhiễm HIV theo hướng dẫn dưới đây:

  • Bắt đầu dùng thuốc ngay khi có thể, không muộn hơn 72 giờ sau tiếp xúc với nguy cơ phơi nhiễm HIV.
  • Sử dụng phác đồ thuốc 3 thành phần gồm tenofovir disoproxil fumarate (TDF) 300 mg và emtricitabine (FTC) 200 mg mỗi ngày kết hợp với dolutegravir (DTG) 50 mg mỗi ngày hoặc raltegravir (RAL) 400 mg mỗi 12 giờ.
  • Uống thuốc đều đặn theo đúng liều, vào cùng một khung giờ mỗi ngày. Không tự ý bỏ liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng.
  • Nếu quên uống thuốc trong vòng 6 giờ đầu, nên uống bổ sung ngay khi nhớ. Nếu quên quá xa thì không được uống gấp đôi liều.
  • Theo dõi sức khỏe, tái khám và xét nghiệm HIV định kỳ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
  • Thông báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện tác dụng phụ hoặc các vấn đề khi dùng thuốc.
  • Trong thời gian dùng thuốc, tránh các hành vi nguy cơ làm tăng khả năng nhiễm HIV như quan hệ tình dục không an toàn, không dùng bao cao su hay dùng chung kim tiêm.
  • Duy trì lối sống lành mạnh, có chế độ dinh dưỡng đa dạng dưỡng chất và vitamin để tăng cường sức đề kháng.

Xem thêm: Thuốc HIV

Uống thuốc đều đặn theo đúng liều, vào cùng một khung giờ mỗi ngày. Không tự ý bỏ liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng.
Uống thuốc đều đặn theo đúng liều, vào cùng một khung giờ mỗi ngày. Không tự ý bỏ liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng.

Tác dụng phụ của thuốc chống phơi nhiễm HV và cách xử lý

Thuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP) có thể gây ra một số tác dụng phụ như:

  • Rối loạn tiêu hóa gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, khó tiêu.
  • Mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt.
  • Rối loạn giấc ngủ, mất ngủ hoặc gặp ác mộng.
  • Nổi ban nhẹ, ngứa da.
  • Thiếu máu, tê hoặc đau nhức tay chân do tổn thương thần kinh ngoại biên nhưng hiếm gặp hơn.

Cách xử lý:

  • Uống thuốc sau bữa ăn để giảm cảm giác khó chịu về tiêu hóa.
  • Nghỉ ngơi đầy đủ, tránh lái xe hay thao tác máy móc khi chóng mặt.
  • Khi mất ngủ kéo dài, có thể dùng thuốc hỗ trợ giấc ngủ theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Với phát ban nhẹ, dùng thuốc kháng histamin theo tư vấn y tế.
  • Nếu xuất hiện các dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng như phát ban lan rộng, khó thở hoặc sưng phù mặt cần ngưng thuốc và đến cơ sở y tế ngay.
  • Thông báo cho bác sĩ ngay khi các triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều để được điều chỉnh phác đồ.
  • Khám và xét nghiệm định kỳ theo hướng dẫn để theo dõi sức khỏe tổng quát trong quá trình dùng thuốc.

Xem thêm: Thuốc ngừa HIV 72h giá bao nhiêu?

Mua thuốc chống phơi nhiễm hiv ở đâu?

Thuốc chống phơi nhiễm HIV (PEP) không được bán tự do trên thị trường mà phải được sử dụng theo chỉ định và giám sát của bác sĩ chuyên khoa. Người có nguy cơ phơi nhiễm cần đến các bệnh viện, phòng khám chuyên khoa HIV/AIDS hoặc các cơ sở y tế uy tín để được đánh giá nguy cơ, xét nghiệm và kê đơn phù hợp.

Mọi người có thể mua thuốc tại:

  • Các bệnh viện tuyến trung ương, bệnh viện đa khoa có chuyên khoa HIV/AIDS.
  • Các trung tâm phòng chống HIV/AIDS thuộc Sở Y tế hoặc trung tâm y tế quận, huyện.
  • Phòng khám chuyên điều trị và dự phòng HIV uy tín.
  • Một số hệ thống nhà thuốc lớn nhưng phải có đơn bác sĩ mới được mua thuốc.

Xem thêm