Siêu âm nhiều có tốt cho thai nhi không? Khoảng cách giữa 2 lần siêu âm an toàn

Lưu ý:

• Nội dung về siêu âm trong bài viết tập trung chủ yếu vào siêu âm 2D, là loại siêu âm thường phổ biến nhất trong theo dõi thai kỳ.
• Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Siêu âm nhiều có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Siêu âm thai không gây hại cho thai nhi nếu được thực hiện với số lần phù hợp, đảm bảo khoảng thời gian thực hiện an toàn trong một lần siêu âm và có khoảng cách giữa hai lần siêu âm hợp lý.

Trên thực tế, siêu âm thai sử dụng sóng siêu âm tần số cao để tạo hình ảnh chứ không phải tia phóng xạ như X-quang, vậy nên không có khả năng làm hỏng ADN hoặc biến đổi cấu trúc tế bào. Sóng âm khi đi qua cơ thể người mẹ sẽ tạo ra hình ảnh mà không để lại năng lượng trên cơ thể mẹ hoặc thai nhi.

Hơn nữa, máy siêu âm sản khoa được kiểm soát nghiêm ngặt mức năng lượng sóng siêu âm phát ra, thấp hơn nhiều so với ngưỡng có thể gây biến đổi sinh học. Mức năng lượng này thậm chí còn bị ngăn cản bởi môi trường nước ối bao quanh thai nhi – như một lớp đệm hấp thụ và phân tán năng lượng âm tự nhiên.

Do đó, thai nhi sẽ an toàn khi siêu âm thai được thực hiện đúng quy chuẩn, không gây dị tật, chậm phát triển hay ảnh hưởng đến hệ thần kinh.

Nguy cơ tiềm ẩn nếu siêu âm thai không đảm bảo an toàn

Về lý thuyết, thai nhi có thể chịu ảnh hưởng bởi Hiệu ứng nhiệt và Hiệu ứng cơ học – xảy ra khi siêu âm 2D có sử dụng sóng siêu âm cường độ cao, thời gian thực hiện lâu, hoặc siêu âm quá nhiều lần mà không có chỉ định y khoa chính đáng.

Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp hội sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho biết:

• Hiệu ứng nhiệt: Nhiệt độ mô thai được ghi nhận là tăng nhẹ ở mức cực thấp (thường < 1°C) do một phần nhỏ của năng lượng sóng âm chuyển hóa thành nhiệt, nhưng không đủ để gây ảnh hưởng đến thai nhi. Điều này là nhờ cơ thể mẹ và môi trường nước ối hoạt động như một “lá chắn tự nhiên” giúp phân tán và điều hòa nhiệt rất tốt.
• Hiệu ứng cơ học: Thai nhi không bị ảnh hưởng bởi áp lực cơ học xảy ra bởi sự dao động nhẹ của các mô hoặc chất lỏng do sóng âm tạo ra. Điều này hầu như không xảy ra vì không có các điều kiện vật lý cần thiết để tạo bọt khí hay rung động mạnh, nhờ có sự bao bọc an toàn của môi trường nước ối quanh thai nhi.

Hai tác dụng phụ này tồn tại về mặt lý thuyết, nhưng trên thực tế đều nằm trong giới hạn an toàn tuyệt đối khi siêu âm được thực hiện bởi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên được đào tạo, sử dụng máy đạt chuẩn và tuân thủ thời gian siêu âm hợp lý, đúng quy trình.

Số lần siêu âm và khoảng cách giữa 2 lần siêu âm an toàn

Nguyên tắc siêu âm chung của WHO là không lạm dụng ngay cả khi được xác nhận là an toàn. Hiện WHO và các hiệp hội sản phụ khoa quốc tế đều thống nhất một lịch siêu âm thai cơ bản gồm 3 lần chính xuyên suốt thai kỳ, dành cho các mẹ bầu khỏe mạnh và thai kỳ không có biến chứng.

• Lần 1 – Siêu âm sớm (trước tuần thứ 10): Siêu âm xác định tuổi thai chính xác, kiểm tra vị trí thai, loại trừ thai ngoài tử cung, tầm soát dị tật sớm bằng cách độ mờ da gáy.
• Lần 2 – Siêu âm hình thái (tuần thứ 20): Siêu âm khảo sát cấu trúc cơ quan thai, phát hiện dị tật bẩm sinh, đánh giá bánh nhau và nước ối.
• Lần 3 – Siêu âm theo dõi tăng trưởng (tuần thứ 30): Siêu âm đánh giá sự phát triển của thai, vị trí nhau, dây rốn, lượng nước ối, dự đoán cân nặng lúc sinh.

Ba mốc thời gian này là tối ưu và an toàn, đủ để theo dõi sức khỏe thai nhi mà không tăng nguy cơ tiếp xúc năng lượng siêu âm không cần thiết.

Số lần (tổng tối đa thường là 8 lần) và khoảng thời gian giữa hai lần siêu âm (thường là mỗi 2 – 4 tuần) phụ thuộc vào tình trạng thai kỳ, nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ giới hạn năng lượng và thời gian quét an toàn theo khuyến cáo của WHO.

Cụ thể là mẹ cần siêu âm thêm nếu:

• Thai có dấu hiệu phát triển chậm, nghi ngờ bất thường về hình thái hoặc tim mạch.
• Mẹ bầu mắc bệnh lý nền như tiểu đường, tăng huyết áp, tiền sản giật.
• Có triệu chứng bất thường: ra máu, đau bụng, thai nhi đạp ít.

Một số vấn đề mẹ bầu cần biết để đảm bảo sức khỏe thai nhi

Mẹ bầu tháng cuối siêu âm nhiều có sao không?

Ở tháng cuối thai kỳ, bác sĩ thường chỉ định siêu âm nhiều hơn để theo dõi sự tăng trưởng của thai, lượng nước ối và vị trí nhau thai. Nếu các lần siêu âm được thực hiện bởi bác sĩ sản khoa, trong thời gian quét ngắn và với thiết bị đạt chuẩn thì không gây ảnh hưởng gì cho thai nhi.

1 tuần siêu âm 2 lần có sao không?

Siêu âm thai dù thực hiện nhiều lần trong thời gian ngắn như 2 lần mỗi tuần, 2 ngày liên tiếp, 3 ngày một lần, hay thậm chí 2 lần trong một ngày đều không gây hại cho thai nhi.

Tuy vậy, việc siêu âm liên tiếp hoặc quá thường xuyên là không cần thiết nếu thai kỳ bình thường không có biến chứng, bởi các thay đổi của thai diễn ra chậm và kết quả siêu âm sát nhau thường không khác biệt nhiều.

Tần suất siêu âm dày hơn chỉ áp dụng khi có chỉ định đặc biệt, ví dụ khi cần theo dõi thai chậm phát triển, tiền sản giật, hoặc bất thường nước ối.

Khoảng cách giữa 2 lần siêu âm 4D bao lâu là an toàn?

Mỗi lần siêu âm 4D nên cách nhau ít nhất 4 – 6 tuần, vừa đảm bảo an toàn, vừa giúp có đủ thời gian để quan sát sự thay đổi phát triển thực sự của thai nhi.

Tần suất này cũng áp dụng tương tự cho siêu âm Doppler và siêu âm 3D, chỉ sử dụng khi bác sĩ có chỉ định cụ thể để đánh giá tim thai, nhau thai hoặc hình thái chi tiết.