Siêu âm 4D là gì và khi nào mẹ cần thực hiện?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Siêu âm 4D là gì?

Siêu âm 4D, hay siêu âm 4 chiều, là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng siêu âm để tạo ra hình ảnh ba chiều của cơ thể thai nhi kèm theo sự chuyển động theo thời gian thực. Nhờ đó mà công nghệ này cung cấp thông tin hình ảnh động phong phú hơn so với các thế hệ siêu âm 2D và 3D trước đó.

Trong siêu âm truyền thống 2D, hình ảnh được hiển thị dưới dạng các lát cắt phẳng của cơ thể thai nhi. Sau đó, công nghệ siêu âm 3D được phát triển để tái tạo nhiều lát cắt 2D thành một hình ảnh không gian “ba chiều” – dài, rộng, cao.

Siêu âm 4D tiếp tục mở rộng nguyên lý của siêu âm 3D bằng cách cập nhật liên tục hình ảnh theo “chiều thứ tư” – thời gian. Điều này cho phép bác sĩ quan sát cấu trúc cơ thể và các chuyển động của thai nhi trong thời gian thực, nghĩa là hỗ trợ đánh giá ngay trong lúc siêu âm.

Siêu âm 4D để làm gì?

Một trong những ưu điểm nổi bật của siêu âm 4D là khả năng quan sát cấu trúc giải phẫu một cách toàn diện hơn. Việc quan sát theo nhiều góc nhìn giúp bác sĩ hiểu rõ hơn hình dạng và vị trí của các cơ quan của thai nhi, thậm chí là thấy rõ khuôn mặt, tay chân, cột sống và thành bụng.

Thêm vào đó, công nghệ 4D cung cấp hình ảnh trực quan hơn về các dị tật bẩm sinh ở thai nhi. Điều này là nhờ khả năng khắc phục các hạn chế của siêu âm 2D và 3D:

• Tái tạo hình ảnh ba chiều của thai nhi.
• Hiển thị nhiều góc nhìn khác nhau của cùng một cấu trúc.
• Cho phép quan sát cấu trúc theo thời gian thực.

Nhờ đó mà một số dị tật bẩm sinh có thể được nhận diện rõ ràng hơn về hình dạng, kích thước, vị trí và mức độ nghiêm trọng. Đặc biệt là những dị tật liên quan đến hình dạng bề mặt hoặc cấu trúc phức tạp, như sứt môi – hở hàm ếch, dị tật chi, dị tật thành bụng và bất thường cấu trúc mặt.

Thậm chí khi so với 3D thì siêu âm 4 chiều còn vượt trội hơn trong việc đánh giá bổ sung khả năng chuyển động, chức năng, hành vi và sự phối hợp vận động của thai – giúp nhìn rõ cử động tay chân, cử động mặt, phản xạ mút, nuốt nước ối, nhắm mở mắt.

Vậy nên, kết quả từ siêu âm 4D dễ hiểu và trực quan hơn đối với cha mẹ. Dựa vào kết quả này mà bác sĩ có thể đưa ra tư vấn và khuyến cáo phù hợp về tình trạng thai kỳ.

Siêu âm 4D như thế nào?

Kỹ thuật siêu âm thai 4D thường được thực hiện gần giống với siêu âm 2D thông thường. Các bác sĩ sẽ đặt đầu dò siêu âm lên bụng thai phụ để xác định vị trí thai nhi trên màn hình và lựa chọn khu vực cần kiểm tra, chẳng hạn như khuôn mặt, tay chân hoặc tim của thai.

Sau đó máy siêu âm sẽ thu thập nhiều hình ảnh 2D liên tiếp và ghép chúng lại thành một hình ảnh không gian ba chiều. Khi máy tiếp tục cập nhật hình ảnh sắc nét liên tục theo thời gian, hình ảnh 3 chiều sẽ trở thành ảnh chuyển động 4 chiều.

Trong quá trình siêu âm, bác sĩ có thể điều chỉnh độ sáng, góc nhìn hoặc vị trí của hình ảnh để quan sát thai nhi rõ hơn. Thậm chí máy tính còn hỗ trợ lưu hình ảnh để thuận tiện phân tích sau đó.

Nhờ cách hoạt động này mà siêu âm 4D giúp quan sát cấu trúc và chuyển động của thai nhi một cách trực quan hơn so với các phương pháp siêu âm trước đây.

Siêu âm 4D có an toàn cho mẹ và bé không?

Siêu âm thai 4D nhìn chung là an toàn cho mẹ và thai nhi khi được thực hiện đúng chỉ định y khoa. Giống như các loại siêu âm khác, siêu âm 4D sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh chứ không sử dụng tia bức xạ ion hóa như X-quang hoặc CT.

Tuy vậy, siêu âm 4D chỉ nên được thực hiện khi có mục đích y khoa rõ ràng trong khoảng thời gian cần thiết và không nên được sử dụng vì mục đích giải trí, ví dụ như chỉ để quay video hoặc chụp hình thai nhi.

Ngay cả khi sóng siêu âm được đánh giá là có độ an toàn cao thì việc tránh để thai nhi tiếp xúc với năng lượng siêu âm là rất cần thiết, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của thai kỳ khi các cơ quan đang phát triển.

Vậy nên siêu âm 4D chỉ nên thực hiện khi thật sự cần thiết theo hướng dẫn của bác sĩ.

Xem thêm: Siêu âm 4D khác gì 5D?

Mẹ bầu nên siêu âm 4D khi nào?

Siêu âm 4D thường được sử dụng như một phương pháp bổ sung cho kỹ thuật siêu âm tiêu chuẩn với nhiều lợi ích khác nhau tùy theo mốc khám thai.

• Mốc 11 – 13 tuần 6 ngày: Bác sĩ chủ yếu dùng siêu âm 2D để đo độ mờ da gáy. Siêu âm 4D có thể được sử dụng bổ sung để khảo sát sớm hình thái tổng quan bên ngoài (tay, chân, thành bụng) của thai nhi.
• Mốc tuần thứ 20: Đây là thời điểm siêu âm lý tưởng nhằm đánh giá hình thái thai nhi, đồng thời là giai đoạn mà siêu âm có thể phát hiện nhiều dị tật với độ chính xác cao.
• Mốc từ tuần thứ 26: Siêu âm 4D ở giai đoạn này thường nhằm mục đích hỗ trợ kiểm tra tăng trưởng (nếu cần). Các dị tật nếu đã được phát hiện trước đó sẽ được bác sĩ đánh giá kỹ hơn cũng như cùng cha mẹ lập kế hoạch chăm sóc thai kỳ phù hợp.

Mặc dù hữu ích nhưng siêu âm 4D không không phải lúc nào cũng cần thiết. Nó chỉ có nhiệm vụ “bổ sung” khi cần đánh giá thai chi tiết chứ không thay thế siêu âm 2D tiêu chuẩn trong mọi lần siêu âm thai.

Thực tế cho thấy rằng, siêu âm 2D vốn dĩ đã rất toàn diện và hiệu quả để khảo sát toàn bộ các cơ quan của thai nhi trong tiêu chuẩn đánh giá ở từng mốc khám thai.

Trong hầu hết các trường hợp khám thai thông thường thì siêu âm 2D đã đủ để đưa ra chẩn đoán, và siêu âm 4D có thể cần thiết nếu bác sĩ cần đánh giá chi tiết hơn.

Các chỉ số sinh trắc học mẹ cần chú ý trên kết quả siêu âm 4D/2D

Khi đọc kết quả siêu âm 2D/4D, phần quan trọng nhất không phải là hình ảnh của thai nhi mà là các chỉ số sinh học được ghi trong báo cáo. Đây là những chỉ số giúp bác sĩ đánh giá đúng tuổi thai, sự phát triển của thai nhi và phát hiện sớm bất thường.

Trong một buổi siêu âm 4D, bác sĩ vẫn sẽ sử dụng song song chế độ 2D tiêu chuẩn để đo đạc chính xác các chỉ số sinh trưởng của thai nhi. Mẹ cần chú ý các ký hiệu sau:

• Tuổi thai (GA): Cho biết thai đang ở tuần phát triển nào, giúp bác sĩ đánh giá thai có phát triển đúng với giai đoạn của thai kỳ hay không.
• Ngày dự sinh (EDD): Là ngày dự kiến em bé sẽ chào đời, giúp theo dõi tiến trình thai kỳ và chuẩn bị kế hoạch sinh.
• Đường kính lưỡng đỉnh của đầu thai (BPD): Là kích thước ngang của đầu thai, dùng để ước tính tuổi thai và đánh giá sự phát triển của não và hộp sọ.
• Chu vi đầu thai (HC): Cho biết kích thước vòng đầu của thai, giúp theo dõi sự phát triển của não và phát hiện bất thường về kích thước đầu.
• Chu vi bụng thai (AC): Phản ánh sự phát triển của các cơ quan trong bụng và tình trạng dinh dưỡng của thai nhi.
• Chiều dài xương đùi (FL): Thể hiện sự phát triển của hệ xương và góp phần xác định tuổi thai cũng như tốc độ tăng trưởng của thai.
• Cân nặng thai ước tính (EFW): Giúp đánh giá thai có phát triển bình thường, quá nhỏ hay quá lớn so với tuổi thai.
• Lượng nước ối (AFI): Cho biết tình trạng môi trường sống của thai trong tử cung và giúp phát hiện các vấn đề như thiếu / dư nước ối.

Trước khi siêu âm 4D cần làm gì?

Mẹ bầu không cần chuẩn bị quá phức tạp mà chỉ cần chú ý một số vấn đề về ăn uống, cách ăn mặc để quá trình siêu âm diễn ra thuận lợi.

• Đi tiểu sạch trước khi siêu âm. Việc làm trống bàng quang giúp mẹ thoải mái nằm siêu âm và bác sĩ dễ thao tác hơn.
• Mặc quần áo rộng rãi để bác sĩ dễ thao tác trong quá trình siêu âm mà mẹ vẫn cảm thấy thoải mái.
• Có thể ăn uống bình thường trước siêu âm nhưng tránh ăn quá no sẽ gây khó chịu khi nằm.

Các thắc mắc phổ biến của mẹ bầu về siêu âm 4D

Siêu âm 4D là siêu âm bụng hay đầu dò?

Trong đa số trường hợp, siêu âm 4D thai được thực hiện bằng siêu âm qua thành bụng (đặt đầu dò trên bụng mẹ) giống như siêu âm thai thông thường. Cách này cho phép quan sát toàn bộ thai nhi và tạo hình ảnh 4D rõ hơn khi thai đã lớn.

Siêu âm 4D thai 30 tuần có cần thiết không?

Ở khoảng 30 tuần thai, kỹ thuật siêu âm 4D thường không bắt buộc về mặt y khoa, vì các đánh giá quan trọng về cấu trúc thai nhi thường đã được thực hiện ở lần siêu âm hình thái khoảng tuần thứ 18 đến tuần thứ 22.

Tuy nhiên, bác sĩ vẫn có thể chỉ định siêu âm 4D ở giai đoạn này để theo dõi sự phát triển của thai hoặc kiểm tra một số bất thường đã phát hiện trước đó.

Siêu âm 4D có cần thực hiện mỗi tháng không?

Mẹ bầu không cần thực hiện siêu âm 4D mỗi tháng trong suốt thai kỳ, vì siêu âm 2D hiện đã đủ hiệu quả để kiểm tra tổng quan thai nhi. Nếu cần thiết thì bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện cụ thể chứ không cần thực hiện thường xuyên.

Siêu âm 4D cách nhau 1 tuần có sao không?

Siêu âm 4D nói chung được coi là an toàn khi thực hiện đúng chỉ định. Tuy nhiên, việc siêu âm quá thường xuyên thường không cần thiết trong thai kỳ bình thường, vì hầu hết các thông tin về sự phát triển của thai có thể được theo dõi theo các mốc siêu âm định kỳ thay vì thực hiện quá sát nhau.

Xem thêm

• Siêu âm 4D giá bao nhiêu?
• Chỉ số siêu âm 4D thai 22 tuần
• Bao nhiêu tuần siêu âm 4D?
• Siêu âm 4D có ảnh hưởng đến thai nhi không?