Có bầu chụp X Quang có sao không? Tác hại của tia X Quang với thai nhi

Thai nhi nhạy cảm nhất với bức xạ trong 2-8 tuần đầu, ở khoảng lớn hơn 100mGy. Tuy nhiên, liều bức xạ từ X-Quang thường dưới 50mGy nên có thể an toàn đối với thai nhi, không gây hại đáng kể. Dù vậy, thai phụ vẫn nên chú ý tác hại của tia X Quang với thai nhi được DIAG chia sẻ trong bài viết dưới đây.

Có bầu chụp X Quang có sao không?

Trong giai đoạn thai kỳ từ 2-8 tuần đầu, thai nhi nhạy cảm nhất với tia X cao trên 100mGy, có thể dẫn đến nguy cơ dị tật bẩm sinh. Tuy nhiên, liều bức xạ từ chụp X-Quang chẩn đoán hình ảnh thường thấp dưới 50mGy. Đó là lý do việc chụp X Quang hiếm khi gây ra các nguy cơ như sảy thai, thai nhi chậm phát triển hay ung thư. Dù vậy, trừ trường hợp khẩn cấp, thai phụ nên ưu tiên kiểm tra bằng siêu âm hoặc MRI để đảm bảo sức khỏe cho thai nhi.

Tác hại của tia X-Quang với thai nhi theo từng giai đoạn

Mức độ nhạy cảm của thai nhi với tia X thay đổi theo tuần tuổi, với giai đoạn đầu nhạy cảm nhất. Mẹ bầu và thai nhi có thể bị ảnh hưởng nếu tiếp xúc với tia X liều cao theo từng giai đoạn như sau:

• Giai đoạn tiền cấy ghép (0-2 tuần sau thụ tinh): Ở giai đoạn này, phôi thai chỉ gồm vài tế bào, tia X liều cao (trên 0.5 Gy) có thể gây chết phôi hoặc cấy ghép thất bại, nhưng nếu thai sống sót thường không có dị tật. Tia X liều thấp từ chụp X-Quang không gây tác động đáng kể.
• Giai đoạn hình thành cơ quan (2-8 tuần sau thụ tinh): Đây là giai đoạn nhạy cảm nhất, bức xạ trên 0.1 Gy có thể gây dị tật bẩm sinh, chậm phát triển, sảy thai; não bộ và hệ thần kinh dễ bị ảnh hưởng. Thai phụ nên tránh chụp X-Quang nếu không quá khẩn cấp, ưu tiên siêu âm hoặc MRI.
• Giai đoạn thai nhi sớm (8-15 tuần sau thụ tinh): Hệ thần kinh trung ương phát triển mạnh, tia X trên 0.5 Gy gây giảm IQ nghiêm trọng, chậm lớn, dị tật vận động.
• Giai đoạn giữa thai kỳ (16-25 tuần sau thụ tinh): Thai nhi đã có khả năng chịu đựng tốt hơn, nhưng liều cao vẫn gây giảm IQ nhẹ, hạn chế phát triển và tăng trưởng. Thai phụ vẫn cần che chắn cơ thể và giảm liều tối đa theo nguyên tắc ALARA để giảm thiểu rủi ro.
• Giai đoạn cuối thai kỳ (sau 25 tuần): Rủi ro thấp nhất, chủ yếu ung thư muộn nếu liều cao. Sử dụng liều chẩn đoán hình ảnh X-Quang thông thường không gây hại rõ ràng. Mẹ bầu nên theo dõi các dấu hiệu nếu có sau khi chụp.

Các trường hợp chụp X-Quang phổ biến ảnh hưởng thai nhi

Mức độ ảnh hưởng đến thai nhi phụ thuộc vào vị trí chụp và liều bức xạ. Trong đó, vùng gần chậu có nguy cơ cao hơn. Tuy nhiên, chụp X-Quang thường sử dụng liều thấp nên an toàn đối với thai nhi, đặc biệt khi dùng đồ bảo hộ cho thai phụ.

Chụp X-Quang vùng bụng, khung chậu

Đây là vùng có thai nhi nằm trực tiếp dưới phạm vi tia X, do đó có nguy cơ gây hại cao nhất. Liều bức xạ thường từ 0.1-10 mSv, có thể tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc ảnh hưởng tăng trưởng của trẻ. Nếu chỉ định chụp X-quang vùng này trong thai kỳ mẹ bầu cần cân nhắc kỹ và áp dụng biện pháp bảo hộ (áo chì).

Chụp X-Quang vùng đầu, ngực, tay chân

Đây là những vùng xa thai nhi, liều bức xạ tới bé rất thấp (0.0001-0.001 mSv), thường không ảnh hưởng đến sức khỏe thai nhi. Phụ nữ mang thai trong trường hợp cần thiết có thể thực hiện chụp những vùng này mà không quá lo ngại.

Nên làm gì nếu đã vô tình chụp X-Quang khi mang thai?

Nếu đã vô tình chụp X-Quang trước khi biết mang thai, thai phụ đừng quá lo lắng vì hầu hết liều bức xạ thường rất thấp. Trong trường hợp này, thai phụ có thể tham khảo các hướng dẫn sau:

• Bình tĩnh, không hoang mang quá mức.
• Thông báo cho bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia y tế để được đánh giá mức độ ảnh hưởng.
• Có thể theo dõi siêu âm, xét nghiệm bổ sung theo chỉ định của bác sĩ.
• Tránh chụp X-Quang thêm nếu không cần thiết.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ về biện pháp bảo vệ và chăm sóc thai nhi.

Những biện pháp giảm thiểu rủi ro khi bắt buộc phải chụp X-Quang trong thai kỳ

Dù việc chụp X-Quang cho thai phụ có rủi ro thấp với liều chẩn đoán hiện đại, nhưng thai phụ nên áp dụng các biện pháp cụ thể để bảo vệ thai nhi tối đa theo nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable).

• Thông báo tình trạng mang thai ngay lập tức: Luôn khai báo rõ ràng với bác sĩ và kỹ thuật viên trước khi chụp để họ điều chỉnh quy trình. Điều này giúp hoãn chụp nếu không khẩn cấp hoặc chọn phương pháp thay thế như siêu âm/MRI ưu tiên.
• ​Sử dụng thiết bị che chắn chuyên dụng: Áp dụng tạp dề/áo chì dày (0.25-0.5 mm chì) che kín vùng bụng và chậu, điều này giúp giảm 90-99% bức xạ tán xạ đến thai nhi. Kỹ thuật chụp hướng tia từ sau ra trước (PA) thay vì trước ra sau (AP) cũng giảm liều đáng kể.
• Ưu tiên phương pháp thay thế và tối ưu hóa thiết bị: Chỉ chụp khi lợi ích vượt trội rủi ro (ví dụ chẩn đoán viêm khớp cấp). Mẹ bầu nên lựa chọn cơ sở y tế sở hữu máy móc thiết bị tiên tiến mới nhất khi thực hiện chụp X-Quang vì máy X-Quang kỹ thuật số hiện đại giảm liều 50-80% so với phim cũ. Đồng thời nên hạn chế số lần chụp và vùng quét nhỏ nhất.