Xét nghiệm ADN có khi nào sai không?

Xét nghiệm ADN có khi nào sai không?

Xét nghiệm ADN huyết thống hiện nay có độ chính xác gần như tuyệt đối, thường đạt 99,9999% khi xác định có quan hệ huyết thống và gần như 100% khi loại trừ không cùng huyết thống. Do đó, khả năng xảy ra sai sót là rất hiếm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt như sai sót khi thu mẫu, nhiễm mẫu hoặc phân tích tại cơ sở không đạt chuẩn, kết quả xét nghiệm ADN vẫn có thể bị ảnh hưởng.

Nhiều người thường hiểu nhầm rằng “ADN không bao giờ sai”. Thực tế, công nghệ xét nghiệm rất đáng tin cậy, nhưng kết quả vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố con người hoặc chất lượng mẫu.

Ngoài ra, cần phân biệt giữa sai số kỹ thuật và gian lận hoặc tráo mẫu cố ý. Một số trường hợp người gửi mẫu không đúng đối tượng hoặc tự thu mẫu tại nhà không đúng hướng dẫn cũng có thể khiến kết quả bị sai lệch.

Nguyên nhân khiến kết quả xét nghiệm ADN bị sai

Dù hiếm gặp, vẫn có một số nguyên nhân có thể khiến kết quả xét nghiệm ADN không chính xác.

Sai sót trong quá trình lấy mẫu

Đây là nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất. Một số trường hợp có thể xảy ra như:

• Lấy nhầm mẫu của người khác.
• Người cung cấp mẫu không đúng đối tượng cần xét nghiệm.
• Tráo mẫu do gian lận cố ý.
• Ghi nhãn sai trong quá trình thu mẫu.

Những nguy cơ này thường gặp hơn ở hình thức tự lấy mẫu tại nhà hoặc xét nghiệm dân sự không có giám sát trực tiếp.

Mẫu ADN bị nhiễm bẩn

Mẫu ADN có thể bị lẫn ADN của người khác nếu:

• Dụng cụ lấy mẫu không sạch.
• Mẫu bị chạm tay nhiều lần.
• Bảo quản không đúng cách.
• Mẫu tiếp xúc với môi trường bên ngoài quá lâu.

Ví dụ, việc ăn uống ngay trước khi lấy mẫu niêm mạc miệng hoặc bảo quản kém thường làm hỏng mẫu, buộc phải lấy lại mẫu mới do không đủ lượng ADN. Để ra kết quả sai (nhiễm chéo), mẫu đó phải trực tiếp dính máu, nước bọt hoặc tinh dịch của một người khác.

Sai sót trong phòng xét nghiệm

Dù hiếm gặp nhưng lỗi trong phòng lab vẫn có thể xảy ra. Một số nguyên nhân gồm:

• Nhập sai dữ liệu.
• Sai sót khi đọc kết quả.
• Thiết bị gặp lỗi kỹ thuật.
• Kỹ thuật viên thao tác nhầm.

Để khắc phục điều này, Trung Tâm Y Khoa DIAG áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế (như ISO 15189) cùng quy trình kiểm tra chéo (double-check) nghiêm ngặt, giúp loại trừ các sai số do kỹ thuật viên hoặc máy móc. Do đó, khách hàng có thể hoàn toàn yên tâm khi lựa chọn xét nghiệm tại DIAG.

Các trường hợp sinh học đặc biệt hiếm gặp

Một vài tình huống hiếm trong y học cũng có thể khiến việc phân tích ADN trở nên phức tạp hơn.

Ví dụ:

• Nếu hai anh em sinh đôi cùng trứng có liên quan đến việc xác định huyết thống cha – con, xét nghiệm ADN thông thường sẽ không thể phân biệt được ai mới là cha ruột thực sự của đứa trẻ, dễ dẫn đến kết luận nhầm người.
• Người từng ghép tủy xương có thể mang ADN của người hiến trong máu.
• Một số rối loạn di truyền hiếm.

Tuy nhiên, đây là những trường hợp cực kỳ hiếm và thường được bác sĩ chuyên môn xem xét riêng khi đọc kết quả.

Độ tin cậy các loại xét nghiệm ADN hiện nay

Nhiều người cho rằng xét nghiệm ADN bằng máu sẽ chính xác hơn tóc hoặc niêm mạc miệng. Thực tế không hoàn toàn như vậy. Nếu mẫu đạt chất lượng tốt và được phân tích đúng quy trình, các loại mẫu ADN phổ biến hiện nay đều có độ chính xác tương đương.

• Xét nghiệm niêm mạc miệng: Đây là phương pháp phổ biến vì không đau, dễ lấy mẫu và phù hợp với trẻ nhỏ. Nếu lấy mẫu đúng cách, niêm mạc miệng vẫn cho kết quả ADN đáng tin cậy.
• Xét nghiệm tóc có chân tóc: Tóc chỉ dùng được khi còn chân tóc vì đây là nơi chứa ADN. Mẫu tóc dễ bị ảnh hưởng nếu tóc rụng tự nhiên, không có chân tóc hoặc bị bảo quản sai cách.
• Xét nghiệm móng tay và vật dụng cá nhân: Một số mẫu như móng tay, bàn chải đánh răng hoặc dao cạo râu có thể dùng để xét nghiệm ADN khi không thể lấy mẫu trực tiếp. Tuy nhiên, các mẫu này dễ bị nhiễm bẩn hoặc không đủ ADN hơn các mẫu thông thường.
• Xét nghiệm ADN thai nhi không xâm lấn: Phương pháp này sử dụng ADN tự do của thai nhi trong máu mẹ để xác định huyết thống. Nếu thực hiện đúng thời điểm và tại cơ sở uy tín, kết quả thường có độ tin cậy cao và an toàn cho thai kỳ.

Khi nào nên làm lại xét nghiệm ADN?

Trong đa số trường hợp, kết quả xét nghiệm ADN từ cơ sở uy tín là đáng tin cậy và không cần thực hiện lại. Tuy nhiên, một số tình huống đặc biệt vẫn có thể khiến bác sĩ hoặc người thực hiện xét nghiệm khuyến nghị lấy lại mẫu hoặc kiểm tra lại để đảm bảo kết quả chính xác hơn.

• Khi nghi ngờ nhầm mẫu hoặc tráo mẫu: Nếu quá trình lấy mẫu không được giám sát trực tiếp, người làm xét nghiệm không tận mắt chứng kiến việc thu mẫu hoặc có nghi ngờ mẫu bị tráo đổi, bạn nên cân nhắc xét nghiệm lại.
• Khi kết quả không phù hợp với thông tin thực tế: Một số người quyết định làm lại xét nghiệm ADN khi kết quả không khớp với tiền sử gia đình, thời điểm mang thai hoặc các thông tin y khoa liên quan.
• Khi mẫu ADN không đạt chất lượng: Mẫu quá cũ, bị hỏng, không đủ ADN hoặc bị nhiễm bẩn có thể ảnh hưởng đến quá trình phân tích. Trong những trường hợp này, phòng xét nghiệm thường sẽ yêu cầu lấy lại mẫu mới để đảm bảo kết quả đáng tin cậy hơn.
• Khi xét nghiệm trước đó được thực hiện tại cơ sở chưa đủ uy tín: Nếu nơi xét nghiệm không có giấy phép rõ ràng, không công khai quy trình kiểm soát chất lượng hoặc không có phòng lab đạt chuẩn, bạn nên cân nhắc thực hiện lại tại trung tâm chuyên sâu.
• Khi thực hiện xét nghiệm ADN thai nhi quá sớm: Việc lấy mẫu quá sớm có thể khiến lượng ADN thai nhi trong máu mẹ chưa đủ để phân tích. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể khuyến nghị lấy lại mẫu ở thời điểm phù hợp hơn để tăng độ tin cậy của kết quả.
• Khi có yêu cầu pháp lý hoặc thủ tục hành chính: Một số trường hợp cần làm lại xét nghiệm ADN theo quy trình pháp lý để sử dụng cho thủ tục nhập cư, nhận con, tranh chấp quyền nuôi con hoặc thừa kế.

Bên cạnh việc tìm hiểu độ chính xác và quy trình xét nghiệm ADN, bạn có thể thực hiện các xét nghiệm ADN huyết thống tại Trung Tâm Y Khoa DIAG để xác định quan hệ huyết thống với quy trình thu mẫu và phân tích đạt chuẩn. Gói xét nghiệm hỗ trợ nhiều hình thức xét nghiệm ADN như cha con, mẹ con, ADN thai nhi không xâm lấn… với quy trình bảo mật thông tin và kiểm soát mẫu chặt chẽ nhằm đảm bảo độ tin cậy của kết quả.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm ADN.