Xét nghiệm ADN bằng nước bọt có chính xác không?

Xét nghiệm ADN bằng nước bọt có chính xác không?

Câu trả lời là CÓ. Xét nghiệm ADN bằng nước bọt hiện được sử dụng phổ biến trong xác định huyết thống và phân tích gen vì có thể cho kết quả đáng tin cậy nếu mẫu được thu đúng cách và phân tích tại phòng xét nghiệm đạt chuẩn.

Nhiều người thường nghĩ mẫu máu sẽ chính xác hơn nước bọt. Tuy nhiên, trong xét nghiệm ADN, phần quan trọng không phải là nước bọt lỏng mà là các tế bào niêm mạc miệng có trong mẫu. Những tế bào này chứa ADN tương tự như tế bào máu và nhiều mô khác trong cơ thể. Khi lấy mẫu, kỹ thuật viên hoặc người thực hiện sẽ dùng tăm bông chuyên dụng quệt mặt trong má để thu các tế bào chứa ADN phục vụ phân tích.

Tại sao dùng niêm mạc miệng xét nghiệm ADN?

Nước bọt được sử dụng trong xét nghiệm ADN vì đây có thể thu thập tế bào niêm mạc miệng chứa ADN. Trong thực tế, phòng xét nghiệm không phân tích phần nước bọt lỏng mà phân tích ADN từ các tế bào biểu mô bong ra bên trong khoang miệng. Khi dùng tăm bông chuyên dụng quệt mặt trong má, các tế bào này sẽ bám vào đầu tăm bông và được gửi đến phòng lab để tách chiết ADN.

Mẫu niêm mạc miệng hiện được sử dụng phổ biến trong xét nghiệm ADN vì có thể cung cấp đủ vật liệu di truyền để phân tích huyết thống và nhiều xét nghiệm gen khác. Nếu được thu đúng kỹ thuật, mẫu này có thể dùng để:

• Xác định cha con, mẹ con.
• Xét nghiệm quan hệ họ hàng.
• Phân tích gen di truyền.
• Tầm soát nguy cơ bệnh lý di truyền.

Một trong những lý do nhiều người lựa chọn xét nghiệm ADN bằng nước bọt là vì phương pháp này không cần lấy máu. Việc lấy mẫu thường không gây đau, không xâm lấn và không yêu cầu nhân viên y tế thực hiện. Điều này đặc biệt phù hợp với trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người sợ kim tiêm.

Ngoài ra, mẫu niêm mạc miệng cũng thuận tiện hơn trong quá trình vận chuyển và bảo quản. So với mẫu máu, loại mẫu này thường không cần bảo quản lạnh phức tạp và dễ gửi từ xa hơn. Vì vậy, nhiều trung tâm hiện hỗ trợ khách hàng tự lấy mẫu tại nhà bằng bộ kit chuyên dụng.

Ưu điểm của xét nghiệm ADN bằng nước bọt

Xét nghiệm ADN bằng nước bọt ngày càng phổ biến vì mang lại nhiều ưu điểm thực tế:

• Không đau và không xâm lấn: Xét nghiệm ADN bằng nước bọt chỉ cần dùng tăm bông chuyên dụng quệt nhẹ mặt trong má để thu tế bào niêm mạc miệng chứa ADN. Phương pháp này không gây chảy máu, không cần gây tê và thường không gây khó chịu trong quá trình lấy mẫu.
• Có thể tự lấy mẫu tại nhà: Nhiều trung tâm xét nghiệm hiện hỗ trợ bộ kit lấy mẫu và hướng dẫn thu mẫu từ xa. Điều này giúp người thực hiện cảm thấy thuận tiện và kín đáo hơn. Tuy nhiên, mẫu tự thu tại nhà chỉ có giá trị cho mục đích dân sự tự nguyện. Đối với xét nghiệm pháp lý, khách hàng bắt buộc phải đến cơ sở y tế để nhân viên trực tiếp thu mẫu và lập biên bản.
• Thời gian lấy mẫu nhanh và đơn giản: Quá trình lấy mẫu niêm mạc miệng thường chỉ mất vài phút và không yêu cầu chuẩn bị phức tạp. Sau khi lấy mẫu, người thực hiện có thể sinh hoạt bình thường mà không cần nghỉ ngơi hay theo dõi đặc biệt như một số thủ thuật y tế khác.
• Dễ vận chuyển và bảo quản: So với mẫu máu, mẫu niêm mạc miệng thường dễ đóng gói và vận chuyển hơn vì không cần bảo quản lạnh phức tạp. Điều này giúp việc gửi mẫu từ xa trở nên thuận tiện hơn, đặc biệt với người ở tỉnh xa hoặc không thể đến trực tiếp trung tâm xét nghiệm.
• Ứng dụng trong nhiều loại xét nghiệm ADN: Mẫu niêm mạc miệng hiện được sử dụng rộng rãi trong xét nghiệm huyết thống, phân tích gen di truyền và tầm soát nguy cơ bệnh lý.

Quy trình lấy mẫu niêm mạc miệng (nước bọt) tại nhà

Nhiều người lựa chọn tự lấy mẫu tại nhà vì tính tiện lợi và riêng tư. Tuy nhiên, để đảm bảo mẫu đạt chất lượng, cần thực hiện đúng hướng dẫn.

• Bước 1: Chuẩn bị trước khi lấy mẫu: Trước khi lấy mẫu khoảng 15 – 30 phút, người thực hiện nên tránh ăn uống, hút thuốc hoặc nhai kẹo cao su để hạn chế nguy cơ lẫn thức ăn và ảnh hưởng chất lượng ADN. Nhiều trung tâm cũng khuyến nghị súc miệng bằng nước sạch trước khi lấy mẫu để loại bỏ cặn thức ăn còn sót lại trong khoang miệng.
• Bước 2: Thu mẫu niêm mạc miệng bằng tăm bông chuyên dụng: Người thực hiện dùng tăm bông tiệt trùng quệt vào mặt trong má theo chuyển động xoay tròn nhiều lần để thu tế bào niêm mạc miệng chứa ADN. Khi lấy mẫu, cần tránh chạm tay vào đầu tăm bông vì có thể làm nhiễm ADN từ bên ngoài. Mỗi người nên sử dụng bộ tăm bông riêng để hạn chế nguy cơ lẫn mẫu.
• Bước 3: Làm khô mẫu sau khi thu: Sau khi lấy mẫu, tăm bông thường cần được để khô tự nhiên trong vài phút tại nơi sạch sẽ và khô ráo. Không nên đóng gói khi đầu tăm bông còn ẩm vì môi trường ẩm có thể làm giảm chất lượng mẫu hoặc tăng nguy cơ nhiễm bẩn.
• Bước 4: Bảo quản và gửi mẫu đến phòng xét nghiệm: Sau khi làm khô, mẫu thường được cho vào phong bì giấy hoặc túi đựng chuyên dụng theo hướng dẫn của trung tâm xét nghiệm. Người thực hiện cần ghi đúng thông tin mẫu trước khi gửi để hạn chế nguy cơ nhầm lẫn trong quá trình phân tích. Tuyệt đối bảo quản tăm bông trong phong bì giấy sạch, không sử dụng túi nilon hay túi zip kín vì môi trường bí bách sẽ làm nấm mốc phát triển, phá hủy ADN.
• Bước 5: Tuân thủ đúng hướng dẫn của trung tâm xét nghiệm: Mỗi phòng lab có thể sử dụng loại dụng cụ và quy trình thu mẫu khác nhau. Vì vậy, người thực hiện nên đọc kỹ hướng dẫn đi kèm bộ kit lấy mẫu hoặc liên hệ trực tiếp trung tâm xét nghiệm nếu có thắc mắc trước khi thực hiện tại nhà.

Chi phí xét nghiệm ADN bằng nước bọt bao nhiêu?

Chi phí xét nghiệm ADN bằng nước bọt hiện nay phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại xét nghiệm, mục đích sử dụng, số lượng mẫu cần phân tích và công nghệ xét nghiệm của từng trung tâm. Tại một số trung tâm y khoa ở Việt Nam, xét nghiệm ADN huyết thống dân sự bằng mẫu niêm mạc miệng thường có mức giá từ khoảng 2.000.000 – 5.000.000 VNĐ trở lên. Nếu xét nghiệm phục vụ mục đích pháp lý, yêu cầu trả kết quả nhanh hoặc thực hiện các phân tích gen chuyên sâu, chi phí thường cao hơn.

Ngoài xét nghiệm huyết thống cha con hoặc mẹ con, một số cơ sở còn cung cấp dịch vụ phân tích gen di truyền, tầm soát nguy cơ bệnh lý hoặc tư vấn di truyền học đi kèm. Vì vậy, mức giá giữa các trung tâm có thể khác nhau tùy phạm vi dịch vụ và công nghệ sử dụng.

Hiện nay, nhiều trung tâm cũng hỗ trợ:

• Bộ kit lấy mẫu tại nhà.
• Dịch vụ lấy mẫu tận nơi.
• Hướng dẫn thu mẫu từ xa.

Các dịch vụ này đôi khi có thể được tính thêm chi phí riêng tùy chính sách của từng nơi. Tại Trung tâm Y khoa DIAG, chúng tôi cung cấp các gói xét nghiệm ADN huyết thống bằng mẫu niêm mạc miệng với chi phí minh bạch và hệ thống máy móc chuẩn quốc tế.

Chi phí xét nghiệm ADN tại DIAG hiện gồm 2 gói chính:

• Gói ADN dân sự (Cha/Mẹ – Con): 3.450.000 VNĐ, dùng để xác nhận quan hệ huyết thống cho mục đích cá nhân, không có giá trị pháp lý.
• Gói ADN pháp lý/khai sinh: 4.313.000 VNĐ, áp dụng cho các thủ tục hành chính như làm giấy khai sinh, nhận cha con, visa, thừa kế hoặc các hồ sơ pháp lý khác.

Những lưu ý khi xét nghiệm ADN bằng nước bọt

Để đảm bảo kết quả đáng tin cậy, người thực hiện nên chú ý một số vấn đề sau:

• Không ăn uống trước khi lấy mẫu: Thức ăn, nước uống hoặc kẹo cao su còn sót trong khoang miệng có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu niêm mạc miệng. Vì vậy, nhiều trung tâm xét nghiệm khuyến nghị người thực hiện không ăn uống, hút thuốc hoặc nhai kẹo khoảng 15 – 30 phút trước khi lấy mẫu. Đặc biệt đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đang bú mẹ, bắt buộc phải đợi ít nhất 1-2 giờ sau khi bú và cho bé uống vài thìa nước lọc để làm sạch miệng trước khi quệt tăm bông.
• Không dùng chung dụng cụ lấy mẫu: Mỗi người cần sử dụng bộ tăm bông riêng để tránh lẫn ADN giữa các mẫu. Việc dùng chung dụng cụ hoặc đặt các đầu tăm bông gần nhau có thể làm tăng nguy cơ nhiễm mẫu và ảnh hưởng đến kết quả phân tích.
• Thu mẫu đúng kỹ thuật: Khi lấy mẫu, cần quệt tăm bông đủ số lần vào mặt trong má để thu được đủ tế bào niêm mạc chứa ADN. Nếu quệt quá nhẹ hoặc thời gian lấy mẫu quá ngắn, lượng ADN thu được có thể không đủ để phân tích. Trong trường hợp này, phòng xét nghiệm có thể yêu cầu lấy lại mẫu mới.
• Bảo quản mẫu đúng cách sau khi lấy: Sau khi thu mẫu, đầu tăm bông thường cần được để khô tự nhiên trước khi đóng gói. Không nên bảo quản mẫu trong môi trường ẩm hoặc chạm tay trực tiếp vào đầu tăm bông vì điều này có thể làm giảm chất lượng ADN hoặc tăng nguy cơ nhiễm bẩn.
• Chọn cơ sở xét nghiệm uy tín: Độ tin cậy của kết quả ADN không chỉ phụ thuộc vào loại mẫu mà còn liên quan đến quy trình xử lý và phân tích tại phòng lab. Người thực hiện nên ưu tiên trung tâm có phòng xét nghiệm đạt chuẩn, quy trình kiểm soát mẫu rõ ràng và chính sách bảo mật thông tin cá nhân minh bạch.
• Trao đổi với chuyên gia nếu có thắc mắc về kết quả: Kết quả xét nghiệm ADN đôi khi liên quan đến các vấn đề gia đình hoặc pháp lý nên có thể gây áp lực tâm lý cho người thực hiện. Nếu chưa hiểu rõ ý nghĩa kết quả hoặc quy trình xét nghiệm, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ.