Giải đáp: Uống thuốc xổ giun có tăng cân không?

Uống thuốc xổ giun có tăng cân không?

Uống thuốc xổ giun có thể giúp tăng cân gián tiếp ở người nhiễm giun nặng, vì loại bỏ ký sinh trùng giúp cơ thể hấp thụ chất dinh dưỡng tốt hơn, giảm suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, ở người không nhiễm hoặc nhiễm nhẹ, thuốc không gây tăng cân vì không có yếu tố ký sinh trùng cản trở.

Hiện nay không có bằng chứng khoa học nào chứng minh thuốc tẩy giun là phương pháp giảm cân hay tăng cân trực tiếp. Bất kỳ thay đổi nào của cơ thể cũng do phục hồi sức khỏe tổng thể.

Cơ chế tác động của thuốc xổ giun đối với cân nặng

Các loại thuốc tẩy giun như mebendazole hoặc ivermectin hoạt động bằng cách ngăn giun hấp thụ glucose, làm chúng tê liệt và chết, sau đó được đào thải qua phân. Chúng không phải là thuốc tăng cân trực tiếp mà chỉ nhắm đến ký sinh trùng đường ruột như giun đũa, giun móc, giun kim.

Người nhiễm giun sán thường gặp các triệu chứng như đau bụng, ngứa hậu môn, mệt mỏi và đôi khi sụt cân do giun cạnh tranh dinh dưỡng. WHO khuyến cáo tẩy giun định kỳ ở khu vực lưu hành cao để giảm thiếu dinh dưỡng.

Sau tẩy giun, hệ tiêu hóa hồi phục: niêm mạc lành lại, enzyme tăng, hấp thu dưỡng chất hiệu quả hơn 10-20% ở người nhiễm nặng. Điều này dẫn đến tích lũy năng lượng dư thừa, chuyển hóa thành mỡ hoặc cơ bắp nếu chế độ ăn đủ calo, có thể gây tăng cân dần dần (thường 1-3 kg trong vài tuần).

Những trường hợp có thể tăng cân sau khi uống thuốc tẩy giun

Thực tế, tăng cân chỉ xảy ra gián tiếp ở một số trường hợp nhiễm ký sinh trùng nặng, khi cơ thể được giải phóng khỏi giun hút dưỡng chất.

• Trường hợp nhiễm giun nặng và suy dinh dưỡng: Người bị nhiễm giun đũa hoặc giun móc nặng thường sụt cân do giun cạnh tranh protein, sắt và vitamin, gây malabsorption. Sau tẩy giun bằng thuốc, hệ tiêu hóa hồi phục, hấp thu calo tăng dẫn đến tăng cân 1-3 kg trong 1-2 tháng nếu chế độ ăn đầy đủ.
• Trẻ em dưới 10 tuổi ở vùng lưu hành cao: Giun gây chậm lớn; tẩy giun định kỳ giúp tăng cân và chiều cao
• Người lớn suy dinh dưỡng mãn tính: Trường hợp nông dân hoặc lao động chân tay nhiễm giun nhiều năm, cân nặng có khả năng phục hồi sau điều trị kết hợp bổ sung dinh dưỡng.

Những lưu ý khi sử dụng thuốc tẩy giun

Thuốc tẩy giun chỉ hiệu quả khi có nhiễm ký sinh trùng xác định; sử dụng sai cách có thể gây hại thay vì lợi ích sức khỏe.

• Chỉ dùng khi có dấu hiệu nhiễm giun: Không tự ý uống thuốc tẩy giun nếu chưa xét nghiệm phân dương tính với giun đũa, giun móc hoặc giun kim; dùng thừa gây rối loạn tiêu hóa vô ích. Nên chỉ định thuốc cho người có triệu chứng như bụng đau, tiêu chảy, mệt mỏi. Tẩy giun định kỳ 6 tháng/lần đặc biệt quan trọng ở vùng lưu hành cao dựa theo hướng dẫn WHO và Bộ Y tế Việt Nam.
• Liều lượng và thời điểm đúng cách: Uống đúng liều và đúng thời điểm, thường sau ăn nhẹ để giảm kích ứng dạ dày. Tránh dùng lúc đói hoặc no quá. Bạn cũng nên theo dõi các triệu chứng như buồn nôn, chóng mặt trong 24-48 giờ đầu sau khi uống thuốc.
• Tránh thuốc không rõ nguồn gốc: Mua thuốc tại nhà thuốc uy tín, tránh hàng trôi nổi có nguy cơ chứa tạp chất gây ngộ độc gan thận, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Bạn nên kiểm tra hạn sử dụng và chỉ dùng thuốc kê đơn từ bác sĩ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
• ​Người bệnh nền cần tư vấn bác sĩ: Phụ nữ mang thai trong tam cá nguyệt đầu tiên nên tránh hầu hết thuốc xổ giun trừ trường hợp nặng. Bệnh nhân gan hoặc thận suy nên giảm liều hoặc thay thế theo chỉ định bác sĩ. Trẻ em dưới 2 tuổi hoặc người cao tuổi cũng cần được giám sát y tế chặt chẽ nếu sử dụng thuốc.

Tác dụng phụ thường gặp sau khi uống thuốc xổ giun

Thuốc xổ giun an toàn ở hầu hết trường hợp, nhưng vẫn có thể gây khó chịu tiêu hóa nhẹ do giun chết được đào thải.

• Vấn đề tiêu hóa phổ biến: Các tác dụng phụ thường gặp nhất là buồn nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy nhẹ hoặc táo bón tạm thời, thường xảy ra trong 1-2 ngày đầu sau uống thuốc. Những triệu chứng này do phản ứng với giun bị tiêu diệt và kích ứng niêm mạc ruột, thường tự hết mà không cần can thiệp.
• Triệu chứng toàn thân và dị ứng: Một số người xuất hiện triệu chứng chóng mặt, nhức đầu nhẹ, mệt mỏi hoặc phát ban dị ứng da hiếm gặp. Những tác dụng này thường nhẹ, liên quan đến độc tố từ giun chết và biến mất sau 48 giờ.

Nếu gặp triệu chứng nặng như sốt cao, nôn mửa liên tục, đau bụng dữ dội, vàng da hoặc khó thở, hãy đến cơ sở y tế ngay vì có thể là phản ứng nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng thứ phát. Bạn nên tránh dùng thuốc nếu dị ứng với thành phần hoạt chất.