Toxoplasma là gì? Triệu chứng, tác hại và cách điều trị bệnh

Toxoplasma là gì?

Toxoplasma gondii là một loại ký sinh trùng đơn bào gây ra bệnh toxoplasmosis. Ký sinh trùng này phổ biến nhất ở mèo, là vật chủ chính, nhưng cũng có thể lây truyền sang người và các động vật khác.

Toxoplasma gondii tồn tại ở ba dạng chính: tachyzoite (thể hoạt động), bradyzoite (thể đoản trùng) và sporozoite (thoa trùng). Trong đó, Tachyzoite có kích thước khoảng 4-8 micromet, hình cung hoặc hình lưỡi liềm.

Toxoplasma có thể lây truyền qua nhiều con đường như sau:

• Tiêu thụ thức ăn hoặc nước bị nhiễm: Ăn thịt sống hoặc chưa nấu chín kỹ, đặc biệt là thịt cừu, lợn và hươu, có thể chứa các nang ký sinh trùng.
• Tiếp xúc với phân mèo: Mèo thải ra các nang trứng (oocyst) trong phân, và con người có thể bị nhiễm khi tiếp xúc với đất, nước hoặc thức ăn bị nhiễm phân của mèo.
• Truyền từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai bị nhiễm Toxoplasma lần đầu tiên có thể truyền ký sinh trùng sang thai nhi, gây ra các biến chứng nghiêm trọng.

Toxoplasma là một ký sinh trùng có khả năng lây truyền cao và có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt là ở những người có miễn dịch suy yếu và phụ nữ mang thai.

Triệu chứng nhiễm Toxoplasma

Toxoplasmosis là bệnh do ký sinh trùng Toxoplasma gondii gây ra. Bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, tùy thuộc vào tình trạng miễn dịch của người bệnh và thời điểm nhiễm trùng.

Bệnh Toxoplasma cấp tính

Người nhiễm Toxoplasma cấp tính thường không có dấu hiệu rõ ràng, phổ biến với tình trạng nổi hạch bạch huyết ở vùng cổ, dưới cằm, nách và háng. Hạch sưng không đau, có thể xuất hiện một hoặc nhiều vị trí.

Dấu hiệu thường bắt đầu sau khi tiếp xúc với ký sinh trùng vài ngày đến vài tuần. Khởi phát có thể đột ngột với các dấu hiệu gần giống cúm hoặc từ từ với hạch sưng dần dần. Đôi khi người bệnh sẽ phát ban nhẹ, hoặc có các biểu hiện viêm như viêm mắt, gây đau và giảm thị lực tại chỗ.

Các triệu chứng kèm theo có thể là sốt, nhức đầu, cảm giác khó chịu toàn thân hoặc nổi mẩn da, đau cổ họng nhẹ. Người bệnh cũng khó tập trung và cảm thấy mệt mỏi kéo dài.

Xem thêm:

• Xét nghiệm toxoplasma khi mang thai
• Nhiễm toxoplasma khi mang thai

Bệnh Toxoplasma bẩm sinh ở trẻ và phụ nữ trong thai kỳ

Ở phụ nữ, nhiễm trùng có thể xảy ra trong thai kỳ với dấu hiệu ban đầu không rõ ràng hoặc triệu chứng giống cúm. Khi thai phụ nhiễm Toxoplasma có nguy cơ cao nhiễm cho thai nhi trong kỳ thai. Thai nhi và trẻ sơ sinh có thể bị tổn thương ở não (não úng thủy, viêm não), mắt (viêm võng mạc, chorioretinitis), gan, lách, da, tai và hệ thần kinh trung ương. Các triệu chứng ở trẻ có thể xuất hiện ngay khi sinh hoặc trễ hơn vài tháng đến vài năm.

Bệnh Toxoplasma ở hệ thần kinh trung ương

Người có miễn dịch suy yếu như bệnh nhân HIV/AIDS, người nhận ghép tạng hoặc người đang chữa trị ung thư có thể xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng khi nhiễm bệnh Toxoplasma.

Các triệu chứng điển hình của bệnh nhân bao gồm:

• Viêm não gây nhức đầu, lú lẫn, yếu cơ, co giật, và thay đổi trạng thái tỉnh táo.
• Có thể tổn thương thần kinh khu trú như mất cảm giác, mất vận động, rối loạn thị giác, liệt dây thần kinh sọ.
• Tai biến mạch máu não, hôn mê.

Bệnh Toxoplasma ở mắt

Người có miễn dịch suy yếu và trẻ sơ sinh bị nhiễm bẩm sinh đều có khả năng mắc bệnh Toxoplasma ở mắt. Bệnh có các triệu chứng của viêm màng bồ đào dạng u hạt với các triệu chứng như đau mắt, đỏ mắt, thị lực kém, nhìn mờ, thấy các đốm nổi trong tầm nhìn. Bệnh có thể dẫn đến mù lòa nếu không được điều trị kịp thời.

Biến chứng khi nhiễm Toxoplasma

Ở người khỏe mạnh, bệnh thường không có triệu chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi phụ nữ mang thai nhiễm Toxoplasma, có thể xảy ra các biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến thai nhi và trẻ sơ sinh.

• Lây truyền từ mẹ sang con: Toxoplasma có thể truyền qua nhau thai, gây nhiễm trùng bẩm sinh ở thai nhi. Tỷ lệ lây truyền tăng dần theo tuổi thai. Tuy nhiên, mức độ tổn thương nghiêm trọng nhất thường xảy ra khi nhiễm trong tam cá nguyệt thứ nhất.
• Sảy thai và thai chết lưu: Nhiễm Toxoplasma ở thai kỳ sớm có thể gây sảy thai hoặc thai chết lưu do tổn thương nghiêm trọng đến thai nhi.
• Dị tật bẩm sinh ở trẻ sơ sinh: Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm Toxoplasma có thể mắc các dị tật nghiêm trọng như: não úng thủy, vôi hóa nội sọ, viêm võng mạc,, tổn thương mắt dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa, động kinh, co giật và các rối loạn thần kinh khác,…
• Gan lách to, vàng da: Những tổn thương này đôi khi không biểu hiện ngay sau sinh mà có thể xuất hiện muộn hơn trong giai đoạn thiếu niên.
• Ảnh hưởng phát triển thần kinh và thể chất: Trẻ nhiễm bẩm sinh có nguy cơ chậm phát triển trí tuệ, rối loạn vận động, giảm thính lực và thị lực, ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng cuộc sống.
• Nguy hiểm cho mẹ và người có hệ miễn dịch yếu: Mẹ có thể không có triệu chứng hoặc chỉ nhẹ. Tuy nhiên, ở người có hệ miễn dịch suy yếu, nhiễm Toxoplasma có thể gây viêm não, tổn thương thần kinh nghiêm trọng.

Đối tượng nguy cơ cao nhiễm Toxoplasma

Các đối tượng dễ bị nhiễm hoặc diễn biến bệnh nặng bao gồm:

• Phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai.
• Người suy giảm miễn dịch (HIV/AIDS, hóa trị, ghép tạng).
• Người làm việc hoặc sống gần môi trường có mèo và đất ô nhiễm.
• Người ăn thịt sống hoặc tái chưa qua chế biến kỹ.

Các xét nghiệm chẩn đoán và điều trị

Các xét nghiệm chẩn đoán

Chẩn đoán Toxoplasmosis thường dựa vào các xét nghiệm huyết thanh học để phát hiện kháng thể chống lại Toxoplasma. Các phương pháp chẩn đoán Toxoplasma phổ biến bao gồm:

Xét nghiệm huyết thanh học (Serologic tests):

IgG dương tính và IgM dương tính gợi ý khả năng nhiễm trùng mới (trong vòng vài tháng gần đây) hoặc có thể là IgM dương tính kéo dài từ một nhiễm trùng cũ, hoặc hiếm hơn là dương tính giả. Kết quả này cần được diễn giải thận trọng cùng với bệnh cảnh lâm sàng. Đặc biệt ở phụ nữ mang thai, cần làm thêm XN đo độ ái lực của IgG (IgG avidity) để phân biệt nhiễm trùng mới mắc (có nguy cơ lây cho thai nhi) với nhiễm trùng đã mắc từ lâu (thường không còn nguy cơ).

Độ ái lực IgG cao thường chỉ ra nhiễm trùng đã xảy ra trên 4 tháng trước, trong khi độ ái lực thấp gợi ý nhiễm trùng mới hơn. Ở người suy giảm miễn dịch, kết quả này cũng có thể gặp trong trường hợp bệnh tái hoạt động từ một nhiễm trùng tiềm ẩn trước đó.

Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction): Phát hiện DNA của Toxoplasma trong máu, dịch não tủy, hoặc các mẫu mô khác. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong các trường hợp nhiễm trùng cấp tính hoặc ở những người có miễn dịch suy yếu.

Sinh thiết mô và xét nghiệm mô học (Histopathology): Kiểm tra mẫu mô để tìm sự hiện diện của ký sinh.

Cách đọc kết quả xét nghiệm Toxoplasma

Khi thực hiện xét nghiệm huyết thanh học, cách diễn giải kết quả như sau:

• IgG dương tính: Cho thấy người đó đã từng bị nhiễm Toxoplasma. Nếu chỉ có IgG dương tính mà không có IgM, điều này thường chỉ ra nhiễm trùng trong quá khứ.
• IgG âm tính: Cho thấy người đó chưa từng bị nhiễm Toxoplasma.
• IgG và IgM dương tính: Có thể chỉ ra nhiễm trùng cấp tính hoặc tái phát, đặc biệt nếu có triệu chứng lâm sàng phù hợp.

Cách điều trị bệnh

Điều trị Toxoplasmosis phụ thuộc vào tình trạng miễn dịch của bệnh nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Bác sĩ sẽ dựa vào kết quả chẩn đoán để chỉ định phác đồ điều trị phù hợp với mỗi cá nhân.

Thông thường, người có miễn dịch bình thường nếu không có triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ thường không cần điều trị. Nhưng nếu bệnh nhân có triệu chứng nặng kéo dài, bác sĩ có thể yêu cầu sử dụng thuốc kháng ký sinh như pyrimethamine kết hợp với sulfadiazine hoặc clindamycin.

Trong trường hợp bệnh nhân là người có miễn dịch suy yếu, phụ nữ mang thai hoặc trẻ bị nhiễm bẩm sinh, bác sĩ sẽ lập tức sử dụng thuốc để điều trị bệnh.

Điều trị cho người có miễn dịch suy yếu:

• Thuốc kháng ký sinh: Pyrimethamine kết hợp với sulfadiazine hoặc clindamycin.
• Thuốc bổ sung: Acid folinic (leucovorin) được sử dụng để giảm tác dụng phụ của pyrimethamine.
• Điều trị hỗ trợ: Corticosteroid có thể được sử dụng trong trường hợp viêm võng mạc (retinochoroiditis) để giảm viêm.

Điều trị cho phụ nữ mang thai:

• Nhiễm trùng cấp tính: Spiramycin thường được sử dụng để giảm nguy cơ truyền nhiễm sang thai nhi.
• Nhiễm trùng đã truyền sang thai nhi: Pyrimethamine và sulfadiazine kết hợp với acid folinic.

Điều trị cho trẻ sơ sinh bị nhiễm bẩm sinh:

• Thuốc kháng ký sinh: Pyrimethamine và sulfadiazine kết hợp với acid folinic thường được sử dụng trong thời gian dài để ngăn ngừa dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng.

Biện pháp phòng ngừa Toxoplasma

Phòng ngừa Toxoplasmosis là rất quan trọng, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai và những người có miễn dịch suy yếu. Dưới đây là một số biện pháp phòng tránh hiệu quả mà bạn có thể áp dụng trong cuộc sống hàng ngày.

• Nấu chín kỹ thức ăn: Đảm bảo thịt (đặc biệt là thịt lợn, cừu, thịt thú rừng) được nấu chín kỹ. Sử dụng nhiệt kế thực phẩm để đảm bảo nhiệt độ bên trong đạt ít nhất 63°C (145°F) đối với thịt nguyên miếng (như bít tết, sườn) và 71°C (160°F) đối với thịt xay. Sau khi nấu, nên để thịt nghỉ khoảng 3 phút trước khi thái hoặc ăn. Đông lạnh thịt ở nhiệt độ -12°C (10°F) hoặc thấp hơn trong vài ngày cũng giúp tiêu diệt nang trùng ký sinh (bradyzoites) trong thịt.
• Rửa sạch rau củ quả: Rửa kỹ rau củ quả trước khi ăn để loại bỏ các nang trứng có thể có trên bề mặt.
• Tránh uống nước chưa qua xử lý: Uống nước đã được đun sôi hoặc lọc sạch.
• Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi tiếp xúc với đất, thịt sống, hoặc phân mèo.
• Sử dụng găng tay khi làm vườn: Đeo găng tay khi làm vườn hoặc tiếp xúc với đất có thể bị nhiễm phân mèo.
• Tránh tiếp xúc với phân mèo: Nếu bạn đang mang thai, tránh đổ khay vệ sinh cho mèo. Nếu không thể tránh, hãy sử dụng găng tay và rửa tay kỹ sau khi vệ sinh cho mèo.
• Giữ mèo trong nhà: Hạn chế mèo ra ngoài để giảm nguy cơ nhiễm ký sinh từ môi trường bên ngoài.
• Không cho mèo ăn thịt sống hoặc chưa nấu chín: Đảm bảo thức ăn cho mèo đã được nấu chín kỹ.
• Khám tầm soát trước khi mang thai: Phụ nữ dự định mang thai nên kiểm tra và điều trị nếu cần thiết để giảm nguy cơ nhiễm trùng trong thai kỳ.

Xét nghiệm 10+ ký sinh trùng ở người lớn và trẻ em

• Xét nghiệm sán chó, mèo, giun đũa, sán lá gan lớn ….
• Tầm soát nguy cơ nhiễm trùng gây tổn thương não, phổi, hệ thần kinh
• Quy trình đơn giản, nhanh chóng, nhận kết quả online
• Xét nghiệm ngoài giờ hành chính tại hơn 40+ điểm lấy mẫu Diag

TÌM HIỂU THÊM

200+

Cơ sở y tế đối tác

2400+

Bác sĩ tin tưởng

Lời kết

Trong bài viết lần này, Diag đã chia sẻ Toxoplasma là gì và các thông tin liên quan đến bệnh ký sinh này. Đây là một bệnh ký sinh có thể dẫn đến các bệnh lý sức khỏe nguy hiểm. Đó là lý do việc nhận biết các triệu chứng sẽ giúp bạn phát hiện và điều trị kịp thời, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người có miễn dịch suy yếu.