Sán mèo là gì? Triệu chứng và cách trị sán mèo ở người

Sán mèo là gì?

Sán mèo hay còn gọi là Toxocara cati, được biết đến là một loại giun tròn ký sinh ở mèo, trong khi đó người chỉ là vật chủ tình cờ. Khi trưởng thành, loại giun sán này có thể dài từ 4 đến 10 cm.

Đối với câu hỏi “sán mèo lây qua đường nào”, sán mèo lây nhiễm qua trứng sán được thải ra ngoài môi trường qua phân của mèo. Sau đó, trứng giun sán cần một thời gian ở trong đất (từ 1-4 tuần tùy điều kiện nhiệt độ, độ ẩm) để phát triển thành trứng chứa ấu trùng (trứng có phôi) bên trong. Chỉ những trứng đã phát triển đến giai đoạn này mới có khả năng gây nhiễm. Ấu trùng sẽ nở ra từ trứng sau khi được nuốt vào cơ thể vật chủ. Con người và động vật có thể bị nhiễm khi nuốt phải trứng sán qua đường tiêu hóa.

Tình trạng nhiễm sán mèo ở người và động vật thường do các nguyên nhân sau:

• Ở động vật: Mèo con thường bị nhiễm nếu tiếp xúc với môi trường bị nhiễm trứng giun sán hoặc qua sữa mẹ nếu mèo mẹ bị nhiễm trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú.
• Ở con người: Cơ thể có thể nhiễm khi tiếp xúc với đất cát bị nhiễm trứng giun sán, đặc biệt là trẻ em chơi đùa trong đất cát hoặc khi ăn rau quả chưa được rửa sạch.

Chu kỳ sống và ký sinh của sán mèo

Chu kỳ sống của sán mèo từ giai đoạn trứng đến khi phát triển thành giun sán trưởng thành như sau:

• Giai đoạn trứng: Trứng sán mèo được thải ra ngoài môi trường qua phân của mèo. Trứng này cần từ 1 đến 4 tuần để phát triển thành trứng có ấu trùng giai đoạn 3 (L3) và bắt đầu lây nhiễm.
• Giai đoạn ấu trùng: Khi mèo hoặc vật chủ trung gian (như chuột) nuốt phải trứng lây nhiễm, trứng sẽ nở ra ấu trùng trong ruột. Ấu trùng sau đó xuyên qua thành ruột và di chuyển qua gan, phổi, và các cơ quan khác.
• Giai đoạn trưởng thành: Ở mèo, ấu trùng sẽ di chuyển lên phổi, qua khí quản, sau đó trở lại ruột non, nơi chúng phát triển thành giun sán mèo trưởng thành và bắt đầu đẻ trứng.

Ký sinh và tác động:

• Ở mèo: Sán mèo sống chủ yếu ở ruột non của mèo. Mèo nhiễm sán không có triệu chứng rõ ràng, nhưng trong trường hợp nặng, chúng có thể bị suy dinh dưỡng, tiêu chảy, và bụng phình to.
• Ở con người: Con người là vật chủ ngẫu nhiên và có thể bị nhiễm khi nuốt phải trứng sán từ môi trường. Ấu trùng có thể di chuyển đến gan, phổi, mắt và các cơ quan khác, gây ra các triệu chứng như ho, sốt, đau bụng và trong trường hợp nặng có thể gây vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác

Xem thêm: Sán chó có lây không?

Dấu hiệu bị sán mèo ở người

Nhiễm sán mèo ở người thường không có triệu chứng rõ ràng và dễ nhầm lẫn với bệnh da liễu. Tuy nhiên, một số triệu chứng sán mèo ở người mà bạn có thể dễ dàng nhận biết như:

• Rối loạn tiêu hóa: Bao gồm đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu; đau bụng không đặc hiệu, ăn kém ngon, sụt cân; tiêu chảy hoặc táo bón, buồn nôn và (hiếm hơn) nôn mửa. Các rối loạn này xuất hiện do sán trưởng thành ký sinh trong ruột, làm ảnh hưởng đến chức năng hấp thu và hoạt động của hệ tiêu hóa. Một số trường hợp ghi nhận sán trưởng thành di chuyển hoặc chặn ống mật, dẫn đến đau bụng cấp tính hoặc các biến chứng nguy hiểm hơn.
• Da mẩn ngứa, ban đỏ: Bị sán mèo có thể gây mẩn ngứa kéo dài, nổi mẩn đỏ không cố định vị trí và ngứa nhiều hơn về đêm. Đặc biệt, nếu có phản ứng dị ứng khi túi sán vỡ ra, có thể xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng (có thể gây sốc phản vệ).
• Mệt mỏi, đau đầu: Mệt mỏi toàn thân, đau đầu và thiếu năng lượng là các triệu chứng không đặc hiệu nhưng thường xuất hiện ở những người bị sán mèo kéo dài hoặc nhiễm với mức độ nặng, do tác động của độc tố ký sinh và tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể.
• Tổn thương mắt: Khi ấu trùng sán di chuyển đến mắt, bạn có thể gặp tình trạng bao gồm giảm thị lực đột ngột hoặc từ từ; nhìn mờ, đau nhức và cộm mắt; trong một số trường hợp nghiêm trọng, có thể dẫn đến mù lòa, tùy vị trí và mức độ tổn thương.
• Ảnh hưởng hệ tim mạch: Trong các ca hiếm gặp khi ấu trùng hoặc nang sán di chuyển đến tim, bạn có thể bị rối loạn nhịp tim; hồi hộp, đánh trống ngực, đau ngực; tăng nguy cơ các biến chứng cấp tính khác, đặc biệt nếu nang vỡ hoặc gây tắc nghẽn mạch.
• Tâm lý không ổn định: Bệnh nhân bị bệnh lâu ngày có thể ảnh hưởng đến tâm lý và hệ thần kinh, gây ra những tình trạng như khó ngủ, mất ngủ, lo âu, bứt rứt; cáu gắt hoặc rối loạn cảm xúc.

Phần lớn người nhiễm Toxocara (có huyết thanh dương tính) thường có triệu chứng rất nhẹ nên trong hầu hết trường hợp đều sẽ tự khỏi. Chỉ một tỷ lệ nhỏ người nhiễm mới có biểu hiện rõ ràng và cần điều trị, thường nằm trong trường hợp ấu trùng di chuyển đến các cơ quan quan trọng như mắt hoặc gây phản ứng viêm mạnh ở nội tạng.

Xem thêm: Cách giảm ngứa khi bị sán chó

Chẩn đoán nhiễm sán mèo

Để chẩn đoán nhiễm bệnh sán mèo, bác sĩ thường sử dụng các phương pháp như: xét nghiệm máu, phân và dịch mắt. Cụ thể như dưới đây:

Xét nghiệm máu:

• Xét nghiệm kháng thể: Đây là phương pháp phổ biến nhất để chẩn đoán toxocariasis. Xét nghiệm enzyme immunoassay (EIA) được sử dụng để phát hiện kháng thể chống lại Toxocara trong máu.
• Công thức máu: Xét Nghiệm công thức máu toàn phần để kiểm tra số lượng bạch cầu ái toan (eosinophils), thường tăng cao trong trường hợp nhiễm giun sán.

Xét nghiệm phân (Không dùng cho người, chỉ dùng cho mèo): Phương pháp tìm trứng giun trong phân chỉ có giá trị khi chẩn đoán nhiễm giun Toxocara trưởng thành ở mèo (vật chủ chính). Xét nghiệm này hoàn toàn không được sử dụng để chẩn đoán bệnh ở người, vì ấu trùng Toxocara không phát triển thành giun sán trưởng thành và không đẻ trứng trong cơ thể người.

Xét nghiệm dịch mắt: Trong trường hợp nghi ngờ toxocariasis mắt, bác sĩ có thể lấy mẫu dịch mắt để kiểm tra sự hiện diện của kháng thể.

Hình ảnh học (Siêu âm, CT scan hoặc MRI): Các phương pháp hình ảnh học này có thể được sử dụng để phát hiện viêm nhiễm hoặc tổn thương do ấu trùng di chuyển trong cơ thể.

Sinh thiết: Trong một số trường hợp, sinh thiết mô bị ảnh hưởng có thể được thực hiện để tìm ấu trùng Toxocara.

Xem thêm: Xét nghiệm sán mèo

Cách trị sán mèo ở người

Bệnh do ấu trùng giun đũa chó/mèo (Toxocariasis) cần được điều trị bằng thuốc đặc hiệu theo chỉ định của bác sĩ. Hiện nay, không có bằng chứng khoa học nào cho thấy các biện pháp điều trị tại nhà hay các loại thảo dược dân gian có thể loại bỏ hiệu quả ấu trùng Toxocara đang di chuyển trong cơ thể người. Việc tự ý điều trị tại nhà không những không hiệu quả mà còn có thể làm chậm trễ việc điều trị đúng cách, dẫn đến nguy cơ biến chứng nặng hơn, đặc biệt là các tổn thương ở mắt. Bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Điều trị nhiễm sán mèo phụ thuộc vào mức độ nguy hiểm của triệu chứng và loại toxocariasis (nội tạng hoặc mắt). Dưới đây là các phương pháp điều trị phổ biến thường được bác sĩ chỉ định chữa trị cho người bệnh.
Điều trị nhiễm sán mèo nội tạng:

• Sử dụng thuốc trị giun: Albendazole và mebendazole là hai loại thuốc thường được sử dụng.
• Điều trị triệu chứng: Sử dụng thuốc trị viêm như corticosteroid để kiểm soát viêm nhiễm.

Điều trị nhiễm sán mèo ở mắt:

• Thuốc trị giun: Albendazole hoặc mebendazole có thể được sử dụng với liều tương tự như điều trị toxocariasis nội tạng.
• Điều trị viêm mắt: Sử dụng thuốc chống viêm tại chỗ hoặc toàn thân để kiểm soát viêm nhiễm trong mắt.
• Phẫu thuật: Trong một số trường hợp, phẫu thuật có thể cần thiết để ngăn ngừa tổn thương mắt do viêm mãn tính.

Sau điều trị sán mèo, bệnh nhân cần được theo dõi bằng các xét nghiệm máu định kỳ, đặc biệt là khi sử dụng albendazole trong thời gian dài. Đặc biệt, Albendazole là thuốc thuộc nhóm C trong thai kỳ, bạn nên cân nhắc giữa lợi ích và rủi ro khi sử dụng cho phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng bệnh nhân chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ để tránh những tác dụng phụ không mong ảnh hưởng sức khỏe cơ thể.

Xem thêm: Cách trị bệnh sán chó tại nhà

Biện pháp phòng ngừa sán mèo

Để phòng tránh nhiễm sán mèo hoặc phòng ngừa tái nhiễm bệnh, bạn có thể thực hiện các biện pháp dưới đây:

• Rửa tay sạch sẽ: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi tiếp xúc với đất, cát hoặc phân mèo.
• Vệ sinh môi trường sống của mèo: Thường xuyên dọn dẹp và vệ sinh khu vực mèo sinh sống, đặc biệt là nơi chúng đi vệ sinh.
• Tẩy giun định kỳ cho thú cưng (chó, mèo): Đây là biện pháp phòng ngừa cực kỳ quan trọng. Hãy đưa chó, mèo của bạn đến bác sĩ thú y để được tư vấn lịch tẩy giun phù hợp, đặc biệt là chó con, mèo con từ khi còn nhỏ và thú mẹ trong giai đoạn mang thai/cho con bú. Việc tẩy giun định kỳ cho người để phòng bệnh Toxocara không được khuyến cáo rộng rãi và chỉ nên thực hiện khi có chỉ định cụ thể từ bác sĩ.
• Kiểm soát mèo hoang: Hạn chế tiếp xúc với mèo hoang hoặc mèo không rõ nguồn gốc để giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Rửa sạch rau quả: Rửa sạch rau quả trước khi ăn, đặc biệt là những loại rau quả có thể tiếp xúc với đất.
• Nấu chín thức ăn: Đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ trước khi ăn để tiêu diệt trứng giun có thể có trong thực phẩm.
• Giáo dục trẻ em: Hướng dẫn trẻ em về tầm quan trọng của việc rửa tay và tránh tiếp xúc với đất hoặc cát bẩn.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ cho thú cưng: Đảm bảo chó, mèo được khám sức khỏe và xét nghiệm phân định kỳ theo lịch của bác sĩ thú y. Đối với người, việc khám sức khỏe định kỳ tổng quát là quan trọng, nhưng việc xét nghiệm đặc hiệu để tầm soát bệnh Toxocara thường không được thực hiện nếu không có triệu chứng lâm sàng nghi ngờ hoặc yếu tố dịch tễ nguy cơ cao. Nếu bạn có các triệu chứng nghi ngờ (như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, ho khò khè, đau bụng, gan to, hoặc các vấn đề về mắt) và có yếu tố tiếp xúc (nuôi chó mèo, tiếp xúc đất cát), hãy đến gặp bác sĩ để được thăm khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Bên cạnh đó, giun đũa chó (Toxocara canis) cũng là nguyên nhân rất phổ biến, thậm chí phổ biến hơn T. cati, gây bệnh cảnh tương tự ở người (VLM, OLM). Do đó, việc phòng ngừa cần bao gồm cả việc quản lý và tẩy giun cho chó.

Một số câu hỏi thường gặp

Sán mèo có lây từ người sang người không?

Không, sán mèo không lây từ người sang người. Tình trạng này xảy ra khi con người nuốt phải trứng giun sán từ môi trường bị nhiễm, chẳng hạn như đất hoặc cát có chứa phân mèo. Trứng giun sán này sau đó nở ra ấu trùng trong ruột và di chuyển đến các cơ quan khác trong cơ thể.

Làm sao để biết mèo bị sán?

Mèo bị sán mèo thường không có dấu hiệu rõ ràng, nhưng trong một số trường hợp, các dấu hiệu sau có thể xuất hiện bao gồm:

• Tiêu chảy: Mèo có thể bị tiêu chảy, đặc biệt là tiêu chảy có chất nhầy.
• Nôn mửa: Mèo có thể nôn ra giun hoặc có dấu hiệu buồn nôn.
• Ho và khó thở: Ấu trùng giun có thể di chuyển qua phổi, gây ra ho và khó thở.
• Bụng phình to: Mèo, đặc biệt là mèo con, có thể có dấu hiệu bụng phình to do giun trong ruột.
• Suy dinh dưỡng: Mèo có thể bị giảm cân hoặc không tăng cân dù ăn uống bình thường.
• Lông xơ xác: Lông mèo có thể trở nên xơ xác và không bóng mượt.

Xét nghiệm 10+ ký sinh trùng ở người lớn và trẻ em

• Xét nghiệm sán chó, mèo, giun đũa, sán lá gan lớn ….
• Tầm soát nguy cơ nhiễm trùng gây tổn thương não, phổi, hệ thần kinh
• Quy trình đơn giản, nhanh chóng, nhận kết quả online
• Xét nghiệm ngoài giờ hành chính tại hơn 40+ điểm lấy mẫu Diag

TÌM HIỂU THÊM

200+

Cơ sở y tế đối tác

2400+

Bác sĩ tin tưởng

Lời kết

Trong bài viết lần này, Diag đã chia sẻ về sán mèo và ảnh hưởng của bệnh nhiễm sán mèo. Nếu bạn hoặc mèo có bất kỳ dấu hiệu nào của nhiễm sán mèo, nên lập tức gặp bác sĩ để chẩn đoán điều trị, tránh cơ thể khó chịu trong thời gian dài cũng như tránh các biến chứng nguy hiểm đối với sức khỏe cơ thể.

Xem thêm:

• Triệu chứng sán chó lên não
• Nhiễm giun đũa chó khi mang thai
• Bị sán chó kiêng ăn gì?