Sán dây lợn: Triệu chứng, đường lây và cách điều trị

Sán dây lợn là gì?

Sán dây lợn (tên khoa học: Taenia solium) là một loại sán dẹp, dài, sống ký sinh trong ruột non của người. Dựa trên đường xâm nhập vào cơ thể mà bệnh sán dây lợn chia thành hai dạng chính, bao gồm:

• Bệnh Taeniasis (Nhiễm sán trưởng thành trong ruột): Xảy ra ở người ăn thịt lợn có chứa nang sán lợn (Cysticercus cellulosae) chưa nấu chín kỹ. Sán ký sinh trong ruột non và hấp thụ dinh dưỡng từ thức ăn. Đa phần người bệnh không có triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp xảy ra các vấn đề về rối loạn tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy, sụt cân.
• Bệnh Cysticercosis (Nhiễm ấu trùng sán trong mô): Xảy ra ở người vô tình nuốt phải trứng sán hoặc tiếp xúc với môi trường, thực phẩm dính phân người chứa sán. Ấu trùng nhỏ (oncosphere) đi vào máu và di chuyển đến não, mắt, cơ bắp.

Vòng đời của sán dây lợn

Sán dây lợn là loại ký sinh trùng có vòng đời phức tạp và liên quan chặt chẽ giữa người với lợn. Sán trưởng thành sống trong ruột người và đẻ trứng. Sau đó, trứng theo phân ra ngoài môi trường. Lợn ăn phải trứng sán từ thức ăn hoặc nước bẩn, trứng nở thành ấu trùng và di chuyển vào cơ lợn, tạo thành nang sán.

Khi người ăn phải thịt lợn chưa nấu chín có nang ấu trùng, nang này phát triển thành sán trưởng thành trong ruột người. Ngoài ra, nếu người vô tình nuốt phải trứng sán, ấu trùng sẽ chui vào máu và di chuyển đến các cơ quan khác trong cơ thể.

Xem thêm: Sán lợn gạo

Xét nghiệm 10+ ký sinh trùng ở người lớn và trẻ em

• Xét nghiệm sán chó, mèo, giun đũa, sán lá gan lớn ….
• Tầm soát nguy cơ nhiễm trùng gây tổn thương não, phổi, hệ thần kinh
• Quy trình đơn giản, nhanh chóng, nhận kết quả online
• Xét nghiệm ngoài giờ hành chính tại hơn 40+ điểm lấy mẫu Diag

TÌM HIỂU THÊM

200+

Cơ sở y tế đối tác

2400+

Bác sĩ tin tưởng

Nguyên nhân và nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhiễm sán lợn

Các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhiễm sán dây lợn bao gồm:

• Ăn thịt lợn chưa chín có chứa nang sán.
• Sử dụng nguồn thực phẩm và nước bẩn.
• Vệ sinh cá nhân không cẩn thận, đặc biệt là sau khi đi vệ sinh.

Nhóm đối tượng nguy cơ bị bệnh sán dây lợn gồm:

• Người có thói quen ăn thịt sống, tái hoặc chưa nấu chín kỹ như tiết canh, nem chua.
• Người sống ở vùng nông thôn, vùng có dịch lưu hành, có điều kiện vệ sinh và kiểm soát giết mổ kém.
• Người thường xuyên tiếp xúc với lợn, thịt sống hoặc làm việc trong ngành chăn nuôi, giết mổ, chế biến thực phẩm.
• Trẻ em và người lớn không rửa tay thường xuyên, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Người sử dụng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh hoặc ăn rau sống rửa không sạch.
• Người sống chung với người đang nhiễm sán trưởng thành do nguy cơ lây truyền trứng sán trong sinh hoạt.

Xem thêm: Sán lợn chết ở nhiệt độ bao nhiêu?

Các dấu hiệu nhiễm sán lợn thường gặp

Tùy theo đường xâm nhập mà triệu chứng nhiễm sán dây lợn sẽ có sự khác biệt. Cụ thể:

Triệu chứng của bệnh nhiễm sán dây lợn trưởng thành (taeniasis)

Một số người hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện tình cờ qua xét nghiệm hoặc khi thấy đốt sán. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp người bệnh xuất hiện các dấu hiệu nhiễm sán lợn (Taeniasis) như:

• Đau bụng âm ỉ, đặc biệt là sau khi ăn no.
• Các vấn đề liên quan đến rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, đầy hơi, khó tiêu, tiêu chảy hoặc táo bón (tùy từng người) kéo dài.
• Sụt cân dù vẫn ăn uống đầy đủ.
• Thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải.
• Có thể quan sát thấy đốt sán cỡ nhỏ, màu trắng như hạt gạo lẫn trong phân hoặc dính vào quần lót.

Khi nhiễm sán trưởng thành, cơ thể thường xuyên mệt mỏi, uể oải

Dấu hiệu của bệnh nhiễm ấu trùng sán lợn (cysticercosis)

Tùy theo vị trí mà nang sán lợn xâm nhập mà dấu hiệu nhận biết nhiễm ấu trùng sán lợn (Cysticercosis) sẽ có sự khác biệt. Triệu chứng nhiễm ấu trùng sán lợn ở từng cơ quan cụ thể:

Đối với nhiễm nang sán lợn trong não (Neurocysticercosis):

• Co giật, động kinh. Đây là dấu hiệu dễ nhận biết nhất, đặc biệt ở người không có tiền sử bệnh lý thần kinh.
• Đau đầu dữ dội và kéo dài.
• Nôn và buồn nôn.
• Rối loạn vận động, mất thăng bằng, khó giữ thẳng người khi đi lại.
• Thị lực giảm, nhìn mờ, có thể nhìn thấy chớp sáng bất thường.
• Suy giảm trí nhớ, khó tập trung, rối loạn tâm thần, thay đổi tính tình.
• Phù não, hôn mê, thậm chí tử vong (trong trường hợp nhiễm sán nặng).

Đối với nhiễm nang sán lợn ở mắt:

• Mờ mắt, giảm thị lực dần theo thời gian.
• Cảm thấy đau nhức nhãn cầu, đặc biệt khi đảo mắt hoặc tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
• Thấy bóng mờ trước mặt.
• Tổn thương võng mạc, mất thị lực vĩnh viễn (trong trường hợp nhiễm sán nặng).

Đối với nhiễm nang sán lợn ở cơ và dưới da:

• Xuất hiện các cục nhỏ, mềm, không đau và thường chuyển động nhẹ khi ấn vào.
• Đau âm ỉ ở các chi, cơ.
• Vướng víu khi vận động.
• Yếu cơ, yếu chi nếu sán nằm sâu trong bó cơ.

Bệnh sán lợn có nguy hiểm không?

Bệnh sán dây lợn đặc biệt nguy hiểm khi ấu trùng sán di chuyển và ký sinh ở các cơ quan như não, mắt, cơ và tim. Nếu không phát hiện và điều trị y tế kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như:

• Bệnh nang ấu trùng thần kinh (Neurocysticercosis): Người bệnh có thể bị co giật, đau đầu kéo dài, động kinh, rối loạn thần kinh nghiêm trọng. Trong trường hợp nhiễm nặng và không can thiệp y tế kịp thời, người bệnh có thể tử vong.
• Tổn thương mắt: Người bệnh bị giảm thị lực, trường hợp nặng có thể mất thị lực vĩnh viễn.
• Tổn thương cơ: Gây sưng, đau và yếu cơ, rối loạn vận động.
• Tổn thương tim: Gây ra các vấn đề về tim mạch như tim đập nhanh, khó thở, ngất xỉu.
• Các phản ứng dị ứng nghiêm trọng: Ngứa, nổi mề đay, sưng và phù nề ở mặt, môi hoặc cổ họng, khó thở, sốc phản vệ.

Các phương pháp chẩn đoán nhiễm bệnh sán dây lợn

Để chẩn đoán tình trạng nhiễm sán dây lợn, bác sĩ thường chỉ định các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh như:

• Xét nghiệm huyết thanh học (ELISA hoặc EITB): Tìm kháng thể hoặc kháng nguyên của sán dây lợn giúp hỗ trợ chẩn đoán khi hình ảnh chưa rõ ràng.
• Xét nghiệm phân tìm trứng hoặc đốt sán: Mục đích để phát hiện trứng sán dây lợn hoặc đốt sán trưởng thành trong ruột. Có thể cần lấy phân nhiều ngày liên tiếp vì trứng không ra đều.
• Kiểm tra hình thái đốt sán: Phân biệt giữa sán dây lợn (Taenia solium) và sán dây bò (Taenia saginata), giúp chẩn đoán chính xác nguồn lây.
• Chụp CT hoặc MRI não: Phát hiện nang sán trong não, đặc biệt khi có triệu chứng như co giật, đau đầu kéo dài. Đây là xét nghiệm quan trọng nhất khi nghi ngờ nang sán thần kinh.
• Sinh thiết u dưới da (nếu có): Xác định chính xác có phải là nang sán không. Bác sĩ thường áp dụng phương pháp này nếu nghi ngờ có nang sán ở cơ hoặc mô dưới da.
• Xét nghiệm dịch não tủy (trong một số trường hợp): Mục đích để tìm dấu hiệu viêm do nang sán trong não. Bác sĩ thường dùng khi bệnh nhân có triệu chứng thần kinh nặng hoặc nghi ngờ viêm màng não.

Phương pháp điều trị bệnh sán dây lợn

Dùng thuốc loại bỏ ký sinh trùng là phương pháp điều trị chính ở bệnh nhân nhiễm sán dây lợn. Tùy theo loại bệnh mà bác sĩ có thể chỉ định loại thuốc cụ thể.

Đối với bệnh nhiễm sán dây lợn trưởng thành (Taeniasis):

• Thuốc Praziquantel: Uống một liều duy nhất với định lượng từ 5 – 10 mg trên cân nặng của người bệnh (đơn vị: kg).
• Thuốc Niclosamide: Uống một liều duy nhất với định 2 gam cho người lớn.

Đối với bệnh nhiễm ấu trùng sán dây lợn (Cysticercosis):

• Thuốc Albendazole: Uống liều 15 mg/ kg/ ngày và chia thành 2 lần uống, duy trì từ 7 đến 28 ngày tùy theo tình trạng nhiễm sán.
• Thuốc Praziquantel: Uống liều từ 50 – 100 mg/ kg/ ngày và chia thành 3 lần uống, duy trì từ 15 đến 30 ngày tùy theo tình trạng nhiễm sán.

Ngoài ra, bác sĩ có thể kết hợp sử dụng thuốc chống viêm (Dexamethasone, Prednisolone), thuốc chống co giật (Valproate, Levetiracetam), thuốc giảm đau và hỗ trợ đường tiêu hóa để cải thiện tình trạng sưng, viêm, động kinh, co giật tùy theo tình trạng bệnh mỗi người.

Những điều lưu ý trong quá trình điều trị

Để tối ưu hóa hiệu quả điều trị, trong suốt thời gian dùng thuốc theo phác đồ của bác sĩ, mọi người cần lưu ý những điều như:

• Chỉ dùng thuốc theo hướng dẫn của chỉ định bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý uống thuốc tại nhà.
• Theo dõi sát sao các bất thường có thể xảy ra sau khi uống thuốc, đặc biệt ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng sán dây lợn ở não.
• Bổ sung protein, vitamin và khoáng chất theo hướng dẫn của bác sĩ để tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
• Uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ để hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố và tăng hiệu quả điều trị.
• Tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ để kiểm tra sán đã bị loại bỏ hoàn toàn hay chưa.

Biện pháp phòng ngừa bệnh nhiễm sán lợn

Để phòng ngừa nhiễm sán dây lợn, mọi người nên:

• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Giữ móng tay ngắn, sạch, không để móng dài.
• Không đưa tay bẩn lên miệng, đặc biệt là trẻ nhỏ.
• Nấu thịt lợn chín kỹ hoàn toàn, đặc biệt là phần thịt có gân, mỡ hoặc gần xương.
• Không ăn tiết canh, thịt tái, nem chua, lòng sống.
• Rửa rau sống thật kỹ bằng nước sạch trước khi ăn, đặc biệt là rau hái ngoài đồng.
• Dùng nước sạch để rửa thực phẩm, nấu ăn và uống hàng ngày.
• Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh hoặc nơi thoáng mát, sạch sẽ, tránh ruồi bọ tiếp xúc.
• Không phóng uế bừa bãi, đi vệ sinh đúng nơi quy định.
• Xử lý phân người đúng cách bằng hầm cầu kín, hố xí tự hoại, hoặc các phương pháp xử lý sinh học.
• Không dùng phân tươi để tưới rau.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh nhiễm sán dây lợn

1. Sán lợn có lây từ người sang người không?

Sán dây lợn có thể lây từ người sang người vì người nhiễm sán trưởng thành trong ruột sẽ thải trứng sán ra ngoài qua phân. Nếu không giữ vệ sinh sạch sẽ, những trứng này có thể dính vào tay, thức ăn hoặc vật dụng rồi người khác nuốt phải sẽ bị nhiễm.

Người bệnh cũng có thể tự nhiễm lại trứng nếu không rửa tay kỹ trước khi ăn. Vì vậy, người nhiễm sán trưởng thành là nguồn lây chính trong cộng đồng dù có thể không có triệu chứng rõ ràng.

2. Nhiễm sán lợn có chữa được không?

Nhiễm sán lợn có thể chữa. Việc điều trị cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ và được theo dõi chặt chẽ để tránh biến chứng và tái phát.

Lời kết

Sán dây lợn là một trong những loại ký sinh trùng nguy hiểm có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Việc nhận biết rõ về các dấu hiệu nhiễm sán và biện pháp phòng ngừa là điều quan trọng để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi nguy cơ lây nhiễm.

Xem thêm: Sán lá gan nhỏ