Giun đũa: Tác hại, chu trình phát triển và phòng ngừa bệnh

Giun đũa là gì?

Giun đũa (Ascaris lumbricoides) là loại giun tròn có hình dạng giống thanh đũa, ký sinh phổ biến trong đường ruột ở người. Con giun đũa cái có chiều dài khoảng từ 20 đến 30 cm, rộng 5-6 mm, đuôi thẳng, màu trắng ngà hoặc hồng nhạt. Giun đũa đực có kích thước nhỏ hơn, dài khoảng 12-25 cm, rộng 3-4 mm, đuôi cong, màu sắc tương tự giun cái.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 1 tỷ người trên thế giới đang bị nhiễm giun đũa, đặc biệt tập trung ở các vùng khí hậu nóng ẩm, nhiệt đới và cận nhiệt đới, có điều kiện vệ sinh kém. Bệnh giun đũa phổ biến ở trẻ em do trẻ thường có thói quen tiếp xúc với đất, đồ vật bẩn và chưa biết rửa tay sạch sẽ.

Đối với câu hỏi ‘giun đũa lây qua đường nào’, giun đũa chủ yếu lây qua đường tiêu hóa. Nguyên nhân gây bệnh giun đũa là do người vô tình nuốt phải trứng giun có trong đất, thực phẩm hoặc nước bẩn. Nguồn lây thường là rau sống hoặc trái cây chưa được rửa kỹ, nguồn nước ô nhiễm, hoặc do thói quen ngậm tay lên miệng làm truyền trứng giun từ tay bẩn vào cơ thể.

Chu trình phát triển của giun đũa

Chu kỳ phát triển của giun đũa từ giai đoạn đẻ trứng đến khi phát triển thành giun trưởng thành như sau:

• Giun đũa cái đẻ trứng trong ruột non: Giun ký sinh trong ruột non người trưởng thành, đẻ khoảng 200.000 trứng/ngày, trứng theo phân ra ngoài.
• Trứng phát triển trong đất: Trứng cần môi trường ẩm, ấm (20-25ºC), giàu oxy để phôi thai trong 3-6 tuần, mới có khả năng gây nhiễm.
• Nhiễm qua đường tiêu hóa: Người nuốt phải trứng phôi thai qua thức ăn, nước hoặc tiếp xúc đất, trứng vào ruột non, giải phóng ấu trùng.
• Ấu trùng di chuyển vào máu rồi đến phổi: Ấu trùng xuyên thành ruột, vào mạch máu di chuyển đến phổi, phát triển và lột xác trong túi phế nang.
• Lên thanh quản, ho và nuốt trở lại ruột non: Ấu trùng lên phổi, qua thanh quản người bệnh ho rồi nuốt xuống ruột non.
• Trưởng thành và sinh sản: Ấu trùng phát triển thành giun trưởng thành trong ruột non sau 6-10 tuần, tiếp tục đẻ trứng và hoàn thành vòng đời.

Tác hại của giun đũa

Giun đũa có thể gây tắc ruột, tắc ống mật và ống tụy, viêm phổi, suy giảm miễn dịch,… Đây đều là những biến chứng nguy hiểm đối với sức khỏe người bệnh. Cụ thể, các tác hại của bệnh giun đũa phổ biến bao gồm:

• Tắc ruột: Ascaris lumbricoides có thể tạo thành búi lớn trong ruột, gây tắc đường ruột, dẫn đến đau bụng dữ dội, nôn mửa và có thể cần phẫu thuật để giải quyết.
• Tắc ống mật và ống tụy: Ascaris lumbricoides có thể di chuyển vào ống mật hoặc ống tụy, gây viêm tụy cấp, viêm đường mật hoặc tắc nghẽn ống mật, dẫn đến bụng đau sốt và vàng da.
• Suy dinh dưỡng: Nhiễm giun nặng có thể gây suy dinh dưỡng, đặc biệt ở trẻ em, do giun cạnh tranh hấp thụ chất dinh dưỡng từ thức ăn.
• Viêm phổi: Ấu trùng giun di chuyển qua phổi có thể gây viêm phổi, dẫn đến ho, thở khó.
• Rối loạn tiêu hóa: Nhiễm giun có thể gây ra các triệu chứng tiêu hóa như bụng đau, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy hoặc táo bón.
• Suy giảm miễn dịch: Nhiễm giun có thể làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng khác.

Triệu chứng bệnh giun đũa

Bệnh giun đũa có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau tùy vào mức độ nhiễm và giai đoạn của ký sinh trùng trong cơ thể người.

Giai đoạn ấu trùng di chuyển

Khi trứng giun được nuốt vào cơ thể, ấu trùng sẽ nở trong ruột non, chui qua thành ruột, vào máu, di chuyển đến gan, tim, rồi lên phổi. Các triệu chứng lâm sàng trong giai đoạn này bao gồm:

• Ho khan, khò khè, khó thở.
• Đôi khi có ho ra máu, tức ngực, sốt nhẹ.
• Hội chứng Loeffler tổn thương phổi dạng dị ứng, tăng bạch cầu ái toan trong máu.
• Có thể gây dị ứng nhẹ, nổi mẩn ngứa.

Giai đoạn giun trưởng thành

Sau khi ấu trùng từ phổi quay trở lại ruột non và trưởng thành, chúng gây ra các rối loạn đường tiêu hóa. Các triệu chứng lâm sàng trong giai đoạn này bao gồm:

• Đau bụng âm ỉ vùng quanh rốn, có thể quặn từng cơn, đau tăng sau ăn.
• Rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, ăn không ngon, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón, đôi khi có máu trong phân.
• Một số trường hợp có thể nôn ra giun hoặc xổ ra giun qua phân, thậm chí qua mũi hoặc miệng.
• Trẻ em thường dễ bị các dấu hiệu này hơn người lớn.

Đối tượng nguy cơ cao nhiễm giun đũa

Nhóm đối tượng nguy cơ cao bị nhiễm giun đũa bao gồm:

• Trẻ em dưới 10 tuổi: Trẻ nhỏ thường xuyên vui chơi, tiếp xúc với đất cát ngoài trời, vệ sinh cá nhân chưa đảm bảo và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
• Người sống ở vùng khí hậu nóng ẩm, vệ sinh kém: Chủ yếu là các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới, có khí hậu ấm nóng và ẩm ướt.
• Vệ sinh thực phẩm chưa sạch: Tiêu thụ rau sống, trái cây, thực phẩm chưa rửa sạch hoặc nước uống không đảm bảo vệ sinh.
• Vệ sinh kém: Người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, sinh sống ở nông thôn, vùng sâu xa, chưa được tiếp cận cách vệ sinh sạch sẽ.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh giun đũa

Chẩn đoán giun đũa dựa trên sự phối hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng:

• Xét nghiệm phân: Đây là phương pháp phổ biến và chính xác nhất, nhằm tìm trứng hoặc giun trưởng thành trong mẫu phân dưới kính hiển vi.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra công thức máu thường thấy tăng bạch cầu ái toan, tuy đây không phải dấu hiệu đặc hiệu riêng cho giun đũa.
• Chẩn đoán hình ảnh: Các phương pháp như X-quang ổ bụng, siêu âm, CT scan hoặc MRI giúp phát hiện tập hợp giun nhiều trong ruột, ống mật hoặc tụy, hoặc đánh giá biến chứng do giun gây ra như tắc ruột, viêm mật, viêm tụy.
• Nội soi tiêu hóa: Có thể được thực hiện khi nghi ngờ có nhiều giun gây tắc nghẽn trong đường tiêu hóa, giúp quan sát trực tiếp và đôi khi gắp bỏ giun.

Khi bệnh nhân mắc bệnh giun đũa, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc chống ký sinh trùng để điều trị. Trong trường hợp chẩn đoán nhiễm giun nặng, bệnh nhân có thể cần phẫu thuật để loại bỏ giun và sửa chữa các tổn thương do giun gây ra như tắc đường ruột hoặc tắc ống mật.

Đối với việc sử dụng thuốc, cần lưu ý rằng chỉ uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia y khoa để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

Biện pháp phòng chống giun đũa kí sinh ở người

Ngoài ra, bạn cũng có thể phòng ngừa bệnh giun đũa bằng các cách sau:

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nguồn nước sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Tránh đưa tay lên miệng khi chưa rửa sạch.
• Vệ sinh ăn uống: Rửa sạch rau quả trước khi ăn. Nấu chín thực phẩm, đặc biệt là thịt lợn và gan gà, tránh ăn rau sống.
• Quản lý nhân và vệ sinh môi trường sống xung quanh: Xử lý phân tươi đúng cách, không để phân tươi tiếp xúc với đất trồng trọt. Sử dụng nhà vệ sinh hợp vệ sinh, tránh phóng uế bừa bãi.
• Tẩy giun định kỳ: Tẩy giun định kỳ mỗi 6 tháng, đặc biệt đối với trẻ từ 2 tuổi trở lên hoặc cá nhân sống/đi học ở vùng dịch tễ cao.

Tham khảo: Giun xoắn

Xét nghiệm 10+ ký sinh trùng ở người lớn và trẻ em

• Xét nghiệm sán chó, mèo, giun đũa, sán lá gan lớn ….
• Tầm soát nguy cơ nhiễm trùng gây tổn thương não, phổi, hệ thần kinh
• Quy trình đơn giản, nhanh chóng, nhận kết quả online
• Xét nghiệm ngoài giờ hành chính tại hơn 40+ điểm lấy mẫu Diag

TÌM HIỂU THÊM

200+

Cơ sở y tế đối tác

2400+

Bác sĩ tin tưởng

Một số câu hỏi thường gặp

Giun đũa sinh sản bằng hình thức nào?

Giun đũa sinh sản qua quá trình đẻ trứng. Mỗi ngày giun đũa cái có thể đẻ lên tới 200.000 trứng nếu có cả giun cái và giun đực trong ruột.

Giun đũa hô hấp bằng gì?

Giun đũa không có hệ hô hấp như con người. Chúng hô hấp qua quá trình khuếch tán qua da.

Vì sao trẻ em hay mắc bệnh giun đũa?

Trẻ em hay mắc bệnh giun đũa có thể là do vệ sinh cá nhân kém, chưa rửa tay kỹ sau khi chơi hoặc trước khi ăn. Hệ nhiễm miễn dịch của trẻ cũng chưa phát triển hoàn thiện làm chúng dễ bị trở thành ký chủ của giun đũa hơn so với người lớn.

Lời kết

Giun đũa là một trong những loại ký sinh trùng đường ruột phổ biến ở người, chủ yếu lây qua đường tiêu hóa. Trong bài viết lần này, DIAG đã giải đáp về giun đũa và giun đũa gây tác hại gì cho con người. Bạn nên chú ý đến vệ sinh cá nhân, ăn uống, môi trường sống và tẩy giun định kỳ để đảm bảo sức khỏe cho bản thân và những người xung quanh.

Xem thêm:

• Giun dẹp
• Giun búa
• Giun đầu búa có độc không?