Vitamin bổ mắt cho người lớn đang ngày càng được quan tâm do thói quen làm việc màn hình kéo dài, lối sống ít vận động và nguy cơ các bệnh mắt tuổi trung niên. Việc bổ sung đúng loại vitamin và dưỡng chất không chỉ giúp cải thiện thị lực mà còn góp phần làm chậm tiến triển một số bệnh lý nhãn khoa quan trọng. DIAG sẽ gợi ý các loại vitamin bổ mắt trong bài viết dưới.

Các loại vitamin bổ mắt cho người lớn

Một số loại vitamin đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì thị lực, bảo vệ võng mạc và giảm nguy cơ các bệnh lý mắt tuổi trung niên và cao niên như đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm tuổi già và khô mắt.

Vitamin A

Vitamin A là nhóm vitamin tan trong dầu, cần thiết cho sự hình thành và tái tạo lớp biểu mô giác mạc, cũng như chức năng “thể thị nhuyễn” (rhodopsin) ở võng mạc giúp nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu.

Khi cơ thể thiếu vitamin A kéo dài có thể dẫn đến khô mắt, quáng gà ban đêm. Trong trường hợp nặng sẽ gây loét, sẹo giác mạc, thậm chí mù vĩnh viễn. Đây là một trong những nguyên nhân gây mù phổ biến ở trẻ em và người lớn ở vùng thiếu hụt dinh dưỡng.

Vitamin A là nhóm vitamin tan trong dầu, cần thiết cho sự hình thành và tái tạo lớp biểu mô giác mạc.
Vitamin A là nhóm vitamin tan trong dầu, cần thiết cho sự hình thành và tái tạo lớp biểu mô giác mạc.

Bạn có thể bổ sung vitamin A qua các nguồn thực phẩm sau:

  • Gan động vật (gan bò, gan gà).
  • Các loại rau củ màu cam hoặc đỏ giàu beta‑carotene như cà rốt, khoai lang, bí đỏ.
  • Rau xanh đậm như rau bó xôi, cải xoăn.

Lúc này, beta‑carotene được chuyển hóa thành vitamin A trong cơ thể.

Vitamin C

Vitamin C là chất chống oxy hóa quan trọng có mặt ở nồng độ cao trong thủy dịch (dịch thủy tinh) và màng nhầy mắt, giúp bảo vệ giác mạc, thể thủy tinh và các mạch máu nhỏ ở võng mạc. Một số nghiên cứu của AREDS/AREDS2 cho thấy việc kết hợp vitamin C liều cao làm giảm nhẹ nguy cơ tiến triển nặng của đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng tuổi già nhờ cơ chế giảm stress oxy hóa ở mô mắt.

Bạn có thể bổ sung vitamin C thông qua các nguồn thực phẩm như cam, bưởi, chanh, ớt chuông đỏ/xanh, dâu, kiwi, bông cải xanh. Tuy nhiên, bạn không nên dùng vitamin C liều rất cao (trên vài gram mỗi ngày) lâu dài mà không theo dõi, vì có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận oxalat ở một số người nhạy cảm.

Vitamin E

Vitamin E chủ yếu là tocopherol, là một trong những chất chống oxy hóa quan trọng trong màng tế bào, bao gồm tế bào võng mạc và các tế bào biểu mô. Việc bổ sung vitamin E kết hợp với vitamin C, beta‑carotene, kẽm có thể hỗ trợ làm chậm tiến triển của bệnh giai đoạn trung và nặng.

Bạn có thể bổ sung vitamin E thông qua các nguồn thực phẩm: Hạnh nhân, hạt hướng dương, đậu phộng, các loại dầu thực vật nguyên chất (dầu đậu nành, dầu hướng dương).

Tuy nhiên, vitamin E liều cao (trên 400 IU/ngày) có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết. Bạn nên cân nhắc kỹ trước khi dùng liều bổ sung cao, đặc biệt ở người đang dùng thuốc chống đông máu.

Vitamin B6 – B9 – B12

Nhóm vitamin B gồm B6 (pyridoxin), B9 (folate/acid folic) và B12 (cobalamin) không chỉ cần thiết cho tạo máu mà còn tham gia vào quá trình chuyển hóa homocystein – một amino acid liên quan đến tổn thương mạch máu nhỏ. Khi nồng độ homocystein máu cao có nguy cơ góp phần vào bệnh võng mạc và tổn thương thần kinh thị giác, đặc biệt ở người tiểu đường hoặc hút thuốc.

Các nguồn thực phẩm bổ sung vitamin nhóm B bao gồm:

  • Thịt, cá, trứng, gan động vật.
  • Rau xanh đậm, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, các sản phẩm bổ sung folate.

Lưu ý, người lớn tuổi hấp thu vitamin B12 kém hơn nên đôi khi cần bổ sung dạng viên hoặc dạng tiêm nếu có thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ hoặc tổn thương thần kinh thị giác nghi do thiếu B12.

Lutein & Zeaxanthin

Lutein và zeaxanthin là hai carotenoid xanh–vàng đặc biệt tập trung ở điểm vàng của võng mạc, tạo nên lớp “màng lọc” chống lại ánh sáng xanh và tia cực tím. Các nghiên cứu về dinh dưỡng nhãn khoa cho thấy người có nồng độ lutein/zeaxanthin trong máu và điểm vàng cao thường có nguy cơ thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) và tổn thương điểm vàng thấp hơn. Chính vì vậy, lutein và zeaxanthin được thêm vào công thức AREDS2 như là một thay thế cho beta‑carotene, đặc biệt ở nhóm hút thuốc hoặc có nguy cơ ung thư phổi.

Nguồn thực phẩm bổ sung lutein và zeaxanthin:

  • Rau xanh đậm như cải xoăn, cải bó xôi, cải thìa, bông cải xanh.
  • Trứng (đặc biệt là lòng đỏ), bắp (ngô), đậu, ớt chuông vàng.

Omega‑3 (DHA và EPA)

Omega‑3 gồm DHA (docosahexaenoic acid) và EPA (eicosapentaenoic acid) là acid béo thiết yếu có vai trò điều hòa phản ứng viêm, giữ cho màng tế bào võng mạc linh hoạt và ổn định. Võng mạc, đặc biệt là lớp tế bào thần kinh võng mạc, chứa lượng DHA rất cao, nên thiếu omega‑3 có thể ảnh hưởng đến chất lượng thị lực và gia tăng triệu chứng khô mắt.

Omega-3 có vai trò điều hòa phản ứng viêm, giữ cho màng tế bào võng mạc linh hoạt và ổn định.
Omega-3 có vai trò điều hòa phản ứng viêm, giữ cho màng tế bào võng mạc linh hoạt và ổn định.

​Các nguồn thực phẩm bổ sung Omega-3 bao gồm:

  • Cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi, cá ngừ.
  • Dầu cá, dầu hạt lanh, hạt chia, quả óc chó (ít DHA/EPA hơn nhưng hỗ trợ tổng thể omega‑3).

Người có bệnh lý đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông nên tham khảo bác sĩ trước khi dùng dầu cá liều cao vì omega‑3 có thể làm giảm ngưng tập tiểu cầu.

Kẽm

Kẽm là khoáng chất vi lượng cần thiết cho nhiều enzym trong cơ thể, trong đó có các enzym chuyển hóa vitamin A ở gan và mô võng mạc. Thiếu kẽm có thể làm suy giảm thị lực, giảm khả năng nhìn trong bóng tối và làm nặng thêm các tổn thương giác mạc.

​Các nguồn thực phẩm bổ sung kẽm bao gồm:

  • Hải sản (hàu, nghêu, sò, tôm, cua).
  • Thịt đỏ, đậu, hạt bí, hạt hướng dương, ngũ cốc nguyên hạt.

Tuy nhiên, nếu bạn dùng kẽm liều cao trong thời gian dài có thể ức chế hấp thu đồng và gây thiếu máu hoặc tổn thương thần kinh, nên nên ưu tiên bổ sung từ thực phẩm và chỉ dùng thuốc kẽm khi có chỉ định.

Beta‑carotene

Beta‑carotene là provitamin A, được chuyển hóa thành vitamin A hoạt động ở gan và mô, góp phần duy trì thị lực buổi tối và bảo vệ biểu mô giác mạc. Trong công thức AREDS thế hệ đầu, beta‑carotene liều cao được dùng để tăng nồng độ vitamin A “tự nhiên” và hỗ trợ chống oxy hóa cho điểm vàng. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó cho thấy beta‑carotene liều cao làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người hút thuốc, nên trong công thức AREDS2 đã thay thế bằng lutein và zeaxanthin.

Do đó, hiện nay người trưởng thành, đặc biệt là người hút thuốc, nên ưu tiên bổ sung beta‑carotene qua rau củ màu cam và đỏ thay vì dùng viên bổ sung liều cao.

Các nguồn thực phẩm bổ sung Beta‑caroten tự nhiên như cà rốt, khoai lang, bí đỏ, bí ngô, đu đủ, xoài chín.

Tại sao nên bổ sung vitamin tốt cho mắt?

Việc bổ sung vitamin cho mắt đóng vai trò bảo vệ cấu trúc mắt, hỗ trợ chức năng thị giác và giảm nguy cơ một số bệnh lý nhãn khoa tuổi trung niên, cao niên như thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD), đục thủy tinh thể, khô mắt và tổn thương võng mạc ở người tiểu đường.

  • Giảm stress oxy hóa – bảo vệ võng mạc và điểm vàng: Mắt, đặc biệt là võng mạc và điểm vàng, tiêu thụ rất nhiều oxy, chứa nhiều acid béo không bão hòa đa (DHA) và thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng có năng lượng cao (ánh sáng xanh/UV), nên rất dễ bị tổn thương do gốc tự do. Một chế độ ăn uống giàu vitamin chống oxy hóa như vitamin C, vitamin E, lutein, zeaxanthin, beta‑carotene có thể giúp làm chậm quá trình thoái hóa tế bào võng mạc và điểm vàng.
  • Hỗ trợ chậm tiến triển bệnh thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD): Bổ sung đồng thời vitamin C, vitamin E, beta‑carotene (hoặc lutein/zeaxanthin), kẽm và đồng giúp giảm nguy cơ tiến triển lên giai đoạn AMD nặng sau 5 năm ở nhóm bệnh nhân AMD trung–nặng.
  • ​Giảm nguy cơ đục thủy tinh thể và tổn thương giác mạc: Vitamin A, C, E, beta‑carotene, lutein/zeaxanthin đều được ghi nhận có vai trò trong việc bảo vệ thể thủy tinh và giác mạc khỏi đục sớm và tổn thương bề mặt. Bổ sung vitamin tốt cho mắt giúp giảm khô mắt, nhức mắt, cảm giác khó chịu khi làm việc màn hình. Hỗ trợ phòng ngừa đục thủy tinh thể sớm, từ đó giảm nhu cầu phẫu thuật kính mắt sớm.
  • Cải thiện khô mắt và ổn định lớp phim nước mắt: Omega‑3 (DHA/EPA) và vitamin A có vai trò quan trọng trong việc duy trì lớp màng lipid của phim nước mắt, giúp mắt không bị bốc hơi nhanh và giảm cảm giác khô, cộm, nóng rát. Với người lớn dễ bị khô mắt (văn phòng, đeo kính áp tròng, sau tuổi 40–50), bổ sung omega‑3 và vitamin A hợp lý.
  • Bảo vệ thần kinh thị giác và giảm nguy cơ tổn thương võng mạc: Omega‑3, vitamin B6–B9–B12, và các chất chống oxy hóa giúp giảm homocystein máu cao, giảm viêm nội mạch và hỗ trợ sức khỏe của thần kinh thị giác và mạch máu võng mạc.
  • Kích thích điểm vàng và cải thiện cảm nhận ánh sáng, độ tương phản: Lutein và zeaxanthin tích tụ tại điểm vàng tạo thành “màng lọc” chống ánh sáng xanh và tia cực tím, đồng thời giúp cải thiện độ tương phản và thị lực trong điều kiện ánh sáng thay đổi.
  • Hạn chế phụ thuộc vào thuốc và phẫu thuật về sau: Khi bệnh lý mắt đã nặng (AMD giai đoạn cuối, đục thủy tinh thể nặng, tổn thương võng mạc nặng), điều trị thường phải dùng thuốc tiêm vào mắt, laser, hoặc phẫu thuật. Việc bổ sung vitamin tốt cho mắt sớm và đúng liều, đúng nhóm đối tượng có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh, kéo dài thời gian ổn định thị lực.
Việc bổ sung vitamin cho mắt đóng vai trò bảo vệ cấu trúc mắt, hỗ trợ chức năng thị giác và giảm nguy cơ một số bệnh lý nhãn khoa.
Việc bổ sung vitamin cho mắt đóng vai trò bảo vệ cấu trúc mắt, hỗ trợ chức năng thị giác và giảm nguy cơ một số bệnh lý nhãn khoa.