Vitamin B1 là gì? Vitamin B1 có tác dụng gì?

Vitamin B1 là gì?

Vitamin B1 (thiamine) là một trong tám vitamin thuộc phức hợp B, được phân loại là vitamin tan trong nước. Nó tồn tại tự nhiên trong thực phẩm như gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt, thịt lợn, gia cầm, đậu nành, hạt, đậu khô và các sản phẩm ngũ cốc tăng cường. Cơ thể không thể lưu trữ thiamine trong thời gian dài (trung bình chỉ khoảng 14-18 ngày), nên bạn cần bổ sung đều đặn qua chế độ ăn uống hàng ngày.

Vitamin B1 có tác dụng gì?

Vitamin B1 đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ chuyển hóa năng lượng và chức năng của hệ thần kinh, tim mạch cũng như các hệ cơ quan khác.

Hỗ trợ chuyển hóa năng lượng

Vitamin B1 giúp chuyển hóa carbohydrate, chất béo và protein thành ATP (đồng tiền năng lượng của cơ thể), đặc biệt quan trọng cho tế bào thần kinh và cơ. Khi cơ thể thiếu hụt có thể dẫn đến tích tụ lactate và mệt mỏi.

Tốt cho hệ thần kinh

Công dụng của vitamin B1 hỗ trợ duy trì dẫn truyền xung thần kinh, tổng hợp neurotransmitter như acetylcholine và GABA, bảo vệ bao myelin và giảm stress oxy hóa. Nó cải thiện trí nhớ, tập trung, giảm tê bì chân tay và nguy cơ rối loạn nhận thức ở người lớn tuổi.

Tốt cho tim mạch

Vitamin B1 hỗ trợ co bóp cơ tim, sản xuất acetylcholine để nhịp tim đều đặn, giảm nguy cơ suy tim trong thể beriberi tim mạch (wet beriberi) và cải thiện chức năng nội mô ở bệnh nhân tiểu đường. Việc bổ sung thiamine có thể hạ huyết áp tâm trương ở người tăng đường huyết.

Tăng cường hệ miễn dịch

Với tính chất chống oxy hóa, công dụng vitamin B1 ức chế NF-κB, bảo vệ bạch cầu trung tính, tăng hoạt tính thực bào của đại thực bào và giảm viêm. Nó hỗ trợ chống nhiễm trùng và giảm stress oxy hóa.

Tăng cường trí nhớ và sự tập trung

Thiamine cần thiết cho chức năng não bộ, giảm mệt mỏi tinh thần và hỗ trợ hồi hải mã, vùng dưới đồi, giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.

Hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện sức khỏe cơ bắp

Vitamin B1 kích thích sản xuất acid dạ dày hydrochloric, hỗ trợ tiêu hóa, giảm mệt mỏi cơ và cải thiện co giãn cơ. Trong chuyển hóa glucose, nó ngăn ngừa tổn thương cơ ở người thiếu dinh dưỡng.

Dấu hiệu cơ thể thiếu vitamin B1

Khi cơ thể thiếu hụt thiamine có thể gây ra nhiều dấu hiệu từ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng đến thần kinh, tim mạch và tiêu hóa.

Dấu hiệu sớm của cơ thể thiếu vitamin B1:

• Mệt mỏi, chán ăn và cáu kỉnh: Thiếu vitamin B1 thường bắt đầu bằng mệt mỏi kéo dài, mất cảm giác thèm ăn, khó ngủ và cáu gắt không rõ nguyên nhân, do rối loạn chuyển hóa năng lượng. Những triệu chứng này dễ bị nhầm với stress thông thường nhưng có thể tiến triển nếu không bổ sung kịp thời.
• Tê bì tay chân và yếu cơ: Người thiếu B1 hay gặp tê rần, bỏng rát ở tay chân (neuropathy ngoại vi), chuột rút, yếu cơ và khó giữ thăng bằng, do tổn thương dẫn truyền thần kinh. Trẻ em có thể quấy khóc, thiếu sức sống.

Dấu hiệu nặng và biến chứng:

• Suy giảm trí nhớ và rối loạn nhận thức: Bao gồm lẫn lộn, mất trí nhớ ngắn hạn, ảo giác, sảng, lú lẫn cấp và thay đổi hành vi, đặc biệt ở người nghiện rượu. Hội chứng Wernicke gây rối loạn thị giác, ataxia và hôn mê nếu không điều trị.
• Rối loạn tiêu hóa và tim mạch: Buồn nôn, nôn mửa, táo bón, tiêu chảy, đau bụng kèm nhịp tim nhanh, khó thở dẫn đến suy tim (wet beriberi). Thể Beriberi thần kinh (dry beriberi) gây đau cơ, phù nề chân tay.

Cách bổ sung vitamin B1 an toàn

Thiamine có thể được bổ sung hiệu quả qua chế độ ăn hoặc viên uống/thuốc vitamin B1, giúp khắc phục thiếu hụt nhanh chóng mà không gây độc tính do tính tan trong nước. Các cách bổ sung vitamin B1 khuyến nghị bao gồm:

• Ưu tiên chế độ ăn hàng ngày: Vitamin B1 có trong thịt lợn, gan động vật, ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch), hạt (hạnh nhân, óc chó), đậu (đậu lăng, đậu đen), khoai tây và sản phẩm ngũ cốc tăng cường.
• Bổ sung qua viên uống: Liều lượng khuyến nghị (RDA) cụ thể ở người lớn là 1.1-1.2 mg/ngày; trẻ em 0.5-1 mg tùy tuổi. Đối với thiếu hụt nhẹ khuyến nghị khoảng 25-100 mg uống/ngày 1-2 tuần. Bạn nên tham khảo tư vấn của bác sĩ trước khi bổ sung vitamin B1 liều cao.

Lưu ý khi sử dụng vitamin B1

Dù có độ an toàn cao nhờ tính tan trong nước, thiamine cần được bổ sung cẩn thận để tránh tương tác thuốc hay quá liều không cần thiết.

• Liều lượng và thời gian: Liều lượng không vượt quá mức khuyến nghị mà không xét nghiệm đo nồng độ thiamine dạng hoạt động trong máu. Bạn nên dùng trước bữa ăn để hấp thu tốt, kết hợp B-complex. Trẻ em và phụ nữ mang thai cần điều chỉnh theo cân nặng, tránh tự ý sử dụng mà không tham khảo tư vấn của bác sĩ.
• Tương tác thuốc: Tránh dùng cùng lợi tiểu, thuốc tim mạch, thuốc ức chế aldehyde dehydrogenase vì giảm hấp thu B1. Người chạy thận, HIV, tiểu đường kiểm tra thường xuyên.