Cơ thể thiếu vitamin B6 là một tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở người có chế độ ăn kém, bệnh mạn tính, nghiện rượu hoặc sử dụng một số loại thuốc nhất định. Nếu không được bổ sung kịp thời, tình trạng thiếu chất dinh dưỡng có thể gây thiếu máu, tổn thương da, rối loạn tâm thần. DIAG sẽ giải thích những vấn đề sức khỏe khi cơ thể thiếu vitamin B6 trong bài viết dưới.

Thiếu vitamin B6 gây bệnh gì?

Thiếu vitamin B6 (pyridoxine) là một dạng thiếu vitamin nhóm B khá phổ biến, đặc biệt ở người có chế độ ăn kém, nghiện rượu, bệnh mạn tính hoặc đang dùng một số thuốc như isoniazid. Ở mức độ nặng, việc thiếu vitamin B6 không chỉ gây thiếu máu, tổn thương da và thần kinh mà còn làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần, co giật và suy giảm miễn dịch.

Thiếu máu nhược sắc

Vitamin B6 tham gia vào quá trình tạo hemoglobin và chuyển hóa sắt, nên thiếu hụt có thể gây các dạng thiếu máu, đặc biệt là thiếu máu nhược sắc, vi cầu hoặc rối loạn tạo máu. Người bệnh thường mệt mỏi, da xanh xao, hoa mắt, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức.

Người bệnh thiếu máu nhược sắc thường mệt mỏi, da xanh xao, hoa mắt, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức.
Người bệnh thiếu máu nhược sắc thường mệt mỏi, da xanh xao, hoa mắt, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức.

Tổn thương thần kinh ngoại biên

Vitamin B6 cần thiết cho chuyển hóa các chất dẫn truyền thần kinh và chức năng vỏ bọc myelin của dây thần kinh, nên thiếu hụt dễ gây tổn thương thần kinh ngoại biên. Đây là một trong những biểu hiện “điển hình” của thiếu vitamin B6 ở người lớn.

Bệnh nhân thường có các biểu hiện như tê bì, châm chích, cảm giác “kim châm” ở bàn tay, bàn chân. Nếu tình trạng thiếu hụt nặng hơn có thể yếu cơ, giảm cảm giác, khó đi đứng.

Rối loạn tâm thần

Thiếu vitamin B6 tác động đến chuyển hóa tryptophan, serotonin, dopamine nên có thể gây rối loạn tâm thần, trầm cảm, lo âu, kích thích, rối loạn nhận thức. Ở mức độ nặng, bệnh nhân có thể nhầm lẫn, rối trí, thậm chí bất thường điện não và co giật.

Ngoài ra ở một số bệnh nhân nghiện rượu mạn tính hoặc suy dinh dưỡng, thiếu B6 góp phần gây rối loạn hành vi, tâm thần và giảm chất lượng cuộc sống.

Viêm da tiết bã

Vitamin B6 tham gia vào chuyển hóa da và tế bào niêm mạc, vì vậy thiếu B6 thường gây viêm da tiết bã, viêm da dầu, ban đỏ, vảy da ở vùng mặt, da đầu, thân mình, nách, bẹn. Ngoài ra còn có thể thấy:

  • Lưỡi đỏ, đau, nhẵn, mất gai.
  • Nứt, viêm khóe miệng.
  • Đôi khi xuất hiện loét miệng, viêm miệng mạn tính.

Các tổn thương này giống “hội chứng dạng pellagra (viêm da, tiêu chảy, rối loạn tâm thần)”, nhưng thực tế lại do thiếu B6.

Lưỡi đỏ, đau, nhẵn, mất gai.
Lưỡi đỏ, đau, nhẵn, mất gai.

Hệ miễn dịch suy giảm

Vitamin B6 đóng vai trò trong tổng hợp kháng thể, chức năng lympho T và phản ứng miễn dịch tế bào, nên thiếu B6 sẽ làm suy giảm miễn dịch. Dịch tễ học cho thấy thiếu B6 làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, đặc biệt ở người già, suy dinh dưỡng hoặc bệnh mạn tính.

Biểu hiện lâm sàng bao gồm dễ bị viêm nhiễm đường hô hấp, da, đường tiêu hóa; vết thương lành chậm hơn.

Co giật (đặc biệt ở trẻ nhỏ)

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thiếu vitamin B6 có thể gây co giật nặng, khó kiểm soát, đôi khi là co giật kháng thuốc. Trong một số rối loạn chuyển hóa bẩm sinh, trẻ chỉ bớt co giật khi được bổ sung pyridoxine liều cao.

Ở trẻ nhỏ, thiếu B6 còn có thể đi kèm quấy khóc, kích thích, rối loạn giấc ngủ, chậm tăng trưởng. Đa số trường hợp nếu chẩn đoán sớm, điều trị bằng bổ sung B6 có thể làm biến mất hoặc giảm rõ co giật.

Buồn nôn, nôn (đặc biệt ở thai kỳ)

Vitamin B6 được sử dụng như một phương pháp điều trị gợi ý cho buồn nôn, nôn nghén trong thai kỳ. Ngược lại, nếu thai phụ thiếu B6 hoặc có nhu cầu tăng cao, triệu chứng buồn nôn, ói có thể nặng hơn, ảnh hưởng đến dinh dưỡng và thai kỳ. ​Trường hợp nôn nặng cần kết hợp B6 với các thuốc khác và điều trị dưới sự theo dõi của bác sĩ sản khoa.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B6

Thiếu vitamin B6 thường không phải hoàn toàn do ăn uống mà chủ yếu do nguyên nhân thứ phát: thuốc, bệnh, lối sống, hoặc mất B6 quá nhiều. Ngay cả khi bạn ăn đủ nhóm thực phẩm giàu vitamin B6, cơ thể vẫn có thể rơi vào tình trạng thiếu, từ đó dẫn đến các vấn đề về máu, da, thần kinh và miễn dịch.

  • Thiếu hụt do ăn uống không đủ (rất hiếm): Vitamin B6 có mặt trong nhiều loại thực phẩm như thịt (đặc biệt thịt đỏ, gan), cá, ngũ cốc nguyên cám, đậu, trứng, sữa,… nên thiếu hụt do chế độ ăn thiếu hoàn toàn rất hiếm.
  • Dùng thuốc làm giảm hoặc làm mất vitamin B6: Một trong những nguyên nhân hay gặp nhất của thiếu vitamin B6 là dùng thuốc gây ảnh hưởng chuyển hóa pyridoxine.
  • Bệnh lý hấp thu kém và tiêu hóa mạn tính: Vitamin B6 hấp thu chủ yếu ở ruột non, nên các bệnh ảnh hưởng đến tiêu hóa sẽ làm giảm hấp thu, dẫn đến thiếu B6.
  • Lạm dụng rượu, nghiện rượu mạn tính: Rối loạn sử dụng rượu là một trong những nguyên nhân quan trọng của thiếu vitamin B6 nói riêng và các vitamin nhóm B nói chung. Bệnh nhân nghiện rượu mạn tính thường có thiếu máu, viêm da, viêm lưỡi, rối loạn tâm thần.
Thiếu hụt do ăn uống không đủ (rất hiếm).
Thiếu hụt do ăn uống không đủ (rất hiếm).

Dấu hiệu cơ thể thiếu vitamin B6

Khi cơ thể thiếu vitamin B6 thường không xuất hiện chỉ một triệu chứng đơn lẻ mà là “bộ dấu hiệu” liên quan đến da, niêm mạc, thần kinh, máu và tâm trạng.

  • Dấu hiệu ở da, móng, tóc: Tình trạng viêm da tiết bã thể hiện qua vùng da đầu, mặt, cổ, ngực, lưng xuất hiện vùng đỏ, bong vảy, da dầu hoặc có vảy trắng, đôi khi ngứa, đỏ rát. Da khô, nứt nẻ, dễ bong tróc, đặc biệt ở bàn tay, bàn chân, khuỷu tay, đầu gối. Một số bệnh nhân có thể móng yếu, dễ gãy.
  • Dấu hiệu ở miệng, lưỡi, môi: Viêm lưỡi (lưỡi đỏ, đau, nhẵn, mất gai, cảm giác “lưỡi trơn”, đôi khi khó ăn, nói), nứt khóe miệng (môi khô, nứt, viêm đỏ ở hai khóe miệng, có thể chảy máu, rỉ dịch, dễ nhiễm trùng), mụn rộp miệng, loét niêm mạc miệng, đau miệng, khó nuốt, ăn uống khó chịu.
  • Dấu hiệu thần kinh và cảm giác: Tê bì, châm chích, cảm giác “kim châm” ở bàn tay, bàn chân, đôi khi lan lên cẳng tay, cẳng chân. Đau nhói, nóng rát, tăng cảm giác đau nhẹ ở vùng bàn tay–bàn chân. Ở trường hợp nặng hơn có thể gây giảm cảm giác, yếu cơ nhẹ, khó đi vững, mất thăng bằng, đặc biệt ở người già, nghiện rượu, hoặc suy dinh dưỡng nặng.
  • Dấu hiệu về máu và mệt mỏi: Vitamin B6 cần cho tạo hemoglobin và chuyển hóa sắt. Khi thiếu vitamin B6 có thể gây mệt mỏi, xanh xao, khó thở khi gắng sức, tim đập nhanh (đánh trống ngực), chóng mặt, khó tập trung.
  • Dấu hiệu ở trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh: Ở trẻ nhỏ, thiếu vitamin B6 có thể khó nhận biết nhưng sẽ trở nên nguy hiểm nếu không phát hiện sớm. Trẻ có thể quấy khóc, khó ngủ, nhạy cảm với tiếng động, chậm tăng trưởng, bú kém, bỏ ăn. Trẻ cũng có thể có triệu chứng co giật, đặc biệt là co giật kháng thuốc.

Khi thiếu vitamin B6 cần làm gì?

Việc thiếu vitamin B6 hoàn toàn có thể điều trị và phòng ngừa được, chủ yếu qua thay đổi chế độ ăn, bổ sung thuốc và điều chỉnh các nguyên nhân thứ phát.

  • Ăn thực phẩm giàu vitamin B6 như thịt gà, cá hồi, chuối, khoai tây, đậu phụ, ngũ cốc nguyên hạt, bơ.
  • Uống nước ép cà rốt, sinh tố chuối hoặc sữa bò để hỗ trợ hàng ngày.
  • Sử dụng thực phẩm chức năng chứa vitamin B6 (liều 50-100mg/ngày cho người lớn, theo chỉ định).

Khi sử dụng vitamin B6 liều cao, bạn nên tham khảo bác sĩ để xét nghiệm và xác định liều lượng chính xác, tránh tự bổ sung thừa gây tổn thương thần kinh. Bạn cũng nên duy trì chế độ ăn cân bằng lâu dài để phòng ngừa tái phát.