Thiếu vitamin B12 gây bệnh gì? Dấu hiệu thiếu vitamin B12

Thiếu vitamin B12 có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, tạo máu và tiêu hóa. Trong đó bao gồm thiếu máu ác tính, tổn thương thần kinh ngoại biên, rối loạn nhận thức và thậm chí suy giảm chức năng tim mạch nếu kéo dài. DIAG sẽ chia sẻ các dấu hiệu nhận biết cơ thể thiếu vitamin B12 để bạn kịp thời bổ sung, tránh gây ra các bệnh lý sức khỏe nghiêm trọng.

Dấu hiệu thiếu vitamin B12

Dấu hiệu thiếu vitamin B12 (cobalamin) thường mơ hồ trong giai đoạn đầu nhưng có sự tiến triển rõ rệt nếu không được bổ sung hoặc điều trị sớm. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Mệt mỏi và yếu cơ: Do thiếu máu, cơ thể không vận chuyển oxy hiệu quả, gây kiệt sức kéo dài.
• Da nhợt nhạt hoặc vàng da: Hồng cầu khổng lồ không trưởng thành đúng cách, dẫn đến thiếu oxy mô.
• Tê bì, châm chích tay chân: Tổn thương thần kinh ngoại biên, thường đối xứng ở chi dưới trước.
• Khó tập trung, trí nhớ kém: Thiếu B12 ảnh hưởng myelin não, gây suy giảm nhận thức giống sa sút trí tuệ.
• ​Viêm lưỡi, loét miệng: Lưỡi đỏ bóng, đau, kèm chán ăn và sụt cân.
• ​Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón do thiếu hụt ảnh hưởng niêm mạc ruột.

Thiếu vitamin B12 gây bệnh gì?

Vitamin B12 đóng vai trò thiết yếu trong việc sản xuất hồng cầu, duy trì lớp myelin bảo vệ dây thần kinh và tổng hợp DNA. Khi cơ thể thiếu hụt, các bệnh lý phát triển dần dần, thường gặp ở người ăn chay trường, người cao tuổi hoặc bệnh nhân rối loạn hấp thu (như viêm teo dạ dày). Trong đó, nghiêm trọng nhất là thiếu máu hồng cầu khổng lồ, dẫn đến mệt mỏi toàn thân và yếu cơ.

Thiếu máu hồng cầu khổng lồ

Thiếu vitamin B12 đặc biệt nghiêm trọng ở hệ tạo máu, chủ yếu biểu hiện qua thiếu máu hồng cầu khổng lồ. Tình trạng này xảy ra do vitamin B12 cần thiết cho tổng hợp DNA trong tế bào tiền thân hồng cầu, dẫn đến hồng cầu lớn bất thường, giảm số lượng và khả năng vận chuyển oxy hiệu quả. Kết quả là cơ thể rơi vào tình trạng thiếu oxy mô, gây mệt mỏi kéo dài và suy nhược toàn thân.

Cơ chế cốt lõi là sự bất đồng bộ giữa nhân và chất tế bào: DNA không tổng hợp kịp (do thiếu B12 trong chuyển hóa folate), trong khi hemoglobin vẫn sản xuất bình thường, tạo hồng cầu khổng lồ dễ vỡ trong tủy xương.

Tổn thương thần kinh – tâm thần

Khi cơ thể thiếu vitamin B12 chủ yếu gây thiếu máu hồng cầu khổng lồ, nhưng tác động nghiêm trọng nhất là đến hệ thần kinh trung ương và ngoại biên. Cụ thể, thiếu vitamin B12 gây thoái hóa tủy sống kết hợp cấp tính (subacute combined degeneration of the spinal cord – SCD). Tổn thương myelin thần kinh gây tê bì tay chân, mất cảm giác rung và vị trí, đi lại loạng choạng, thậm chí liệt nếu nặng.

Vitamin B12 cũng đóng vai trò thiết yếu trong tổng hợp myelin (lớp vỏ bảo vệ sợi thần kinh) và chuyển hóa methionine, giúp duy trì chức năng thần kinh. Khi thiếu hụt kéo dài, tích tụ methylmalonic acid (MMA) và homocysteine gây tổn thương myelin, đặc biệt ở cột sống và não bộ. Điều này dẫn đến suy giảm nhận thức, trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần giống sa sút trí tuệ.

Triệu chứng tiêu hóa

Thiếu vitamin B12 thường gây rối loạn tiêu hóa mãn tính, đặc biệt liên quan đến viêm teo niêm mạc dạ dày, làm giảm hấp thu dưỡng chất và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe tổng thể. Viêm teo dạ dày có thể gây chán ăn, đầy hơi, táo bón xen kẽ tiêu chảy do rối loạn nhu động ruột.

Ảnh hưởng thai kỳ

Thiếu vitamin B12 trong thai kỳ đặc biệt nguy hiểm vì nhu cầu B12 tăng 2-3 lần do sự phát triển nhanh của thai nhi, trong khi dự trữ mẹ thường cạn kiệt ở tam cá nguyệt thứ 2 hoặc 3. Thiếu hụt này liên quan trực tiếp đến dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống hoặc vô sọ, do rối loạn tổng hợp DNA và myelin ở thai nhi.

Ngoài ra, việc thai phụ thiếu hụt vitamin B12 cũng tăng nguy cơ sảy thai, sinh non và tiền sản giật do rối loạn chuyển hóa homocysteine.

Các bệnh lý nghiêm trọng khác

Thiếu vitamin B12 kéo dài không chỉ gây thiếu máu và tổn thương thần kinh mà còn dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng khác, đặc biệt về tim mạch và tự miễn, đòi hỏi can thiệp khẩn cấp để tránh hậu quả vĩnh viễn.

• Biến chứng tim mạch như suy tim do thiếu máu nặng, hoặc bệnh tự miễn kèm theo (tiểu đường type 1, viêm khớp dạng thấp).
• Thiếu B12 kéo dài có thể gây tổn thương não trắng chất và tủy sống, khó hồi phục hoàn toàn dù điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gây thiếu vitamin B12

Thiếu vitamin B12 chủ yếu bắt nguồn từ 4 nhóm nguyên nhân chính: Chế độ ăn thiếu hụt, rối loạn hấp thu, bệnh tự miễn và thuốc men.

Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất ở các nước phát triển là thiếu máu ác tính do kháng thể chống yếu tố nội tại glycoprotein cần thiết để hấp thu B12 ở hồi tràng. Người ăn chay trường chiếm tỷ lệ cao nhất ở nhóm thiếu chế độ ăn, vì B12 chỉ có trong sản phẩm động vật.

Liều lượng vitamin B12 khuyến nghị an toàn

Thiếu vitamin B12 có thể phòng ngừa bằng việc duy trì liều lượng hàng ngày khuyến nghị (RDA), giúp tổng hợp DNA, hồng cầu và myelin thần kinh bình thường.