Cảm giác thèm mặn là kết quả của một loạt cơ chế sinh lý bên trong cơ thể, kích thích bạn tìm và ăn thực phẩm mặn để bù đắp sự thiếu hụt natri. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế còn chỉ ra cảm giác này cũng có thể đến từ thói quen và lối sống hàng ngày.

Thèm mặn do thiếu chất chủ yếu do thiếu natri

Thiếu Natri được y học xác nhận là một nguyên nhân quan trọng gây thèm mặn (thèm muối). Đây là một ứng sinh lý đặc biệt nhằm điều hòa sự mất cân bằng nội môi bên trong cơ thể.

Natri (Na⁺) là một ion quan trọng của dịch ngoại bào với vai trò quyết định trong việc duy trì thể tích máu, huyết áp và hoạt động của hệ thần kinh. Vậy nên sự suy giảm lượng natri không phải là thiếu hụt nhẹ, mà được xem như một nguy cơ ảnh hưởng đến nhiều hoạt động sống còn của cơ thể.

Khi xảy ra tình trạng thiếu natri (do hoạt động, bệnh lý hoặc thuốc) thì cơ thể sẽ chủ động tạo ra “cơn thèm mặn” và kích thích bạn tìm ăn đồ mặn (nguồn thực phẩm chứa nhiều natri) để bù đắp cho tình trạng thiếu hụt natri.

Thèm mặn được các chuyên gia xác định là do thiếu hụt natri, khiến não và các hệ thống trong phải điều chỉnh để cơ thể nạp natri nhiều hơn qua đồ ăn mặn.
Thèm mặn được các chuyên gia xác định là do thiếu hụt natri, khiến não và các hệ thống trong phải điều chỉnh để cơ thể nạp natri nhiều hơn qua đồ ăn mặn.

Điều quan trọng là cơ thể thực sự có một hệ thống riêng biệt dành riêng cho việc phát hiện và điều chỉnh tình trạng thiếu hụt natri. Đây là các cơ chế cảm biến không chỉ nhận biết thiếu natri ở mức nhu cầu sinh học, mà còn chuyển nhu cầu này thành cảm giác thèm mặn rõ rệt, khiến bạn muốn ăn muối chỉ để đảm bảo bạn thực sự bổ sung nó.

  • Mất mồ hôi nhiều: Đổ nhiều mồ hôi khiến cơ thể mất cùng lúc một lượng đáng kể cả nước và natri, làm giảm thể tích dịch ngoại bào và giảm nhẹ huyết áp. Lúc này cơ thể phản ứng bằng cách giữ natri tại thận, não tạo cảm giác khát nước và thèm mặn.
  • Tiêu chảy, nôn mửa: Những vấn đề này làm mất natri trực tiếp qua dịch tiêu hóa và gây ra rối loạn cân bằng điện giải. Khi đó cơ thể kích hoạt thụ thể thẩm thấu và chủ động giữ natri tại thận, đồng thời tạo cảm giác thèm muối.
  • Suy thượng thận (bệnh Addison): Bệnh này thận không giữ được natri do thiếu hormone aldosterone, do đó natri sẽ liên tục bị mất qua nước tiểu. Hệ quả là não liên tục nhận tín hiệu thiếu hụt và gây ra cảm giác thèm mặn mạnh kéo dài như một cách để bù trừ.
  • Dùng thuốc lợi tiểu: Một số thuốc (như furosemide, thiazide) có cơ chế làm tăng thải natri qua nước tiểu, dẫn đến giảm thể tích tuần hoàn và mất cân bằng điện giải. Lúc này cơ thể sẽ thúc đẩy hành vi uống nước và ăn mặn hơn bình thường, giống như cơ chế mất mồ hôi nhưng lại xảy ra từ trong cơ thể.

Một điểm rất đặc trưng là cảm nhận vị giác cũng thay đổi. Thức ăn quá mặn thường gây khó chịu khi cơ thể đủ natri, nhưng khi thiếu natri thì chính những vị mặn này lại trở nên dễ chịu hoặc thậm chí là hấp dẫn.

Ngược lại thì các vi chất khác như sắt, kẽm hay vitamin không có “hệ thống thèm” tương tự như natri. Thiếu những chất này có thể gây triệu chứng (như mệt mỏi, chóng mặt) nhưng không tạo ra một cảm giác thèm rõ ràng hướng tới một vị cụ thể như vị mặn.

Khi bản thân quá thèm mặn hoặc thèm mặn kéo dài, bạn có thể chọn xét nghiệm tại DIAG để kiểm tra. Gói xét nghiệm Vi chất Chuyên sâu sẽ đo lường mức natri cùng nhiều vi chất khác trong cơ thể, giúp bạn xác định bản thân có đang thực sự thiếu hụt chất không và chủ động bổ sung phù hợp.

Bạn có thể tìm hiểu Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng tại đây.

Thèm mặn có thể do thói quen mà không liên quan đến thiếu chất

Cảm giác thèm mặn ban đầu được tạo ra để giúp chúng ta bổ sung natri khi bị thiếu. Tuy nhiên, cảm giác này không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu sinh lý mà còn bị ảnh hưởng mạnh bởi thói quen ăn uống và cách não bộ học hỏi từ trải nghiệm cá nhân.

Nếu bạn có thói quen ăn mặn thường xuyên thì não sẽ dần ghi nhận rằng đồ ăn mặn là ngon và đáng được ưu tiên. Thói quen này lặp lại nhiều lần thì não sẽ tự tạo ra cảm giác thèm mặn ngay cả khi cơ thể không hề thiếu natri.

Cảm giác thèm mặn lúc này không còn là tín hiệu cho thấy cơ thể thiếu chất nữa, mà đây là kết quả của việc não đã quen và thích vị mặn.

Thói quen ăn mặn đã được xác nhận qua nhiều nghiên cứu là một yếu tố khiến cơ thể trở nên quen thuộc với vị mặn, từ đó tạo ra nhiều cơn thèm mặn hơn.
Thói quen ăn mặn đã được xác nhận qua nhiều nghiên cứu là một yếu tố khiến cơ thể trở nên quen thuộc với vị mặn, từ đó tạo ra nhiều cơn thèm mặn hơn.

Vị giác cũng có khả năng thích nghi đặc biệt. Khi ăn nhiều muối trong thời gian dài thì lưỡi trở nên “kém nhạy” với vị mặn và khiến những món ăn bình thường trở nên nhạt nhẽo. Điều này làm bạn có xu hướng muốn ăn mặn hơn để có lại cảm giác ngon miệng như trước, từ đó hình thành một vòng lặp thèm ăn mặn.

Thậm chí thèm mặn còn có liên quan đến thói quen và hoàn cảnh, chẳng hạn như ăn đồ ăn vặt vị mặn khi xem phim, căng thẳng hoặc khi ăn thức ăn nhanh. Theo thời gian thì não sẽ tự động liên kết những tình huống này với việc ăn mặn và khiến bạn thèm mặn, không phải vì cơ thể cần mà vì đã hình thành thói quen hành vi.

Theo các tổ chức y tế lớn như WHO, nhu cầu natri thực sự của cơ thể là khá thấp nhưng phần lớn mọi người lại ăn nhiều muối hơn mức cần thiết. Điều này cho thấy trong đa số trường hợp thì thèm mặn không phải do thiếu natri, mà chủ yếu do môi trường ăn uống và thói quen lâu dài.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.