5 tác dụng phụ của Vitamin C cần lưu ý

Tại sao uống vitamin C gây tác dụng phụ?

Vitamin C nhìn chung an toàn, nhưng tác dụng phụ có thể xuất hiện khi dùng không đúng liều hoặc không phù hợp với thể trạng. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Dùng liều cao vượt ngưỡng an toàn: Vitamin C tan trong nước, nhưng khi vượt ngưỡng dung nạp tối đa 2.000 mg/ngày, cơ thể không hấp thu hết, dễ gây tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn theo Viện Y học Hoa Kỳ (NASEM) và NIH.
• Bổ sung kéo dài không có chỉ định: Việc bổ sung liều cao trong thời gian dài không làm tăng thêm lợi ích miễn dịch, trái lại có thể làm tăng nguy cơ tạo sỏi ở một số đối tượng nhạy cảm.
• Cơ địa hoặc bệnh nền đặc biệt: Người có tiền sử bị sỏi, bệnh thận mạn hoặc rối loạn chuyển hóa oxalat dễ gặp tác dụng phụ hơn khi bổ sung vitamin C liều cao, theo khuyến cáo NIH.
• Cộng dồn từ nhiều sản phẩm: Vitamin C có mặt trong đa vitamin, viên sủi và thực phẩm tăng cường; việc không kiểm soát tổng liều dễ dẫn đến quá liều ngoài ý muốn.

Các tác dụng phụ của vitamin C

Dùng vitamin C liều cao (thường trên 1.000–2.000 mg/ngày) có thể gây ra một số tác dụng phụ, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc không có chỉ định y tế. Dưới đây là những tác dụng phụ thường gặp và đã được ghi nhận trong y văn.

1. Rối loạn tiêu hóa

Tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn,… là tác dụng phụ phổ biến nhất khi dùng vitamin C liều cao. Do vitamin C tan trong nước, phần không được hấp thu sẽ gây tăng áp lực thẩm thấu trong ruột, dẫn đến tiêu chảy, đầy hơi hoặc đau quặn bụng. Tình trạng này thường xuất hiện khi liều vượt quá ngưỡng dung nạp tối đa 2.000 mg/ngày và sẽ cải thiện khi giảm liều hoặc ngừng bổ sung, theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH).

2. Tăng nguy cơ tạo sỏi do oxalat

Vitamin C có thể chuyển hóa một phần thành oxalat và thải qua nước tiểu. Khi dùng liều cao kéo dài, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm, oxalat tăng cao có thể lắng đọng và hình thành sỏi, nhất là sỏi canxi oxalat. Nguy cơ này rõ hơn ở người có tiền sử sỏi thận hoặc bệnh thận mạn, theo NIH và Viện Y học Hoa Kỳ (NASEM).

3. Rối loạn hấp thu một số vi chất

Vitamin C liều cao có thể làm tăng hấp thụ sắt quá mức, đặc biệt ở người có bệnh lý rối loạn chuyển hóa sắt như thừa sắt di truyền. Điều này có thể dẫn đến tích lũy sắt trong gan, tim và các cơ quan khác nếu dùng kéo dài mà không được theo dõi. Đây là lý do vitamin C liều cao không được khuyến cáo dùng thường xuyên ở nhóm nguy cơ.

4. Đau đầu, mất ngủ nhẹ hoặc cảm giác bồn chồn

Một số người ghi nhận đau đầu, bốc nóng, khó ngủ nhẹ khi dùng vitamin C liều cao, đặc biệt nếu uống vào buổi tối. Các dấu hiệu này được cho là liên quan đến tác động kích thích nhẹ lên hệ thần kinh trung ương và chuyển hóa năng lượng. Dù thường không nguy hiểm, tình trạng này ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và sinh hoạt nếu kéo dài.

5. Gây sai lệch kết quả một số xét nghiệm

Vitamin C liều cao có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm như đường huyết mao mạch, xét nghiệm máu trong phân hoặc một số xét nghiệm sinh hóa khác. Nguyên nhân là vitamin C có tính khử mạnh, gây nhiễu phản ứng đo. Vì vậy, người đang dùng vitamin C liều cao nên thông báo cho nhân viên y tế trước khi làm xét nghiệm.

Xem thêm: Các loại vitamin C

Ai có nguy cơ cao gặp tác dụng phụ của vitamin C?

• Người có tiền sử sỏi thận hoặc bệnh thận mạn: Vitamin C có thể chuyển hóa thành oxalat và tăng thải qua nước tiểu, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi canxi oxalat hoặc làm nặng thêm bệnh thận khi dùng liều lượng cao kéo dài.
• Người có rối loạn chuyển hóa sắt (như thừa sắt di truyền): Vitamin C làm tăng hấp thu sắt từ ruột. Ở người có xu hướng tích lũy sắt, việc dùng liều cao có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan, tim và các cơ quan khác
• Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm: Dùng vitamin C liều cao dễ gây tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn do tác dụng thẩm thấu trong ruột. Nhóm này thường xuất hiện triệu chứng sớm hơn ngay cả khi liều chưa vượt quá ngưỡng tối đa.
• Người đang dùng nhiều thực phẩm bổ sung cùng lúc: Vitamin C có mặt trong đa vitamin, viên sủi và sản phẩm tăng cường miễn dịch. Việc cộng dồn từ nhiều nguồn dễ dẫn đến quá liều ngoài ý muốn và tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Các tương tác thuốc phổ biến khi bổ sung vitamin C

Vitamin C nhìn chung an toàn, tuy nhiên khi dùng liều cao hoặc kéo dài, vi chất này có thể tương tác với một số thuốc, làm thay đổi hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn. Các tương tác thường gặp gồm:

• Thuốc chứa sắt hoặc thuốc điều trị thiếu máu: Vitamin C làm tăng hấp thu sắt tại ruột. Ở người đang dùng thuốc sắt, việc bổ sung vitamin C liều cao có thể làm tăng nguy cơ quá tải sắt, đặc biệt ở người có rối loạn chuyển hóa sắt.
• Thuốc chống đông máu (như warfarin): Vitamin C liều cao có thể làm giảm nhẹ tác dụng chống đông của warfarin ở một số trường hợp, từ đó ảnh hưởng đến kiểm soát INR. Người đang điều trị chống đông không nên tự ý dùng vitamin C liều cao kéo dài mà không có tư vấn y tế.
• Thuốc hóa trị và xạ trị: Vitamin C với vai trò chất chống oxy hóa có thể ảnh hưởng đến cơ chế tác dụng của một số thuốc hóa trị hoặc xạ trị, vốn dựa trên tạo stress oxy hóa để tiêu diệt tế bào ung thư. Vì vậy, việc bổ sung vitamin C liều lượng cao trong giai đoạn điều trị ung thư cần được bác sĩ điều trị cân nhắc kỹ.
• Thuốc kháng acid chứa nhôm: Vitamin C có thể làm tăng hấp thu nhôm từ đường tiêu hóa. Ở người suy thận hoặc dùng thuốc kháng acid kéo dài, điều này có thể làm tăng nguy cơ tích lũy nhôm trong cơ thể.

Xem thêm: Dư vitamin C

Cần làm gì khi uống vitamin C bị tác dụng phụ

Khi xuất hiện tác dụng phụ sau khi bổ sung vitamin C, người dùng nên xử trí theo các bước sau để đảm bảo an toàn:

• Ngừng hoặc giảm liều ngay: Phần lớn triệu chứng nhẹ (tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn) sẽ cải thiện khi hạ liều hoặc ngừng dùng trong vài ngày, theo khuyến cáo của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH).
• Rà soát tổng liều từ nhiều nguồn: Kiểm tra vitamin C trong đa vitamin, viên sủi hoặc sản phẩm tăng cường miễn dịch để tránh cộng dồn quá liều ngoài ý muốn.
• Uống sau bữa ăn và chia liều: Với người có dạ dày nhạy cảm, dùng sau ăn và chia nhỏ liều trong ngày có thể giúp giảm kích ứng tiêu hóa.
• Trao đổi với nhân viên y tế: Nếu triệu chứng kéo dài, nặng dần hoặc thuộc nhóm nguy cơ (bệnh thận, sỏi thận, rối loạn chuyển hóa sắt), cần được tư vấn y khoa trước khi tiếp tục sử dụng.

Cách sử dụng vitamin C an toàn để tránh tác dụng phụ

Để hạn chế nguy cơ tác dụng phụ khi bổ sung vitamin C, người dùng nên tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Tuân thủ liều khuyến nghị: Nhu cầu vitamin C khuyến nghị cho người trưởng thành là khoảng 75 mg/ngày ở nữ và 90 mg/ngày ở nam. Ngưỡng dung nạp tối đa là 2.000 mg/ngày; vượt mức này làm tăng nguy cơ tiêu chảy, đau bụng và sỏi thận.
• Ưu tiên chế độ ăn uống giàu vitamin C: Vitamin C từ thực phẩm thường ở mức an toàn và khó gây dư thừa. Các nguồn rau quả, trái cây phổ biến gồm ổi, cam, quýt, bưởi, kiwi, dâu tây, và ớt chuông, bông cải xanh, cà chua. Một khẩu phần trái cây hoặc rau tươi mỗi bữa đã có thể đáp ứng phần lớn nhu cầu hằng ngày.
• Không bổ sung liều cao kéo dài khi không có chỉ định: Liều từ ≥1.000 mg/ngày dùng liên tục nhiều tuần hoặc nhiều tháng được xem là liều cao kéo dài và không được khuyến cáo ở người khỏe mạnh. Việc này không làm tăng thêm lợi ích miễn dịch nhưng lại làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, theo NIH.
• Chia liều và uống sau bữa ăn: Nếu cần bổ sung trên 200–500 mg/ngày, nên chia làm 2 lần/ngày và uống sau ăn để giảm kích ứng dạ dày và cải thiện khả năng dung nạp.
• Thận trọng ở nhóm nguy cơ và khi dùng thuốc: Người có bệnh thận, tiền sử sỏi thận, rối loạn chuyển hóa sắt, hoặc đang dùng thuốc điều trị mạn tính không nên tự ý dùng vitamin C liều cao, mà cần trao đổi với nhân viên y tế trước khi bổ sung.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Xem thêm

• Thiếu vitamin C
• Vitamin C có tác dụng gì?
• Cách dùng vitamin C