Suy dinh dưỡng hiện đang ngày càng “già hóa” ở người trưởng thành và người lớn tuổi, đặc biệt là khi đi kèm với bệnh lý nền hiện có. Trong đó, suy dinh dưỡng ở người lớn đang tập trung nhiều ở các nhóm bệnh nhân ung thư và bệnh mạn tính, cũng như những người có điều kiện tài chính khó khăn.

Suy dinh dưỡng ở người lớn là như thế nào?

Suy dinh dưỡng ở người lớn là một tình trạng sức khỏe cho thấy cơ thể không duy trì được trạng thái dinh dưỡng bình thường, dẫn đến những thay đổi bất lợi về cấu trúc cơ thể và chức năng sinh lý cơ bản.

Tình trạng suy dinh dưỡng người lớn này không chỉ có sự thay đổi về cân nặng giảm thấp mà còn biểu hiện qua sụt cân không chủ ý, giảm khối cơ và suy giảm thể lực. Vậy nên một người có thể trông không quá gầy nhưng vẫn bị suy dinh dưỡng nếu khối cơ bị mất hoặc chức năng cơ thể suy giảm.

Tổ chức Y tế Thế giới cùng các tổ chức quốc tế về dinh dưỡng (như GLIM, ESPEN, ASPEN) đã nhấn mạnh rằng: suy dinh dưỡng người lớn không chỉ là thiếu hụt do ăn ít, mà còn có thể do bệnh lý như viêm, nhiễm trùng hoặc ung thư gây ra.

Suy dinh dưỡng ở người lớn không chỉ gói gọn trong vấn đề “ăn ít” mà còn mở rộng ra nhiều yếu tố liên quan đến khó hấp thu dinh dưỡng và bệnh mạn tính.
Suy dinh dưỡng ở người lớn không chỉ gói gọn trong vấn đề “ăn ít” mà còn mở rộng ra nhiều yếu tố liên quan đến khó hấp thu dinh dưỡng và bệnh mạn tính.

Vì sao người lớn bị suy dinh dưỡng?

Suy dinh dưỡng ở người lớn tuổi xảy ra khi cơ thể không nhận đủ, không hấp thu được hoặc không sử dụng chất dinh dưỡng một cách hiệu quả, dẫn đến mất khối cơ, giảm chức năng và rối loạn chuyển hóa.

Tình trạng này thường không do một nguyên nhân duy nhất mà là kết quả của nhiều tình huống thực tế làm cơ thể thiếu dinh dưỡng hoặc không giữ được dinh dưỡng. Nguyên nhân phổ biến nhất là ăn uống kém, nhưng cũng có thể do bệnh lý hoặc thể trạng đặc biệt.

  • Ăn uống kém: Có thể do chán ăn, mệt mỏi, khó nuốt, stress… Ăn không đủ trong thời gian dài khiến cơ thể không nhận đủ dinh dưỡng để hoạt động và phải lấy năng lượng nguồn dự trữ trong cơ thể. Ban đầu là lấy năng lượng từ mỡ dự trữ, nhưng nếu kéo dài sẽ bắt đầu lấy từ cơ bắp và làm cơ teo dần, gây suy yếu toàn thân.
  • Bệnh lý mạn tính: Các bệnh như ung thư, suy tim, bệnh phổi, nhiễm trùng kéo dài… khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn bình thường và đồng thời làm cơ thể tự phá hủy cơ bắp nhanh hơn. Dù người bệnh vẫn ăn nhưng cơ thể vẫn không giữ được dinh dưỡng, dẫn đến sụt cân và mất cơ theo thời gian.
  • Không hấp thu dưỡng chất: Trong một số bệnh lý tiêu hóa (như bệnh ruột, gan, tụy), thức ăn sau khi ăn vào không được tiêu hóa hoặc hấp thu đầy đủ. Điều này khiến chất dinh dưỡng bị lãng phí, cơ thể vẫn thiếu dinh dưỡng và buộc phải sử dụng nguồn dự trữ, lâu dần dẫn đến suy dinh dưỡng.

Trong đó, viêm là một cơ chế bất lợi trung tâm trong suy dinh dưỡng. Các chất trung gian (như cytokine) được tạo ra do phản ứng viêm sẽ làm tăng quá trình phân hủy protein và giảm khả năng tổng hợp protein mới, đồng thời gây rối loạn chuyển hóa làm giảm hiệu quả sử dụng năng lượng và gây kháng insulin.

Hệ quả của viêm là cơ thể có thể tiếp tục mất cơ và suy yếu ngay cả khi lượng ăn vào không giảm đáng kể. Đây chính là lý do quan trọng vì sao người lớn tuổi rất dễ bị suy dinh dưỡng khi mắc các bệnh mạn tính hoặc bệnh nặng.

Dấu hiệu nhận biết suy dinh dưỡng ở người trưởng thành

Suy dinh dưỡng không chỉ nhìn vào thể trạng gầy, mà cần nhìn vào sự thay đổi tổng thể. Các dấu hiệu suy dinh dưỡng ở người lớn thường được chia thành 3 nhóm chính: hình thể, chức năng, toàn thân.

Dấu hiệu về hình thể (nhìn thấy được)

  • Sụt cân rõ rệt trong thời gian ngắn, cơ thể gầy yếu hơn.
  • Quần áo mặc thấy rộng ra.
  • Mặt hốc hác, má hóp.
  • Tay chân nhỏ lại, đùi và bắp tay xẹp.
  • Vai nhô xương, sờ thấy xương rõ hơn, đặc biệt ở xương sườn và xương vai.

Dấu hiệu về chức năng (người bệnh tự cảm nhận rõ)

  • Cảm thấy yếu hơn, nhanh mệt.
  • Đi lại chậm hơn, dễ hụt hơi khi vận động nhẹ.
  • Dễ mệt khi làm việc hằng ngày (tắm rửa, đi lại, mang đồ nhẹ).
  • Cầm nắm yếu, leo cầu thang khó hơn.
  • Ít vận động hơn vì không còn sức.

Dấu hiệu toàn thân (ảnh hưởng chung đến sức khỏe)

  • Ăn kém, chán ăn kéo dài.
  • Mệt mỏi thường xuyên, thiếu năng lượng.
  • Dễ cảm cúm, nhiễm trùng.
  • Vết thương lâu lành hơn bình thường.
  • Hồi phục chậm sau khi ốm hoặc sau điều trị.
Gương mặt hốc hác là một dấu hiệu cho thấy người lớn bị suy dinh dưỡng rất dễ nhận biết.
Gương mặt hốc hác là một dấu hiệu cho thấy người lớn bị suy dinh dưỡng rất dễ nhận biết.

Hậu quả của suy dinh dưỡng ở người lớn

Suy dinh dưỡng không chỉ gây mất cân, mất cơ mà còn làm tăng biến chứng gây ra bởi các bệnh lý hiện có, kéo dài bệnh và tăng đáng kể nguy cơ tử vong nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

  • Suy giảm vận động: Suy dinh dưỡng kéo dài làm mất dần khối cơ, khiến người bệnh đi lại khó khăn hơn, nhanh mệt và làm tăng nguy cơ té ngã khi sinh hoạt hàng ngày.
  • Suy giảm miễn dịch: Suy dinh dưỡng làm cơ thể thiếu các chất cần thiết để duy trì hệ miễn dịch, khiến khả năng chống lại vi khuẩn và virus giảm đi. Người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hơn và bệnh cũng thường kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.
  • Chậm hồi phục bệnh / Kéo dài thời gian bệnh: Quá trình phục hồi và sửa chữa tổn thương diễn ra chậm hơn bình thường khi cơ thể thiếu dinh dưỡng. Người bệnh thường lâu khỏi bệnh, vết thương chậm lành hoặc mất nhiều thời gian hơn để hồi phục sau phẫu thuật.
  • Tăng biến chứng từ bệnh hiện có: Suy dinh dưỡng làm cơ thể yếu đi và giảm khả năng thích nghi với bệnh, khiến các bệnh sẵn có trở nên nặng hơn. Người bệnh dễ gặp thêm các biến chứng như nhiễm trùng, loét do nằm lâu hoặc suy giảm chức năng cơ quan.
  • Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống: Người bị suy dinh dưỡng thường xuyên cảm thấy mệt mỏi và thiếu năng lượng trước các hoạt động thường ngày. Họ có thể mất dần sự độc lập, dễ buồn chán hoặc căng thẳng, khiến chất lượng sống giảm rõ rệt cả về thể chất lẫn tinh thần.

Suy dinh dưỡng sẽ làm suy yếu toàn bộ cơ thể, khiến người bệnh khó chống chọi với bệnh tật và các biến chứng. Khi kết hợp với các bệnh khác thì nguy cơ tử vong tăng lên đáng kể so với người có tình trạng dinh dưỡng bình thường.

Với gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng tại DIAG, bạn có thể chủ động đánh giá tình trạng thiếu hụt 11 dưỡng chất quan trọng như Canxi, Phospho, Magie, Vitamin D, B12… Kết quả xét nghiệm sẽ được chuyên gia dinh dưỡng đánh giá và đưa ra khuyến cáo bổ sung phù hợp, tránh tình trạng suy dinh dưỡng ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tổng thể.

Hãy tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng chuyên sâu tại đây.

Suy giảm miễn dịch là một hệ quả sức khỏe rất phổ biến ở những người bị suy dinh dưỡng.
Suy giảm miễn dịch là một hệ quả sức khỏe rất phổ biến ở những người bị suy dinh dưỡng.

Chẩn đoán suy dinh dưỡng ở người lớn

Quy trình chẩn đoán suy dinh dưỡng người già được xây dựng để phát hiện đúng và tránh bỏ sót những trường hợp không quá gầy nhưng vẫn bị suy dinh dưỡng. Trong đó bao gồm 3 giai đoạn: sàng lọc → đánh giá → xác nhận chẩn đoán và phân loại mức độ.

Sàng lọc giúp phát hiện những người có nguy cơ thông qua các câu hỏi đơn giản như có sụt cân gần đây không, ăn uống có kém đi không, hoặc đang mắc bệnh gì. Mục tiêu là nhanh chóng nhận diện những người cần được đánh giá kỹ hơn, ngay cả khi họ chưa có biểu hiện rõ ràng.

Sau đó là đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng hiện tại qua nhiều yếu tố:

  • Sụt cân bao nhiêu, trong bao lâu, khả năng ăn uống giảm như thế nào.
  • Cân nặng, chỉ số khối cơ thể BMI và so sánh với trước đây.
  • Tình trạng mất cơ và mất mỡ, đặc biệt ở vai, tay, đùi.
  • Sức lực và khả năng vận động có giảm hay không.
Cách chữa bệnh suy dinh dưỡng có thể kết hợp xem xét các chỉ số xét nghiệm máu để hỗ trợ đánh giá đúng tình trạng dinh dưỡng nhưng không thể riêng lẻ, vì các chỉ số này dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như viêm và bệnh lý hiện có.
Cách chữa bệnh suy dinh dưỡng có thể kết hợp xem xét các chỉ số xét nghiệm máu để hỗ trợ đánh giá đúng tình trạng dinh dưỡng nhưng không thể riêng lẻ, vì các chỉ số này dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như viêm và bệnh lý hiện có.

Khi đã xác định được các yếu tố cần thiết, bác sĩ thường sử dụng tiêu chuẩn dinh dưỡng quốc tế GLIM để chẩn đoán suy dinh dưỡng ở người lớn. GLIM thậm chí còn giúp phân loại người lớn bị suy dinh dưỡng mức độ nặng hay nhẹ dựa trên mức độ sụt cân, mức BMI và mức độ mất cơ.

Tiêu chuẩn GLIM hiện được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới, hỗ trợ bác sĩ lựa chọn cách điều trị phù hợp và theo dõi tiến triển của người bệnh một cách hiệu quả.

Cách chữa bệnh suy dinh dưỡng ở người lớn

Điều trị suy dinh dưỡng người lớn không đơn giản là “ăn nhiều hơn” cần linh hoạt giữa điều trị nguyên nhân nền, cung cấp cấp đủ năng lượng / protein và lựa chọn cách nuôi dưỡng phù hợp theo mức độ bệnh.

Bước đầu tiên và đơn giản nhất là cải thiện dinh dưỡng bằng chế độ ăn uống qua đường miệng:

  • Tăng lượng ăn trong bữa, hoặc ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày.
  • Tăng thực phẩm giàu năng lượng và đạm như thịt, trứng, sữa…
  • Điều chỉnh món ăn phù hợp khẩu vị và khả năng nhai nuốt.

Những trường hợp ăn uống bình thường không đủ hiệu quả thì bác sĩ cân nhắc bổ sung dinh dưỡng bằng sữa dinh dưỡng, thực phẩm bổ sung, hoặc nuôi ăn qua ống tiêu hóa – giúp đảm bảo nguồn năng lượng và protein cần thiết cho cơ thể.

Tuy nhiên, quá trình điều trị suy dinh dưỡng không phải làm một lần mà cần theo dõi liên tục. Bác sĩ cần nắm được các yếu tố quan trọng sau đây để có cơ sở điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp:

  • Cân nặng thay đổi như thế nào
  • Lượng ăn có cải thiện không
  • Sức lực và khả năng vận động
  • Diễn tiến bệnh nền ra sao

Một điều quan trọng là không bổ sung dinh dưỡng quá nhanh, vì điều này có thể gây biến chứng nguy hiểm đối với người suy dinh dưỡng, đặc biệt nếu người bệnh đang có thể trạng yếu.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.