Hay bị tê chân tay là thiếu chất gì?

Hay bị tê chân tay là thiếu chất gì?

Cơ thể thiếu vi chất dinh dưỡng là một trong những nguyên nhân bạn hay bị tê chân tay. Trong đó bao gồm các vi chất như vitamin nhóm B (vitamin B12, B6, B2, B1), vitamin E và một số khoáng chất như canxi, sắt, magie.

Vitamin B12

Cơ thể thiếu vitamin B12 là một trong những nguyên nhân rất phổ biến gây tê bì tay chân, đặc biệt ở người ăn chay lâu năm, người lớn tuổi, hoặc người có rối loạn hấp thu đường tiêu hóa. Đây là một vitamin tan trong nước, cần thiết cho quá trình tạo máu, sản xuất DNA và bảo vệ hệ thần kinh. Trong hệ thần kinh, B12 đóng vai trò chất đồng‑enzyme trong tổng hợp myelin – lớp vỏ bao quanh sợi dây thần kinh, giúp dẫn truyền xung điện giữa não – tủy sống – chi nhanh, chính xác.

Khi thiếu B12, quá trình sửa chữa và duy trì màng tế bào thần kinh bị rối loạn, làm tổn thương myelin và sợi trục thần kinh, dẫn đến bệnh lý thần kinh ngoại biên và tổn thương tủy sống. Các biểu hiện thiếu B12 thường diễn tiến từ từ, bắt đầu từ các triệu chứng thần kinh ngoài xương như:

• Tê bì, kiến bò, “kim châm” ở tay chân, thường cảm giác rõ hơn ở bàn chân, ngón chân, rồi lan đến bàn tay, ngón tay, hay có cảm giác như đi trên bông mềm.
• Yếu cơ, chân tay nặng nề, dễ mệt, đi đứng không vững, mất thăng bằng do tổn thương cả dây thần kinh vận động và cảm giác.

Ngoài ra, việc cơ thể thiếu vitamin B12 còn có thể kèm theo các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, suy giảm trí nhớ, trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần.

Vitamin B1

Vitamin B1 (thiamin) là vitamin tan trong nước, đóng vai trò là coenzyme thiamine pyrophosphate (TPP) trong các phản ứng chuyển hóa năng lượng, đặc biệt trong chu trình Krebs và chuyển hóa carbohydrate.

Bên cạnh chuyển hóa năng lượng, B1 còn tham gia vào quá trình dẫn truyền xung thần kinh và duy trì cấu trúc myelin của dây thần kinh, giúp sợi thần kinh cảm giác và vận động hoạt động ổn định.

Khi thiếu B1, tế bào thần kinh không có đủ năng lượng để duy trì hoạt động, dẫn đến tổn thương dây thần kinh ngoại biên và một số bệnh lý thần kinh trung ương. Tuy là một trong những nguyên nhân ít được chú ý nhưng lại thiếu vitamin B1 có thể gây tê, đau nhức chân tay, chuột rút và yếu cơ, đặc biệt ở người uống rượu bia nhiều hoặc ăn uống kém, thất thường.

Vitamin B2

Vitamin B2 là tiền chất của flavin mononucleotide (FMN) và flavin adenine dinucleotide (FAD). Đây là các coenzyme thiết yếu trong chuỗi chuyển hóa năng lượng ti thể và một số phản ứng oxy hóa khử.

Mặc dù thiếu B2 đơn thuần ở người ăn uống bình thường hiếm gây tê bì tay chân, nhưng trong các bệnh lý liên quan đến bệnh di truyền thiếu khả năng vận chuyển B2 vào tế bào, nồng độ riboflavin nội bào giảm mạnh, dẫn đến suy giảm FAD/FMN và rối loạn chuỗi truyền điện tử trong ti thể. Điều này có thể gây tê, tê râm ran, đau, cảm giác “châm, nóng, dao cắt” ở tay và chân; yếu cơ, giảm sức nắm bàn tay, yếu cơ chân, đi đứng không vững, thậm chí có thể có rối loạn vận động.

Vitamin B6

Vitamin B6 (pyridoxine) là vitamin tan trong nước, tồn tại dưới ba dạng tự nhiên: pyridoxine, pyridoxal và pyridoxamine, trong đó dạng hoạt động chính là pyridoxal phosphate (PLP). B6 đóng vai trò như coenzyme trong hơn 140 phản ứng sinh hóa, tham gia tổng hợp myelin và lipid thần kinh, giúp màng tế bào thần kinh và sợi trục hoạt động ổn định.

Khi cơ thể thiếu B6, gây rối loạn chuyển hóa các chất dẫn truyền thần kinh và cấu trúc màng tế bào thần kinh làm tăng nguy cơ bệnh lý thần kinh ngoại biên và một số rối loạn thần kinh trung ương. Đây không phải là nguyên nhân phổ biến, nhưng vẫn có thể góp phần gây tê bì, nóng rát bàn tay bàn chân, kèm theo các rối loạn tâm thần kinh như dễ cáu gắt, mất ngủ.

Axit Folic

Axit folic là vitamin B9, cần thiết cho tổng hợp DNA, tạo tế bào máu, và chuyển hóa homocysteine. Khi thiếu folate kéo dài, nồng độ homocysteine tăng cao, đồng thời rối loạn tổng hợp myelin và màng tế bào thần kinh, làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh ngoại biên và các rối loạn thần kinh trung ương.

Bị tê bì tay chân do thiếu axit folic là một nguyên nhân ít phổ biến hơn so với thiếu B12 hoặc B1. Tuy nhiên tình trạng này vẫn có thể góp phần gây tê bì, tê râm ran, cảm giác “kim châm, nóng, bỏng” ở tay chân khi thiếu kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh suy dinh dưỡng thể teo đét và thiếu đồng thời vitamin B12.

Vitamin E

Vitamin E (đặc biệt là alpha‑tocopherol) là một vitamin tan trong chất béo, có vai trò chính là chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ màng tế bào, đặc biệt là màng tế bào thần kinh và hồng cầu, khỏi tổn thương do “gốc tự do”.

Trong hệ thần kinh, vitamin E giúp bảo vệ sợi trục và bao myelin của dây thần kinh ngoại biên và tế bào thần kinh vận động và cảm giác khỏi stress oxy hóa. Đồng thời chất dinh dưỡng này còn ổn định màng tế bào thần kinh và cơ.

Khi thiếu vitamin E kéo dài, đặc biệt trong các bệnh lý rối loạn hấp thu chất béo hoặc di truyền, các tế bào thần kinh bị tổn thương vì thiếu bảo vệ chống oxy hóa, dẫn đến bệnh lý thần kinh ngoại biên. Từ đó có thể dẫn đến các biểu hiện như tê, tê râm ran, mất cảm giác ở tay và chân, kèm theo yếu cơ, rung giật, khó giữ thăng bằng.

Canxi

Thiếu canxi làm gián đoạn chức năng dẫn truyền thần kinh và co cơ, dẫn đến tê bì, châm chích ở đầu ngón tay chân hoặc quanh miệng. Canxi là ion cần thiết cho việc giải phóng chất dẫn truyền thần kinh tại synap thần kinh-cơ. Khi nồng độ canxi huyết thanh giảm dưới 8.5 mg/dL, màng tế bào thần kinh trở nên dễ kích thích quá mức, gây ra triệu chứng paresthesia (cảm giác tê rần).

Magie

Thiếu magie làm tăng tính kích thích của hệ thần kinh ngoại biên bằng cách ức chế dòng calci vào tế bào thần kinh, dẫn đến dẫn truyền xung thần kinh bất thường và cảm giác paresthesia (tê bì, kim chích) ở đầu ngón tay chân. Magie hoạt động như chất đối kháng tự nhiên của kênh NMDA (kênh ion quan trọng trong hệ thần kinh trung ương), giúp ổn định màng tế bào neuron. Khi nồng độ magie huyết thanh giảm dưới 1.7 mg/dL, neuron trở thành hyperexcitable, gây tê ran lan tỏa.

Sắt

Thiếu sắt dẫn đến giảm sản xuất hemoglobin, gây thiếu oxy đến các dây thần kinh ngoại biên, làm tổn thương myelin và trục thần kinh, từ đó gây bệnh lý thần kinh ngoại biên với triệu chứng tê bì, mất cảm giác hoặc châm chích, kiến bò, tê râm ran ở đầu ngón tay chân. Đối với người thiếu máu thiếu sắt nghiêm trọng, thiếu oxy mãn tính kích hoạt stress oxy hóa và viêm thần kinh, làm gián đoạn dẫn truyền xung động. Việc bổ sung sắt có thể đảo ngược bệnh lý thần kinh ở trẻ em bị thiếu máu thiếu sắt.

Kali

Thiếu kali làm thay đổi gradient điện hóa trên màng tế bào thần kinh và cơ, dẫn đến giảm khả năng khử cực màng, gây tế bào thần kinh ngoại biên tăng tính kích thích và cảm giác tê bì, ngứa ran ở đầu ngón tay chân. Kali duy trì điện thế nghỉ của neuron ở mức -70mV. Khi nồng độ kali huyết thanh giảm dưới 3.5 mEq/L, kênh kali bị rối loạn, xung động thần kinh lan tỏa bất thường gây mất cảm giác hoặc châm chích, kiến bò, tê râm ran, thường bắt đầu từ các chi.

Hay bị tê chân tay do bệnh gì?

Các triệu chứng tê rần, châm chích ở tay chân kéo dài, thường liên quan đến các bệnh thần kinh, mạch máu hoặc chuyển hóa.

• Bệnh lý thần kinh: Tổn thương thần kinh ngoại biên, như tiểu đường gây bệnh lý thần kinh do đái tháo đường làm hỏng myelin thần kinh do đường huyết cao kéo dài, dẫn đến tê đối xứng ở bàn chân tay. Thoát vị đĩa đệm hoặc thoái hóa cột sống cổ/lưng chèn ép rễ thần kinh, gây tê lan từ cổ tay xuống ngón hoặc từ thắt lưng xuống chân, đặc biệt về đêm.
• Bệnh lý mạch máu và tự miễn: Xơ vữa động mạch ngoại biên giảm lưu lượng máu đến chi, gây tê lạnh và mất cảm giác; đa xơ cứng phá hủy myelin hệ thần kinh trung ương, dẫn đến tê bì lan tỏa kèm yếu cơ. Hội chứng ống cổ tay do lặp lại động tác tay chèn ép dây thần kinh giữa, gây tê ngón cái-trỏ-giữa.
• Các bệnh lý khác: Đa khớp dạng thấp viêm khớp chèn ép thần kinh; đột quỵ hoặc thiếu vitamin B12 gây tê một bên cấp tính.

Giải pháp khắc phục tình trạng bị tê chân tay do thiếu chất

Nếu nguyên nhân bị tê bì tay chân do thiếu chất, bạn cần xác định cơ thể thiếu chất gì để có thể bổ sung phù hợp.

• Bổ sung từ thực phẩm tự nhiên: Vitamin B (thịt gà, cá hồi, ngũ cốc nguyên cám cho B1/B6/B12), canxi (sữa chua, rau lá xanh), magie (hạnh nhân, chuối, rau bina), kali (cam, khoai lang), sắt (thịt đỏ, đậu lăng). Kết hợp vitamin D từ nắng sáng 15 phút/ngày và cá béo để tăng hấp thu. Chế độ ăn uống này giúp phục hồi myelin thần kinh ngoại biên sau 4-6 tuần.
• Bổ sung viên uống: Sau xét nghiệm máu xác nhận thiếu hụt (ferritin, điện giải, vitamin), bạn có thể dùng viên tổng hợp dưới giám sát bác sĩ. Tránh tự ý dùng liều cao vì thừa sắt hoặc magie gây hại gan hoặc tiêu chảy.

Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng tại Trung Tâm Y Khoa DIAG giúp bạn đánh giá đúng mức các vi chất trong cơ thể với độ chính xác cao, phát hiện sớm thiếu hụt, tránh trường hợp bổ sung dư thừa gây hại.

Tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng cho trẻ em và người lớn