Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), vàng da có thể liên quan đến bệnh lý do tích tụ bilirubin (bệnh lý) nhưng cũng có thể là sự thay đổi màu da do ăn uống (lành tính). Đa số các trường hợp vàng da không bắt nguồn từ việc thiếu hụt dinh dưỡng, nhưng tình trạng thiếu máu nặng (do thiếu Vitamin B12, acid folic, hoặc sắt) có thể khiến da nhợt nhạt và hơi vàng sáp.

Phân biệt Vàng da bệnh lý và Vàng da lành tính

  • Vàng da bệnh lý: Là tình trạng da và cả củng mạc mắt chuyển màu vàng do tăng bilirubin máu (một sắc tố màu vàng, được tạo ra khi hồng cầu bị phân hủy). Nguyên nhân liên quan chủ yếu đến các bệnh lý tán huyết (như Thalassemia, sốt rét, thiếu men G6PD) hoặc bệnh gan mật như viêm gan, xơ gan, tắc mật, khiến cơ thể không xử lý hoặc đào thải bilirubin hiệu quả. Đây là tình trạng cần được đánh giá y khoa sớm vì có thể phản ánh rối loạn chức năng gan mật hoặc bệnh lý toàn thân.
  • Vàng da lành tính: Là tình trạng da chuyển màu vàng cam nhưng không vàng mắt do sự tích tụ carotene trong máu. Carotene thường được tìm thấy trong cà rốt, bí đỏ, cam, và khi ăn quá nhiều sẽ khiến da đổi màu vàng cam. Đây là tình trạng lành tính và màu da sẽ trở lại bình thường khi điều chỉnh chế độ ăn hợp lý.

Xem thêm: Rụng tóc thiếu chất gì?

Nguyên nhân gây vàng da không phải là do thiếu vi chất dinh dưỡng.
Nguyên nhân gây vàng da không phải là do thiếu vi chất dinh dưỡng.

Vàng da do dư thừa Carotene (vàng da lành tính)

Xét về mặt dinh dưỡng thì vàng da chủ yếu liên quan đến dư thừa sắc tố màu vàng cam gọi là Carotene – một tiền chất giúp tạo ra vitamin A.

Vàng da do dư carotene có thể xảy ra nếu:

  • Ăn quá nhiều thực phẩm giàu carotene như cà rốt, bí đỏ, khoai lang, xoài, cam…
  • Hoặc dùng thực phẩm bổ sung chứa beta-carotene.

Bạn nên cho bé xét nghiệm vi chất tổng quát để được chuyên gia dinh dưỡng DIAG đánh giá toàn diện hơn. Trẻ nhỏ rất dễ bị ảnh hưởng sức khỏe do dư thừa chất nếu cha mẹ không kiểm soát chế độ ăn hợp lý theo khuyến nghị của bác sĩ.

Tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Chuyên sâu.

Khi lượng carotene hấp thu vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể thì lượng carotene trong máu sẽ tăng cao và lắng đọng ở lớp sừng của da, khiến da chuyển sang màu vàng cam, đặc biệt là bàn tay và bàn chân.

Sở dĩ vàng da do dư carotene là lành tính vì phần lớn chỉ phản ánh mất cân bằng trong chế độ ăn.Khi giảm lượng thực phẩm giàu carotene thì nồng độ carotene trong máu sẽ giảm dần, và màu da sẽ trở lại bình thường sau một thời gian.

Tuy nhiên, nếu đã ngừng ăn thực phẩm có màu vàng cam mà da không cải thiện thì có thể là dấu hiệu của các bệnh lý như suy giáp hoặc đái tháo đường.

Những thực phẩm chứa nhiều carotene là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng vàng da lành tính.
Những thực phẩm chứa nhiều carotene là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng vàng da lành tính.
 

Em bé bị vàng da có liên quan đến thiếu chất không?

Vàng da ở trẻ nhỏ (đặc biệt là trẻ sơ sinh) không phải là thiếu chất dinh dưỡng trong đa số các trường hợp. Đây là hiện tượng vàng da sinh lý rất phổ biến sau sinh, chủ yếu liên quan đến chuyển hóa bilirubin chưa hoàn thiện ở trẻ nhỏ chứ không phải thiếu vitamin hay khoáng chất.

Cơ thể trẻ có sự thay đổi lớn sau khi sinh: hồng cầu bị phá hủy nhiều hơn tạo ra lượng bilirubin cao, trong khi gan của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh nên chưa xử lý và đào thải hiệu quả.

Vàng da chính là hệ quả do bilirubin được sinh ra vượt quá khả năng thải trừ của gan. Chất này có màu vàng và khi tích tụ nhiều trong máu sẽ gây ra hiện tượng vàng da ở trẻ nhỏ.

Nếu vàng da xuất hiện sớm trong 24 giờ đầu sau sinh và lan nhanh đến tay chân, hoặc nếu vàng da kéo dài kèm lừ đừ, bỏ bú, phân bạc màu… khả năng cao là dấu hiệu của vàng da bệnh lý. Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay.

Vàng da sinh lý ở trẻ nhỏ không xuất hiện đồng loạt toàn thân ngay từ đầu mà thường có ở vùng mặt và mắt, sau đó lan dần xuống thân mình, bụng, rồi đến tay và chân nếu mức bilirubin tăng cao hơn.
Vàng da sinh lý ở trẻ nhỏ không xuất hiện đồng loạt toàn thân ngay từ đầu mà thường có ở vùng mặt và mắt, sau đó lan dần xuống thân mình, bụng, rồi đến tay và chân nếu mức bilirubin tăng cao hơn.

Một yếu tố gián tiếp khác có thể liên quan đến vàng da là khi trẻ bú không đủ sữa trong những ngày đầu sau sinh. Lượng sữa bú vào ít khiến trẻ đi tiêu ít hơn, dẫn đến giảm đào thải bilirubin qua phân và tăng tái hấp thụ vào máu.

Mặc dù vậy, đây là vấn đề thiếu lượng sữa tạm thời và da bé sẽ trở lại bình thường khi được nuôi dưỡng đầy đủ, không phải là do thiếu dinh dưỡng.

Xem thêm