Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), vàng da có thể liên quan đến bệnh lý do tích tụ bilirubin (bệnh lý) nhưng cũng có thể là sự thay đổi màu da do ăn uống (lành tính). Trong đó, thiếu hụt dinh dưỡng được các chuyên gia xác nhận không phải là nguyên nhân gây vàng da ở cả hai tình trạng này.

Phân biệt Vàng da bệnh lý và Vàng da lành tính

  • Vàng da bệnh lý: Là tình trạng da và cả củng mạc mắt chuyển màu vàng do tăng bilirubin máu (một sắc tố màu vàng, được tạo ra khi hồng cầu bị phân hủy). Nguyên nhân liên quan chủ yếu đến các bệnh gan mật như viêm gan, xơ gan, tắc mật, khiến cơ thể không xử lý hoặc đào thải bilirubin hiệu quả. Đây là tình trạng cần được đánh giá y khoa sớm vì có thể phản ánh rối loạn chức năng gan mật hoặc bệnh lý toàn thân.
  • Vàng da lành tính: Là tình trạng da chuyển màu vàng cam nhưng không vàng mắt do sự tích tụ carotene trong máu. Carotene thường được tìm thấy trong cà rốt, bí đỏ, cam, và khi ăn quá nhiều sẽ khiến da đổi màu vàng cam. Đây là tình trạng lành tính và màu da sẽ trở lại bình thường khi điều chỉnh chế độ ăn hợp lý.
Nguyên nhân gây vàng da không phải là do thiếu vi chất dinh dưỡng.
Nguyên nhân gây vàng da không phải là do thiếu vi chất dinh dưỡng.

Vàng da là dư thừa dinh dưỡng chứ không phải thiếu chất

Điểm chung của hai tình trạng vàng da này là sự tích tụ các chất (bilirubin hoặc tiền chất carotene), do đó vàng da được xem là biểu hiện của dư chất chứ không phải thiếu chất.

Tuy nhiên, xét về mặt dinh dưỡng thì vàng da chủ yếu liên quan đến dư thừa sắc tố màu vàng cam gọi là carotene – một tiền chất giúp tạo ra vitamin A.

Vàng da do dư carotene có thể xảy ra nếu:

  • Ăn quá nhiều thực phẩm giàu carotene như cà rốt, bí đỏ, khoai lang, xoài, cam…
  • Hoặc dùng thực phẩm bổ sung chứa beta-carotene.

Bạn nên cho bé xét nghiệm vi chất tổng quát để được chuyên gia dinh dưỡng DIAG đánh giá toàn diện hơn. Trẻ nhỏ rất dễ bị ảnh hưởng sức khỏe do dư thừa chất nếu cha mẹ không kiểm soát chế độ ăn hợp lý theo khuyến nghị của bác sĩ.

Tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Chuyên sâu.

Những thực phẩm chứa nhiều carotene là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng vàng da lành tính.
Những thực phẩm chứa nhiều carotene là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng vàng da lành tính.

Khi lượng carotene hấp thu vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể thì lượng carotene trong máu sẽ tăng cao và lắng đọng ở lớp sừng của da, khiến da chuyển sang màu vàng cam, đặc biệt là bàn tay và bàn chân.

Sở dĩ vàng da do dư carotene là lành tính vì nó không liên quan đến chức năng gan và không gây hại do sức khỏe. Đây không phải là rối loạn nguy hiểm mà chỉ phản ánh mất cân bằng trong chế độ ăn.

Khi giảm lượng thực phẩm giàu carotene thì nồng độ carotene trong máu sẽ giảm dần, và màu da sẽ trở lại bình thường sau một thời gian.

Em bé bị vàng da có liên quan đến thiếu chất không?

Vàng da ở trẻ nhỏ (đặc biệt là trẻ sơ sinh) không phải là thiếu chất dinh dưỡng trong đa số các trường hợp. Đây là hiện tượng vàng da sinh lý rất phổ biến sau sinh, chủ yếu liên quan đến chuyển hóa bilirubin chưa hoàn thiện ở trẻ nhỏ chứ không phải thiếu vitamin hay khoáng chất.

Cơ thể trẻ có sự thay đổi lớn sau khi sinh: hồng cầu bị phá hủy nhiều hơn tạo ra lượng bilirubin cao, trong khi gan của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh nên chưa xử lý và đào thải hiệu quả.

Vàng da chính là hệ quả do bilirubin được sinh ra vượt quá khả năng thải trừ của gan. Chất này có màu vàng và khi tích tụ nhiều trong máu sẽ gây ra hiện tượng vàng da ở trẻ nhỏ.

Vàng da sinh lý ở trẻ nhỏ không xuất hiện đồng loạt toàn thân ngay từ đầu mà thường có ở vùng mặt và mắt, sau đó lan dần xuống thân mình, bụng, rồi đến tay và chân nếu mức bilirubin tăng cao hơn.
Vàng da sinh lý ở trẻ nhỏ không xuất hiện đồng loạt toàn thân ngay từ đầu mà thường có ở vùng mặt và mắt, sau đó lan dần xuống thân mình, bụng, rồi đến tay và chân nếu mức bilirubin tăng cao hơn.

Một yếu tố gián tiếp khác có thể liên quan đến vàng da là khi trẻ bú không đủ sữa trong những ngày đầu sau sinh. Lượng sữa bú vào ít khiến trẻ đi tiêu ít hơn, dẫn đến giảm đào thải bilirubin qua phân và tăng tái hấp thụ vào máu.

Mặc dù vậy, đây là vấn đề thiếu lượng sữa tạm thời và da bé sẽ trở lại bình thường khi được nuôi dưỡng đầy đủ, không phải là do thiếu dinh dưỡng.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.