Xoắn tinh hoàn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Xoắn tinh hoàn là gì?

Xoắn tinh hoàn (testicular torsion) là một tình trạng cấp cứu ngoại khoa xảy ra khi tinh hoàn xoay quanh thừng tinh, cấu trúc chứa các mạch máu, dây thần kinh và ống dẫn tinh trùng đến bìu. Sự xoắn này làm tắc nghẽn đột ngột nguồn cung cấp máu đến tinh hoàn, gây ra đau đớn và nếu không được điều trị nhanh chóng có thể dẫn đến tổn thương vĩnh viễn hoặc mất tinh hoàn.

Để hiểu rõ hơn về xoắn tinh hoàn, chúng ta cần hình dung cấu trúc bên trong bìu. Tinh hoàn được treo trong bìu bởi thừng tinh. Thông thường, tinh hoàn được cố định vào thành trong của bìu bởi một cấu trúc gọi là mạc bìu. Tuy nhiên, ở một số người, sự cố định này không hoàn chỉnh, tạo điều kiện cho tinh hoàn di chuyển và xoay tự do hơn trong bìu. Tình trạng này được gọi là “dị dạng chuông lắc”, một nguy cơ quan trọng dẫn đến xoắn tinh hoàn.

Khi tinh hoàn xoay, các mạch máu trong thừng tinh bị xoắn lại, giống như vặn một ống nước. Điều này làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn lưu lượng máu đến tinh hoàn. Tinh hoàn rất nhạy cảm với việc thiếu máu. Nếu tình trạng thiếu máu kéo dài (thường trên 4-6 giờ), các tế bào tinh hoàn bắt đầu bị tổn thương và có thể chết.

Có hai dạng xoắn tinh hoàn chính:

• Xoắn nội mạch (Intravaginal Torsion): Đây là dạng phổ biến nhất, thường xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên. Trong trường hợp này, tinh hoàn xoay bên trong mạc bìu. Dị dạng chuông lắc là nguyên nhân chính gây ra dạng xoắn này.
• Xoắn ngoại mạch (Extravaginal Torsion): Dạng này thường xảy ra ở trẻ sơ sinh. Tinh hoàn và mạc bìu xoắn quanh thừng tinh ở phía trên mạc bìu. Tình trạng này thường xảy ra trước khi sinh hoặc ngay sau khi sinh.

Ngoài ra, còn có một tình trạng gọi là xoắn phần phụ tinh hoàn (Testicular Appendage Torsion). Phần phụ tinh hoàn là một cấu trúc nhỏ, vô hại gắn liền với tinh hoàn. Khi cấu trúc này bị xoắn, nó có thể gây đau tương tự như xoắn tinh hoàn nhưng thường ít nghiêm trọng hơn và không gây mất máu đến tinh hoàn. Tuy nhiên, việc phân biệt xoắn phần phụ tinh hoàn với xoắn tinh hoàn thực sự rất quan trọng để có phương pháp điều trị phù hợp.

Xem thêm: Xoắn tinh hoàn ở trẻ

Nguyên nhân xoắn tinh hoàn

Hiện nay, vẫn chưa có lý do chắc chắn giải thích tại sao lại bị xoắn tinh hoàn. Dù vậy, một số yếu tố có thể được xem xét là nguyên nhân bị xoắn tinh hoàn bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Một số người có thể có cấu trúc giải phẫu bẩm sinh (như dị dạng chuông lắc) làm tăng nguy cơ xoắn tinh hoàn. Tiền sử gia đình có người bị xoắn tinh hoàn cũng có thể là một nguy cơ cao.
• Hoạt động thể chất mạnh: Mặc dù không phải là nguyên nhân trực tiếp, các hoạt động gắng sức, chấn thương nhẹ vào vùng bìu hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể kích hoạt xoắn tinh hoàn ở những người có nguy cơ cao.
• Sự phát triển nhanh chóng ở tuổi dậy thì: Sự tăng trưởng nhanh chóng của tinh hoàn trong giai đoạn dậy thì có thể làm tăng nguy cơ xoắn.
• Co thắt cơ bìu: Các cơn co thắt tự phát của cơ bìu có thể kéo tinh hoàn lên cao và gây xoắn.
• Thời tiết lạnh: Xoắn tinh hoàn do lạnh, dẫn đến sự co rút của cơ bìu.

Triệu chứng xoắn tinh hoàn

Dấu hiệu xoắn tinh hoàn trong giai đoạn sớm

Trong giai đoạn sớm, hoặc trong một số trường hợp xoắn không hoàn toàn (xoắn từng đợt rồi tự tháo), nam giới có thể trải qua các dấu hiệu nhẹ và dễ bị bỏ qua như:

• Đau âm ỉ ở vùng bìu hoặc háng: Cơn đau có thể không quá dữ dội lúc đầu, mà chỉ là cảm giác nặng nề, khó chịu hoặc đau nhức âm ỉ. Người bệnh có thể cảm thấy đau lan xuống vùng bụng dưới hoặc lên háng.
• Sưng nhẹ ở bìu: Bìu có thể hơi sưng lên so với bình thường, có thể kèm theo cảm giác căng tức.
• Đau bụng: Đôi khi, cơn đau có thể tập trung ở vùng bụng dưới, dễ nhầm lẫn với các vấn đề tiêu hóa.
• Buồn nôn và nôn: Mặc dù không phải là triệu chứng đặc hiệu, nhưng đau dữ dội có thể gây ra nôn.

Dấu hiệu bị xoắn tinh hoàn trở nên nghiêm trọng

Khi tình trạng xoắn tinh hoàn tiến triển, các triệu chứng sẽ trở nên rõ ràng và nghiêm trọng hơn, đòi hỏi sự can thiệp y tế ngay lập tức:

• Đau dữ dội và đột ngột ở bìu: Đây là dấu hiệu điển hình nhất của xoắn tinh hoàn. Cơn đau thường xuất hiện rất nhanh, dữ dội và không giảm đi khi nghỉ ngơi. Người bệnh có thể mô tả cơn đau như bị “dao đâm” hoặc “vặn xoắn”.
• Sưng to và đỏ ở bìu: Bìu bên tinh hoàn bị xoắn sẽ sưng to, căng bóng và có thể đỏ lên do viêm và thiếu máu.
• Tinh hoàn nằm cao hơn bình thường hoặc có hướng bất thường: Do thừng tinh bị xoắn rút ngắn, tinh hoàn bên bị ảnh hưởng có thể nằm cao hơn so với tinh hoàn bên kia hoặc có hướng nằm ngang bất thường.
• Mất phản xạ da bìu: Bình thường, khi vuốt nhẹ vào mặt trong đùi, cơ bìu sẽ co lại làm tinh hoàn nâng lên. Ở bên tinh hoàn bị xoắn, phản xạ này thường biến mất. Đây là một dấu hiệu quan trọng giúp bác sĩ chẩn đoán.
• Đau bụng dữ dội: Cơn đau có thể lan rộng ra vùng bụng, gây khó chịu và lo lắng cho người bệnh.
• Sốt nhẹ hoặc sốt cao: Có thể xuất hiện, đặc biệt nếu tình trạng kéo dài hoặc có biến chứng nhiễm trùng.

Bị xoắn tinh hoàn có sao không?

Sự tắc nghẽn mạch máu do thừng tinh bị xoắn lại, làm gián đoạn nguồn cung cấp máu đến tinh hoàn có thể gây ra một số bệnh lý nghiêm trọng như:

• Mất máu cục bộ và hoại tử tinh hoàn: Đây là hệ quả nghiêm trọng do việc tinh hoàn bị xoắn gây nên. Tinh hoàn vốn cần được cung cấp máu liên tục để duy trì chức năng và sự sống của các tế bào. Khi thừng tinh bị xoắn, các động mạch mang máu đến tinh hoàn bị chèn ép, dẫn đến lượng máu đến tinh hoàn giảm đáng kể hoặc ngừng hoàn toàn. Nếu tình trạng thiếu máu kéo dài, đặc biệt là sau 4-6 giờ đầu tiên, các tế bào tinh hoàn bắt đầu bị tổn thương nghiêm trọng và có thể dẫn đến hoại tử vĩnh viễn. Tỷ lệ cứu sống tinh hoàn giảm đáng kể sau 6 giờ và gần như không thể cứu được sau 24 giờ.
• Nguy cơ hiếm muộn: Mặc dù tinh hoàn còn lại vẫn có thể sản xuất đủ tinh trùng cho việc thụ thai ở nhiều người, nhưng trong một số trường hợp, đặc biệt nếu tinh hoàn còn lại có vấn đề về chức năng hoặc nếu chất lượng tinh trùng nói chung không tốt, nguy cơ hiếm muộn hoặc giảm khả năng sinh sản sẽ tăng lên đáng kể.

Ngoài hai biến chứng trên, việc tinh hoàn bị hoại tử còn có thể trở thành nguồn nhiễm trùng, gây viêm lan rộng ở vùng bìu và các mô xung quanh. Trong một số trường hợp hiếm gặp, người bệnh có thể trải qua đau mãn tính ở vùng bìu hoặc háng sau khi điều trị xoắn tinh hoàn, ngay cả khi tinh hoàn đã được cứu sống.

Chưa kể, việc bị mất một bên tinh hoàn hoặc lo lắng về khả năng sinh sản có thể gây ra các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm và giảm tự tin ở nam giới.

Cách kiểm tra và điều trị xoắn tinh hoàn

Để kiểm tra tại sao bị xoắn tinh hoàn thường cần kết hợp giữa khám lâm sàng và các xét nghiệm hình ảnh bao gồm:

• Khám lâm sàng: Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, thời điểm khởi phát và tính chất của cơn đau. Qua thăm khám thực thể, bác sĩ sẽ đánh giá các dấu hiệu như sưng đỏ ở bìu, đau khi chạm vào, vị trí tinh hoàn bất thường, mất phản xạ da bìu.
• Siêu âm Doppler: Đây là xét nghiệm hình ảnh thường được sử dụng nhất để chẩn đoán xoắn tinh hoàn. Doppler sử dụng sóng âm để tạo ra hình ảnh của các mạch máu và đánh giá lưu lượng máu. Trong trường hợp xoắn tinh hoàn, siêu âm thường cho thấy sự giảm hoặc máu không lưu thông đến tinh hoàn bị xoắn.
• Các xét nghiệm hình ảnh khác: Trong một số trường hợp không điển hình hoặc khi Doppler không cho kết quả rõ ràng, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng các xét nghiệm hình ảnh khác như xạ hình tinh hoàn. Tuy nhiên, xét nghiệm này ít được sử dụng hơn do tốn thời gian và sử dụng một lượng nhỏ chất phóng xạ.
• Xét nghiệm nước tiểu: Xét nghiệm nước tiểu thường được thực hiện để loại trừ các nguyên nhân gây đau bìu khác, chẳng hạn như nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc viêm mào tinh hoàn.

Sau khi phát hiện xoắn tinh hoàn trên siêu âm, bác sĩ có thể chỉ định một trong các phương pháp điều trị tinh hoàn bị xoắn dựa theo tình trạng của mỗi cá nhân. Mục đích của việc điều trị là khôi phục lưu lượng máu đến tinh hoàn càng nhanh càng tốt để cứu vãn chức năng của nó.

• Tháo xoắn bằng tay: Đây là một thủ thuật cấp cứu có thể được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm trong một số trường hợp, đặc biệt khi chưa thể phẫu thuật ngay lập tức. Mục đích là khôi phục một phần lưu lượng máu, giúp kéo dài thời gian vàng để cứu tinh hoàn. Tuy nhiên, thủ thuật này không thay thế được phẫu thuật và vẫn cần phẫu thuật để kiểm tra tình trạng tinh hoàn và cố định nó để tránh tái phát.
• Can thiệp y khoa: Đây là phương pháp điều trị tiêu chuẩn và hiệu quả nhất cho xoắn tinh hoàn. Phẫu thuật nên được thực hiện càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vòng 4-6 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng.

Cách phòng tránh xoắn tinh hoàn

Mặc dù không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu, nhưng nam giới có thể áp dụng một số biện pháp để giảm thiểu nguy cơ hoặc phát hiện sớm tình trạng này.

• Nhận biết một số yếu tố nguy cơ: Tiền sử gia đình, cấu trúc giải phẫu bẩm sinh (như dị dạng chuông lắc), tuổi tác, tiền sử xoắn tinh hoàn tự tháo xoắn.
• Thực hiện kiểm tra thường xuyên: Giúp phát hiện ngay tình trạng tinh hoàn bất thường.
• Cẩn thận khi hoạt động thể chất: Bị thương nhẹ hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột liên quan đến hoạt động thể chất có thể khiến tinh hoàn bị xoắn.

Một số câu hỏi thường gặp

Xoắn tinh hoàn có tự khỏi được không?

Tinh hoàn bị xoắn không thể tự khỏi. Trong một số ít trường hợp, có thể xảy ra tình trạng xoắn và tự tháo xoắn. Lúc này, người bệnh có thể trải qua các đợt đau bìu dữ dội rồi tự hết. Tuy nhiên, đây không phải là tình trạng “tự khỏi” hoàn toàn mà là do tinh hoàn tự xoay trở lại vị trí bình thường. Những trường hợp này vẫn tiềm ẩn nguy cơ xoắn lại vĩnh viễn và cần được thăm khám và điều trị để ngăn ngừa.

Xoắn tinh hoàn có bị vô sinh không?

Xoắn tinh hoàn có thể gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, nhưng nguy cơ hiếm muộn phụ thuộc lớn vào thời gian điều trị và các yếu tố sức khỏe sinh sản khác. Việc điều trị kịp thời là chìa khóa để giảm thiểu nguy cơ này.

Lời kết

Xoắn tinh hoàn là tình trạng cấp cứu y tế nghiêm trọng. Khi có các triệu chứng của xoắn tinh hoàn, bạn nên lập tức đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.