Tinh trùng không tiến tới là gì? Hướng điều trị và cải thiện

Định nghĩa của hiện tượng tinh trùng tiến tới chậm

Tinh trùng đóng vai trò quan trọng trong việc thụ thai, đặc biệt là khả năng di chuyển. Tinh trùng cần bơi nhanh và đúng hướng để đến gặp trứng.

Có 3 loại tinh trùng theo cách di chuyển:

• Di động tiến tới (PR): bơi thẳng hoặc vòng rộng, giúp thụ thai hiệu quả.

• Không tiến tới (NP): chuyển động nhưng không bơi về phía trước, thường bơi tại chỗ.

• Bất động (IM): không di chuyển.

Tiêu chí đánh giá khả năng di chuyển của tinh trùng theo WHO:

• Tổng tinh trùng di động (PR + NP) phải ≥ 40%

• Tinh trùng tiến tới (PR) phải ≥ 32%

• Tinh trùng tiến tới cần di chuyển ít nhất 25 micromet/giây để hiệu quả.

Tinh trùng không tiến tới là khi tinh trùng có thể di chuyển nhưng không tiến về phía trước, làm giảm hiệu quả tìm đến trứng. Đây là một trong những dạng di động kém, ảnh hưởng lớn đến khả năng thụ thai.

Tỷ lệ tinh trùng tiến tới nhanh là gì?

Tỷ lệ tinh trùng di động tiến tới (PR) là phần trăm tinh trùng trong mẫu tinh dịch có khả năng di chuyển về phía trước, thẳng hoặc theo vòng rộng, với tốc độ đủ để tiếp cận và thụ tinh với trứng. Đây là một chỉ số quan trọng trong xét nghiệm tinh dịch đồ, giúp bác sĩ đánh giá chất lượng tinh trùng và khả năng sinh sản của nam giới.

Tinh trùng cần bơi đúng hướng và đủ nhanh để vượt qua các môi trường trong cơ thể nữ giới để đến gặp trứng. Tinh trùng tiến tới nhanh là những tinh trùng bơi thẳng hoặc theo vòng rộng với tốc độ đủ để hoàn thành hành trình này. Nếu tỷ lệ tinh trùng tiến tới nhanh thấp, số lượng tinh trùng có thể thụ tinh giảm, làm tăng nguy cơ khó có con hoặc vô sinh nam.

Xem thêm: Tinh trùng không bào

Tại sao tinh trùng không tiến tới? Top nguyên nhân phổ biến

Có nhiều nguyên nhân khiến tinh trùng không di chuyển hiệu quả. Chúng có thể đến từ bên trong cơ thể hoặc do các yếu tố bên ngoài.

Nguyên nhân bên trong cơ thể

• Di truyền: Một số rối loạn gen có thể ảnh hưởng đến cấu trúc hoặc chức năng đuôi tinh trùng, làm giảm khả năng di chuyển.

• Tổn thương tinh hoàn: Do chấn thương, viêm nhiễm hoặc bệnh lý khác ảnh hưởng đến khả năng sản xuất tinh trùng khỏe mạnh.

• Giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele): Là tình trạng các tĩnh mạch ở bìu bị giãn rộng, làm tăng nhiệt độ vùng tinh hoàn, ảnh hưởng tiêu cực đến tinh trùng.

• Rối loạn nội tiết: Suy tuyến yên, giảm testosterone hoặc các hormone khác cũng làm giảm khả năng sản xuất và di động của tinh trùng.

• Nhiễm trùng: Viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn hoặc các bệnh lây qua đường tình dục có thể làm tổn thương các ống sinh tinh.

Nguyên nhân bên ngoài

• Nhiệt độ cao: Tinh hoàn cần nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt để sản xuất tinh trùng. Việc mặc quần lót chật, ngồi lâu, đặt laptop lên đùi, xông hơi hoặc tắm nước nóng thường xuyên có thể làm tăng nhiệt độ tinh hoàn.

• Lối sống không lành mạnh: Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, sử dụng chất kích thích (ma túy, cần sa, cocaine) làm tăng stress oxy hóa và tổn thương tinh trùng.

• Thừa cân, béo phì: Gây rối loạn hormone, giảm chất lượng tinh trùng.

• Căng thẳng, stress kéo dài: Ảnh hưởng đến cân bằng hormone sinh sản.

• Tiếp xúc với môi trường hóa chất độc hại: Thuốc trừ sâu, chì, các chất công nghiệp và phóng xạ làm tổn thương DNA tinh trùng.

• Một số loại thuốc: Thuốc steroid đồng hóa, thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp cũng có thể ảnh hưởng xấu đến chất lượng tinh trùng.

Xem thêm: Tinh trùng khuyết tật

Các phương pháp chẩn đoán tình trạng tinh trùng di động

Để biết tinh trùng có khỏe mạnh và di chuyển tốt hay không, các bác sĩ sẽ tiến hành một số xét nghiệm và kiểm tra chuyên sâu. Dưới đây là những phương pháp chẩn đoán phổ biến nhất giúp đánh giá khả năng di động của tinh trùng.

Xét nghiệm tinh dịch đồ (Semen analysis)

Đây là phương pháp chính và quan trọng nhất để đánh giá tinh trùng. Nam giới sẽ lấy một mẫu tinh dịch vào một cốc sạch, sau đó gửi mẫu đến phòng xét nghiệm.

Các kỹ thuật viên sẽ kiểm tra kỹ các yếu tố như:

• Số lượng tinh trùng trong mẫu.

• Hình dáng của tinh trùng.

• Khả năng di chuyển của tinh trùng, bao gồm:

• Tinh trùng di chuyển về phía trước (di động tiến tới).

• Tinh trùng chỉ chuyển động tại chỗ hoặc không di chuyển về phía trước (tinh trùng không tiến tới).

• Tinh trùng bất động hoàn toàn.

Bác sĩ dựa vào kết quả này để biết được tinh trùng của bạn có khỏe mạnh và đủ khả năng để gặp trứng hay không.

Xét nghiệm bổ sung khi cần thiết

Khi kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ không bình thường hoặc bác sĩ cần tìm rõ nguyên nhân gây ra vấn đề, bạn có thể được chỉ định làm thêm một số xét nghiệm khác để hiểu rõ hơn về tình trạng tinh trùng.

Siêu âm bìu

Siêu âm bìu là xét nghiệm sử dụng sóng âm để tạo hình ảnh bên trong vùng bìu — nơi chứa tinh hoàn và các cấu trúc liên quan. Qua siêu âm, bác sĩ có thể:

• Phát hiện tình trạng giãn tĩnh mạch thừng tinh, bệnh lý liên quan đến giãn các tĩnh mạch ở bìu, làm tăng nhiệt độ vùng tinh hoàn, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất và di chuyển của tinh trùng.

• Phát hiện các tổn thương khác như u nang hoặc viêm nhiễm tinh hoàn.

Đo nồng độ hormone sinh dục

Hormone đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển quá trình sản xuất tinh trùng. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu để no nồng độ các hormone sinh dục nam như:

• FSH (Hormone kích thích nang trứng): Giúp tinh hoàn tạo ra tinh trùng. Mức FSH bất thường có thể cảnh báo tinh hoàn hoạt động kém.

• LH (Hormone kích thích hoàng thể): Kích thích tinh hoàn sản xuất testosterone.

• Testosterone: Hormone nam quan trọng giúp duy trì chức năng sinh sản và sản xuất tinh trùng.

Xem thêm: Tinh trùng như thế nào là vô sinh?

Sinh thiết tinh hoàn

Nếu nghi ngờ tinh hoàn không sản xuất đủ tinh trùng hoặc có tổn thương nghiêm trọng, bác sĩ có thể lấy một mẫu nhỏ mô tinh hoàn để xét nghiệm. Thủ thuật này gọi là sinh thiết tinh hoàn. Mẫu mô sẽ được kiểm tra dưới kính hiển vi để đánh giá khả năng tạo tinh trùng.

Thủ thuật này được thực hiện dưới gây tê tại chỗ, ít gây đau và tổn thương. Dựa trên kết quả sinh thiết, bác sĩ có thể xác định chính xác nguyên nhân và lập kế hoạch điều trị hiệu quả.

Các phương pháp điều trị tinh trùng di chuyển chậm

Để điều trị tình trạng này, bác sĩ có thể chỉ định:

• Điều trị nhiễm trùng: Nếu có viêm nhiễm hoặc bệnh lây qua đường tình dục, bác sĩ sẽ dùng kháng sinh để loại bỏ vi khuẩn. Điều này giúp tinh trùng khỏe hơn và di chuyển tốt hơn.

• Phẫu thuật giãn tĩnh mạch tinh: Nếu giãn tĩnh mạch ở bìu làm tinh trùng yếu, phẫu thuật sẽ cải thiện tuần hoàn máu, giúp tinh trùng di chuyển hiệu quả hơn.

• Điều chỉnh hormone: Nếu hormone trong cơ thể mất cân bằng, bác sĩ sẽ dùng thuốc để cân bằng lại, giúp tinh trùng sản xuất và di chuyển tốt hơn.

• Thay đổi thuốc: Một số loại thuốc như steroid đồng hóa, thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị huyết áp, thuốc kháng androgen và thuốc giảm đau nhóm opioid có thể làm giảm chất lượng và khả năng di chuyển của tinh trùng. Bác sĩ sẽ kiểm tra thuốc bạn đang dùng và nếu cần sẽ điều chỉnh hoặc đổi loại thuốc để giảm ảnh hưởng xấu lên khả năng sinh sản, đồng thời vẫn đảm bảo chữa bệnh hiệu quả.

• Bổ sung vitamin và khoáng chất: Các vitamin như E, selenium và kẽm giúp bảo vệ tinh trùng khỏi tổn thương và cải thiện khả năng di chuyển. Tuy nhiên, mọi người cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn uống phù hợp với từng người.

• Thay đổi lối sống: Bỏ thuốc lá, giảm chất kích thích, rượu bia. Kết hợp ăn uống lành mạnh. tập thể dục đều đặn và giảm stress giúp tăng sức khỏe tinh trùng.

• Tránh nhiệt độ cao và hóa chất độc hại: Không mặc quần chật, tránh ngồi lâu, tắm nước nóng hoặc xông hơi quá nhiều. Hạn chế tiếp xúc với các chất độc hại để bảo vệ tinh trùng.

• Phương pháp hỗ trợ sinh sản: Nếu tinh trùng vẫn yếu sau điều trị, bác sĩ có thể đề xuất các kỹ thuật như bơm tinh trùng vào tử cung hoặc thụ tinh trong ống nghiệm để giúp tăng khả năng có con.

Các phương pháp phòng ngừa tình trạng tinh trùng di động kém

• Mặc quần rộng, tránh ngồi lâu, không đặt laptop lên đùi để giữ nhiệt độ ổn định.

• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.

• Duy trì cân nặng và tập thể dục để cân bằng hormone và tăng tuần hoàn máu.

• Giảm stress. Có thể thử thiền, tập yoga, đọc sách, nghe nhạc, v.v.

• Ăn uống đủ chất: Bổ sung kẽm, selenium, vitamin C, E để bảo vệ tinh trùng.

• Hạn chế tiếp xúc thuốc trừ sâu, hóa chất công nghiệp, phóng xạ.

• Khám sức khỏe sinh sản định kỳ để kịp thời hát hiện và xử lý sớm các vấn đề tinh trùng.

• Tham khảo ý kiến bác sĩ khi dùng thuốc. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc các loại thực phẩm hỗ trợ không rõ nguồn gốc.

• Quan hệ tình dục an toàn để phòng tránh viêm nhiễm ảnh hưởng tinh hoàn.

Tinh trùng không tiến tới là một trong những nguyên nhân phổ biến gây giảm khả năng thụ thai ở nam giới. Việc hiểu rõ khái niệm, các chỉ số đánh giá và nguyên nhân giúp phát hiện sớm, từ đó có biện pháp điều trị kịp thời.

Xem thêm:

• Tinh trùng dị dạng có chữa được không?
• Tinh trùng dị dạng có ảnh hưởng đến thai nhi?