Tinh hoàn là gì? Cấu tạo, chức năng và vị trí của tinh hoàn

Tinh hoàn là gì?

Tinh hoàn (testicles) là một cặp cơ quan sinh sản ở nam giới. Nó có hình bầu dục, không nằm bên trong khoang bụng như nhiều cơ quan khác mà được chứa trong một túi da đặc biệt gọi là bìu. Bìu treo bên dưới dương vật và nằm giữa hai đùi. Vị trí tinh hoàn có một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì nhiệt độ tối ưu cho quá trình sản xuất tinh trùng.

Quá trình sinh tinh trùng diễn ra hiệu quả nhất ở nhiệt độ thấp hơn khoảng 2-4 độ C so với nhiệt độ cơ thể bình thường (khoảng 37 độ C). Bìu có khả năng co giãn để điều chỉnh khoảng cách của tinh hoàn với cơ thể. Khi trời lạnh hoặc khi cơ thể cần giữ nhiệt, các cơ ở bìu (cơ dartos và cơ cremaster) sẽ co lại, kéo tinh hoàn lại gần cơ thể hơn. Ngược lại, khi trời nóng hoặc khi cơ thể cần giải nhiệt, các cơ này sẽ giãn ra, cho phép tinh hoàn hạ thấp xuống xa cơ thể hơn. Sự điều hòa nhiệt độ này là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng tinh trùng tốt.

Kích thước tinh hoàn có thể thay đổi một chút giữa các cá nhân, nhưng ở người trưởng thành, trung bình khoảng 4-5cm chiều dài, 2-3 cm chiều rộng và 3cm chiều dày, nặng khoảng 20-30 gram.

Cấu tạo tinh hoàn bình thường

Tinh hoàn đàn ông được bao bọc bởi nhiều lớp màng bảo vệ, đảm bảo sự ổn định và chức năng tinh hoàn như:

• Tunica vaginalis: Đây là lớp ngoài cùng, có nguồn gốc từ phúc mạc khi tinh hoàn di chuyển xuống bìu trong quá trình phát triển của thai nhi. Tunica vaginalis có hai lá: lá tạng bao phủ trực tiếp tinh hoàn và lá thành lót mặt trong của bìu. Giữa hai lá là một khoang ảo chứa một lượng nhỏ dịch giúp tinh hoàn di chuyển dễ dàng trong bìu.
• Tunica albuginea: Đây là một lớp mô liên kết dày, màu trắng, nằm ngay dưới tunica vaginalis. Tunica albuginea tạo thành một lớp vỏ xơ chắc chắn bao bọc toàn bộ tinh hoàn. Lớp này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hình dạng tinh hoàn.
• Tunica vasculosa: Đây là lớp trong cùng, chứa nhiều mạch máu và dây thần kinh, cung cấp dưỡng chất và oxy cho tinh hoàn.

Xem thêm: Mụn trắng ở bìu tinh hoàn

Từ mặt trong của tunica albuginea, các vách xơ tỏa vào bên trong, chia tinh hoàn thành nhiều tiểu thùy. Mỗi tiểu thùy chứa các ống sinh tinh cuộn xoắn. Bên trong các tiểu thùy của tinh hoàn chứa đựng những thành phần chủ chốt thực hiện các vai trò quan trọng:

• Ống sinh tinh: Đây là cấu trúc chiếm phần lớn thể tích tinh hoàn. Mỗi tiểu thùy chứa từ một đến bốn ống sinh tinh cuộn xoắn. Thành của ống sinh tinh được lót bởi hai loại tế bào quan trọng:
• Tế bào mầm: Đây là các tế bào trải qua quá trình phân chia và biệt hóa phức tạp để tạo thành tinh trùng. Quá trình này bắt đầu từ các tế bào spermatogonia nằm ở lớp ngoài cùng của ống sinh tinh, sau đó di chuyển dần vào lòng ống và trải qua các giai đoạn phát triển thành spermatocytes, spermatids và cuối cùng là spermatozoa (tinh trùng trưởng thành).
• Tế bào Sertoli: Đây là các tế bào trụ cột kéo dài từ màng đáy đến lòng ống sinh tinh. Chúng đóng vai trò hỗ trợ và nuôi dưỡng các tế bào mầm trong suốt quá trình sinh tinh trùng. Tế bào Sertoli tạo ra hàng rào máu – tinh hoàn, một hàng rào bảo vệ miễn dịch quan trọng ngăn chặn các chất có hại và các tế bào miễn dịch của cơ thể tấn công các tế bào mầm đang phát triển. Tế bào còn tiết ra các yếu tố tăng trưởng, protein vận chuyển và các chất dịch cần thiết cho tinh trùng.

Mô kẽ (Nằm giữa các ống sinh tinh) là khoảng không gian xen kẽ giữa các ống sinh tinh được gọi là mô kẽ. Đây là nơi chứa đựng:

• Tế bào Leydig: Chịu trách nhiệm chính trong việc sản xuất testosterone, dưới sự điều hòa của hormone lutein hóa (LH) từ tuyến yên.
• Các thành phần khác của mô kẽ: Bao gồm mạng lưới mạch máu và mạch bạch huyết phong phú (cung cấp dưỡng chất, oxy và vận chuyển hormone), các tế bào mô liên kết (như nguyên bào sợi giúp tạo cấu trúc nâng đỡ), và các tế bào miễn dịch (như đại thực bào, tế bào lympho) đóng vai trò bảo vệ tinh hoàn.

Xem thêm: Siêu âm tinh hoàn như thế nào?

Chức năng của tinh hoàn là gì?

Chức năng ngoại tiết của tinh hoàn (sản xuất tinh trùng)

Đây là vai trò quan trọng nhất của tinh hoàn liên quan đến khả năng sinh sản. Quá trình sản xuất tinh trùng, hay còn gọi là sinh tinh trùng, diễn ra liên tục trong các ống sinh tinh bên trong tinh hoàn từ tuổi dậy thì cho đến suốt đời. Quá trình này bao gồm nhiều giai đoạn phức tạp:

• Nguyên phân: Các tế bào mầm ban đầu phân chia để tạo ra nhiều tế bào spermatogonia hơn, đảm bảo nguồn cung cấp liên tục cho quá trình sinh tinh.
• Giảm phân: Một số spermatogonia biệt hóa thành spermatocytes sơ cấp, sau đó trải qua giảm phân I để tạo thành spermatocytes thứ cấp. Tiếp theo, spermatocytes thứ cấp trải qua giảm phân II để tạo thành spermatids. Mỗi spermatogonium ban đầu sẽ tạo ra bốn spermatids đơn bội (chứa một nửa số lượng nhiễm sắc thể của tế bào soma).
• Biệt hóa: Các spermatids trải qua một quá trình biến đổi phức tạp để trở thành tinh trùng trưởng thành. Quá trình này bao gồm sự hình thành đuôi giúp tinh trùng di chuyển, sự phát triển của mũ acrosome chứa các enzyme cần thiết để xâm nhập vào trứng, và sự cô đặc của nhân tế bào.

Chức năng nội tiết của tinh hoàn (sản xuất hormone)

Tinh hoàn cũng là một tuyến nội tiết quan trọng, sản xuất ra các hormone steroid, chủ yếu là testosterone. Các tế bào Leydig nằm trong mô kẽ giữa các ống sinh tinh chịu trách nhiệm chính cho điều này.

• Phát triển các đặc điểm sinh dục nam: Nội tiết tố chịu trách nhiệm cho sự phát triển của dương vật, bìu và các đặc điểm sinh dục thứ phát như giọng nói trầm, mọc râu và lông trên cơ thể ở tuổi dậy thì.
• Duy trì khối lượng cơ bắp và mật độ xương: Nội tiết tố kích thích tổng hợp protein, giúp tăng cường khối lượng cơ bắp và duy trì xương chắc khỏe.
• Ham muốn tình dục và khả năng cương dương: Testosterone đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ham muốn tình dục và khả năng đạt được và duy trì cương cứng.
• Sản xuất tinh trùng: Mặc dù tinh trùng được sản xuất trong ống sinh tinh, testosterone là cần thiết để duy trì quá trình sinh tinh trùng hiệu quả.
• Tâm trạng và năng lượng: Nồng độ testosterone bình thường có liên quan đến tâm trạng ổn định, năng lượng tốt và cảm giác khỏe mạnh ở nam giới.
• Phân bố mỡ: Testosterone ảnh hưởng đến cách cơ thể lưu trữ chất béo.

Xem thêm: 1 tinh hoàn có sinh con được không?

Việc sản xuất nội tiết tố nam được điều hòa bởi trục hạ đồi – tuyến yên – tinh hoàn. Vùng dưới đồi tiết ra hormone giải phóng gonadotropin (GnRH), kích thích tuyến yên tiết ra hormone kích thích nang trứng (FSH) và hormone lutein hóa (LH). LH tác động lên tế bào Leydig để kích thích sản xuất testosterone. Nồng độ testosterone trong máu được duy trì ổn định thông qua cơ chế phản hồi ngược âm tính, ức chế sản xuất GnRH và LH khi nồng độ testosterone quá cao.

Xem thêm: Ăn gì tốt cho tinh hoàn?

Các bệnh về tinh hoàn và triệu chứng

Viêm tinh hoàn

Viêm tinh hoàn là tình trạng viêm một hoặc cả hai tinh hoàn. Nguyên nhân thường là do nhiễm trùng, phổ biến nhất là do virus quai bị. Bệnh lý do vi khuẩn thường liên quan đến viêm mào tinh hoàn.

Dấu hiệu: Đau (có thể từ âm ỉ đến dữ dội), sưng, cảm giác nóng và đỏ ở bìu, sốt, ớn lạnh, buồn nôn và nôn, đau khi đi tiểu hoặc xuất tinh.

Viêm mào tinh hoàn

Viêm mào tinh hoàn là tình trạng viêm ống cuộn nằm ở phía sau tinh hoàn, nơi tinh trùng được lưu trữ và trưởng thành. Nguyên nhân thường là do nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (STIs) như chlamydia và gonorrhea ở nam giới trẻ tuổi, hoặc do nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc sử dụng ống thông tiểu ở nam giới lớn tuổi hơn.

Dấu hiệu: Đau bìu (thường bắt đầu từ từ và tăng dần), sưng mào tinh hoàn, cảm giác nóng và đỏ ở bìu, đau khi đi tiểu hoặc xuất tinh, có thể có dịch tiết ra từ niệu đạo.

Xoắn tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn là một tình trạng cấp cứu y tế xảy ra khi tinh hoàn xoắn quanh thừng tinh, làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn nguồn cung cấp máu đến tinh hoàn. Tổn thương thường xảy ra ở trẻ em và thanh niên, nhưng cũng có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi.

Dấu hiệu: Đau tinh hoàn đột ngột và dữ dội, sưng, đau bụng dưới, buồn nôn và nôn, tinh hoàn có thể nằm cao hơn bình thường hoặc có hướng bất thường.

Lưu ý quan trọng: Xoắn tinh hoàn cần được điều trị khẩn cấp (trong vòng 4-6 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng) để cứu tinh hoàn.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là tình trạng các tĩnh mạch trong thừng tinh bị giãn ra, tương tự như tĩnh mạch bị giãn ở chân. Tổn thương này thường không gây đau và có thể không có dấu hiệu, nhưng đôi khi có thể gây khó chịu hoặc đau âm ỉ ở bìu, đặc biệt là khi đứng lâu hoặc vận động mạnh. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở một số nam giới.

Dấu hiệu: Thường không có dấu hiệu rõ ràng, nhưng nam giới có thể đau âm ỉ hoặc khó chịu ở bìu, tăng lên khi đứng hoặc vận động mạnh và giảm khi nằm.

Tràn dịch màng tinh hoàn

Tràn dịch màng tinh hoàn là tình trạng tích tụ dịch bất thường trong khoang giữa hai lá của tunica vaginalis. Tình trạng này có thể xảy ra ở trẻ sơ sinh hoặc do viêm, chấn thương hoặc không rõ nguyên nhân ở nam giới lớn tuổi hơn.

Dấu hiệu: sưng không đau ở một hoặc cả hai bên bìu, cảm giác nặng nề ở bìu.

Ung thư tinh hoàn

Ung thư tinh hoàn là một loại ung thư không phổ biến nhưng là loại ung thư thường gặp nhất ở nam giới trẻ tuổi (15-35 tuổi). Thường chỉ có một tinh hoàn bị ảnh hưởng.

Dấu hiệu: Xuất hiện một khối u hoặc cục cứng không đau trong tinh hoàn, thay đổi về kích thước hoặc hình dạng của tinh hoàn, cảm giác nặng nề ở bìu, đau âm ỉ ở bụng dưới hoặc háng, tích tụ dịch đột ngột trong bìu.

Lưu ý quan trọng: Việc tự kiểm tra tinh hoàn thường xuyên là rất quan trọng để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của ung thư tinh hoàn.

Lời kết

Trong bài viết lần này đã chia sẻ các vấn đề liên quan đến tinh hoàn cũng như tinh hoàn nằm ở đâu và chăm sóc sức khỏe tinh hoàn.