Tinh hoàn bé sơ sinh bên to bên nhỏ là hiện tượng tinh hoàn bị lệch, trong đó một bên tinh hoàn to hơn bên còn lại. Tình trạng bên to bên nhỏ này có thể khiến cha mẹ lo lắng, tuy nhiên đây chỉ là một hiện tượng bình thường. DIAG sẽ giải đáp chi tiết về hiện tượng tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh trong bài viết dưới đây.

Tinh hoàn bé sơ sinh bên to bên nhỏ là hiện tượng gì?

Tinh hoàn bị lệch ở trẻ sơ sinh (testicular asymmetry) là tình trạng hai tinh hoàn không có kích thước bằng nhau. Trong đó, trẻ sơ sinh tinh hoàn bên to bên nhỏ, thậm chí có trường hợp một tinh hoàn nằm cao hơn bên còn lại hoặc chưa xuống hoàn toàn vào bìu. Nguyên nhân phổ biến khiến lệch tinh hoàn ở trẻ sơ sinh là do sự phát triển không đồng đều của hai bên tinh hoàn hoặc do một bên tinh hoàn chưa hoàn toàn di chuyển xuống bìu trong quá trình phát triển bào thai.

Tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh là một điều khá phổ biến., thường không có hại.
Tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh là một điều khá phổ biến., thường không có hại.

Nếu không có các triệu chứng bất thường như sưng tấy, đỏ hoặc tím bìu, quấy khóc nhiều, bỏ bú thì tinh hoàn không đều ở trẻ sơ sinh thường là hiện tượng bình thường và không cần can thiệp y tế ngay. Việc cha mẹ và bác sĩ cần làm là theo dõi sự phát triển của tinh hoàn trong những tháng tiếp theo.

Theo các nghiên cứu y khoa, tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh khá phổ biến. Một nghiên cứu siêu âm ở trẻ sơ sinh Nhật Bản [1] cho thấy kích thước trung bình tinh hoàn bên phải là khoảng 187.4 mm3 và bên trái là 185.4 mm3, không có sự khác biệt đáng kể về kích thước giữa hai bên, nhưng sự chênh lệch nhỏ có thể xảy ra do các yếu tố sinh lý.

Tuy nhiên, có khoảng 3-5% trẻ trai sinh đủ tháng và lên đến 30% trẻ sinh non có tinh hoàn ẩn (cryptorchidism), tức là tinh hoàn chưa di chuyển xuống bìu hoàn toàn. Tình trạng này có thể khiến một bên bìu trông nhỏ hơn hoặc “rỗng”.

Đa số các trường hợp tinh hoàn ẩn sẽ tự di chuyển xuống đúng vị trí trong vòng 3 đến 6 tháng đầu sau sinh. Sau 6 tháng tuổi, khả năng tinh hoàn tự xuống là rất hiếm. Nếu sau mốc thời gian này tinh hoàn của bé vẫn chưa xuống bìu, cha mẹ cần đưa bé đi khám chuyên khoa Nhi hoặc Ngoại nhi để được can thiệp y tế kịp thời, tránh các biến chứng lâu dài như suy giảm khả năng sinh sản hoặc tăng nguy cơ ung thư tinh hoàn.

Nguyên nhân gây ra tinh hoàn bên to bên nhỏ

Nguyên nhân sinh lý

Sự phát triển tự nhiên:

Trong giai đoạn bào thai, tinh hoàn phát triển thường không hoàn toàn đồng đều. Từ tuần thứ 8 đến tuần thứ 35 của thai kỳ là quá trình tinh hoàn di chuyển từ ổ bụng xuống bìu do hormone điều khiển. Nếu quá trình này chưa hoàn tất hoặc diễn ra chậm ở một bên, điều này có thể dẫn đến sự chênh lệch tinh hoàn bên to bên nhỏ khi sinh.

Ngoài ra, việc tinh hoàn bên to bên nhỏ của trẻ sơ sinh cũng khá phổ biến và không ảnh hưởng đến chức năng sinh sản của bé.

Yếu tố di truyền:

Một số nghiên cứu về do di truyền [2] cho thấy kích thước tinh hoàn có thể bị ảnh hưởng bởi các gen điều hòa sự phát triển của tế bào Sertoli và tế bào mầm trong tinh hoàn. Các biến thể gen trên nhiễm sắc thể Y và các gen trên nhiễm sắc thể thường có thể dẫn đến tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh.

Nguyên nhân bệnh lý

Tinh hoàn ẩn: Là tình trạng tinh hoàn không di chuyển xuống bìu đúng vị trí khi sinh, gây ra tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh hoặc không thấy rõ trong bìu. Tỷ lệ bệnh lý này ở trẻ đủ tháng khoảng 3-5%, cao hơn ở trẻ sinh non (15-30%). Nguyên nhân có thể do rối loạn hormone, yếu tố di truyền, hoặc các bất thường về cấu trúc giải phẫu. Bệnh lý có thể tự xuống trong 6 tháng đầu, nếu không cần can thiệp phẫu thuật.

Tinh hoàn bị ẩn là một trong những nguyên nhân bệnh lý gây tinh hoàn bên to bên nhỏ.
Tinh hoàn bị ẩn là một trong những nguyên nhân bệnh lý gây tinh hoàn bên to bên nhỏ.

Tràn dịch màng tinh hoàn: Là tình trạng dịch tích tụ trong màng bao quanh tinh hoàn, làm cho bên to bên nhỏ. Đây là nguyên nhân phổ biến gây tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh. Tràn dịch màng tinh hoàn thường lành tính và có thể tự hết trong vài tháng đầu đời.

Thoát vị bẹn: Khi một phần ruột hoặc mô mỡ chui vào bìu qua ống bẹn chưa đóng kín, làm cho một bên to lên bất thường. Điều này có thể gây tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh và cần được phẫu thuật xử lý sớm.

Biến chứng nếu không điều trị kịp thời

Biến chứng cấp tính

  • Xoắn tinh hoàn: Đây là tình trạng thừng tinh bị xoắn quanh trục, làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn lưu lượng máu đến tinh hoàn. Trẻ sẽ đau đột ngột, bìu sưng đỏ hoặc tím, nếu không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến hoại tử tinh hoàn và mất tinh hoàn vĩnh viễn.
  • Thoát vị bẹn nghẹt: Khi ruột hoặc các mô trong ổ bụng sa xuống bìu qua ống bẹn chưa đóng kín và bị kẹt lại, gây thiếu máu nuôi dưỡng, trẻ sẽ đau dữ dội, nôn ói, bìu sưng to và đau. Nếu không phẫu thuật kịp thời, có thể dẫn đến hoại tử ruột, viêm phúc mạc, tổn thương tinh hoàn và đe dọa tính mạng.

Biến chứng mạn tính

  • Nguy cơ liên quan đến tràn dịch màng tinh hoàn kéo dài: Hầu hết tràn dịch màng tinh hoàn ở trẻ sơ sinh là lành tính và tự khỏi trong năm đầu. Tuy nhiên, nếu tình trạng sưng to ở bìu không hết sau 12-18 tháng, đó có thể là dấu hiệu của tràn dịch màng tinh hoàn thể thông (communicating hydrocele), tức là vẫn còn một ống nhỏ (ống phúc tinh mạc) nối từ ổ bụng xuống bìu. Sự tồn tại của ống thông này tạo ra nguy cơ cho các tạng trong ổ bụng (như ruột) chui xuống, gây ra thoát vị bẹn. Biến chứng nguy hiểm nhất là thoát vị bẹn nghẹt, có thể làm tổn thương ruột và tinh hoàn. Do đó, phẫu thuật được chỉ định cho các trường hợp tràn dịch kéo dài để đóng ống thông này lại và phòng ngừa biến chứng.
  • Giảm chất lượng tinh trùng và vô sinh: Tinh hoàn nằm sai vị trí hoặc bị tổn thương do các bệnh lý như tinh hoàn bị ẩn, tĩnh mạch thừng tinh giãn sẽ ảnh hưởng đến khả năng sản xuất tinh trùng, làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, dẫn đến hiếm muộn ở tuổi trưởng thành.
  • Ung thư tinh hoàn: Trẻ có tinh hoàn bị ẩn hoặc tinh hoàn nằm trong ổ bụng có nguy cơ cao bị ung thư tinh hoàn do môi trường nhiệt độ cao làm tổn thương tế bào tinh hoàn. Nguy cơ ung thư tăng gấp nhiều lần so với tinh hoàn bình thường, đặc biệt nếu không được phẫu thuật đưa tinh hoàn về bìu sớm.

Các biến chứng khác

  • Nang thừng tinh: Có thể làm tinh hoàn bên đó to hơn bình thường, nếu không điều trị có thể gây khó chịu hoặc viêm nhiễm.
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Ảnh hưởng tuần hoàn máu tinh hoàn, làm tinh hoàn nhỏ lại, giảm chức năng sinh sản.

Chẩn đoán điều trị tinh hoàn bên cao bên thấp ở trẻ sơ sinh

Việc tinh hoàn trẻ sơ sinh bên cao bên thấp là một hiện tượng tự nhiên. Vậy nên ngoại trừ trường hợp đi kèm theo các dấu hiệu bất thường, bác sĩ thường không yêu cầu chẩn đoán điều trị ngay lập tức. Các phương pháp nội khoa như dùng thuốc hoặc liệu pháp hormone cũng không được ưu tiên và chỉ được sử dụng trong một số trường hợp chuẩn bị trước phẫu thuật hoặc khi phẫu thuật chưa thể thực hiện ngay.

Việc dùng thuốc không giúp cải thiện tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh nếu đó là nguyên nhân bệnh lý. Trong khi đó, phẫu thuật là phương pháp điều trị chính và hiệu quả nhất cho các trường hợp tinh hoàn bên to bên nhỏ do nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm như xoắn tinh hoàn, tràn dịch màng tinh hoàn,…

Cha mẹ cần đưa bé thăm khám định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, ví dụ như tinh hoàn bên to bên nhỏ. Phẫu thuật cho bé nên được thực hiện trong khoảng thời gian từ 6 đến 12 tháng tuổi để tối ưu hóa kết quả điều trị.

Lời kết

Tinh hoàn bên to bên bé ở trẻ sơ sinh khá phổ biến, thường là do sự phát triển không đồng đều hoặc quá trình tinh hoàn chưa xuống bìu hoàn toàn. Nếu không kèm theo các dấu hiệu bất thường, đây là hiện tượng bình thường và chỉ cần quan sát. Ngược lại, nếu có dấu hiệu bất thường, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời nhằm tránh các biến chứng nguy hiểm.