Viêm phế quản phổi: Triệu chứng, mức độ nguy hiểm và điều trị

Viêm phế quản phổi là gì?

Viêm phế quản phổi là một dạng nhiễm trùng hô hấp, trong đó quá trình viêm không chỉ khu trú ở đường dẫn khí mà còn lan sâu vào nhu mô phổi. Bệnh thường khởi phát tại các phế quản nhỏ và tiểu phế quản, sau đó lan rộng dần đến các phế nang và mô phổi xung quanh, gây ra nhiều ổ viêm nhỏ phân bố rải rác trong phổi.

Khác với viêm phổi thùy – vốn thường tạo thành một vùng tổn thương lớn, rõ ràng và tập trung – viêm phế quản phổi lại có đặc điểm là các đám viêm không đồng nhất, xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trong một hoặc cả hai bên phổi. Chính sự lan tỏa này khiến chức năng trao đổi khí của phổi bị ảnh hưởng trên diện rộng hơn, làm giảm khả năng cung cấp oxy cho cơ thể.

Do ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng hô hấp, viêm phế quản phổi có thể làm giảm lượng oxy trong máu, gây suy giảm thể lực, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến suy hô hấp.

Vì vậy, bệnh cần được theo dõi và đánh giá y tế cẩn thận hơn so với viêm phế quản cấp thông thường, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao, khó thở, đau ngực hoặc có bất thường trên X-quang phổi.

Sự khác nhau giữa viêm phổi và viêm phế quản

Viêm phế quản, viêm phổi và viêm phế quản phổi đều có thể gây ho, đờm, sốt hoặc khó thở nên dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, vị trí tổn thương và mức độ nguy hiểm có thể khác nhau.

Người bệnh không nên tự phân biệt các bệnh này chỉ dựa trên tiếng ho hoặc màu đờm. Nếu có sốt cao, khó thở, đau ngực, SpO2 thấp, ho ra máu hoặc triệu chứng kéo dài, cần đi khám để được chẩn đoán chính xác.

Nguyên nhân viêm phế quản phổi

Viêm phế quản phổi thường liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp dưới. Tác nhân gây bệnh có thể là vi khuẩn, virus hoặc trong một số trường hợp là nấm, hít sặc hoặc nhiễm trùng bệnh viện.

Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Vi khuẩn: Một số vi khuẩn có thể gây viêm phế quản phổi, đặc biệt ở người lớn tuổi, người có bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Viêm phổi do vi khuẩn thường cần được bác sĩ cân nhắc kháng sinh phù hợp.
• Virus hô hấp: Cúm, COVID-19, RSV, Adenovirus và một số virus khác có thể gây nhiễm trùng hô hấp dưới, dẫn đến viêm phổi hoặc viêm phế quản phổi.
• Bội nhiễm sau nhiễm virus: Người bệnh có thể bắt đầu bằng cảm lạnh, cúm hoặc viêm phế quản do virus. Khi đường thở bị tổn thương, vi khuẩn có thể phát triển thêm và gây viêm phổi.
• Hít sặc: Người bị rối loạn nuốt, nôn ói, trào ngược nặng, uống rượu nhiều, tai biến mạch máu não hoặc giảm ý thức có nguy cơ hít sặc dịch vào phổi, gây viêm phổi hít.
• Bệnh phổi nền: Hen phế quản, COPD, giãn phế quản hoặc xơ phổi có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến bệnh nặng hơn.
• Suy giảm miễn dịch: Người dùng thuốc ức chế miễn dịch, điều trị ung thư, nhiễm HIV, ghép tạng hoặc có bệnh mạn tính nặng dễ bị viêm phổi nặng hoặc do tác nhân không điển hình.
• Khói thuốc và ô nhiễm không khí: Hút thuốc lá, hít khói thuốc thụ động, bụi mịn, khói bếp, hóa chất có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ đường hô hấp.

Triệu chứng viêm phế quản phổi

Triệu chứng viêm phế quản phổi có thể từ nhẹ đến nặng, tùy nguyên nhân, tuổi, sức khỏe nền và mức độ tổn thương phổi. Ở người lớn, bệnh có thể bắt đầu sau một đợt cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản hoặc xuất hiện đột ngột với sốt và khó thở.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Ho: Có thể ho khan hoặc ho có đờm. Đờm có thể trong, trắng, vàng, xanh hoặc lẫn máu.
• Sốt, ớn lạnh: Người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, kèm rét run, mệt mỏi.
• Khó thở: Có thể thở nhanh, hụt hơi khi đi lại, leo cầu thang hoặc ngay cả khi nghỉ ngơi nếu bệnh nặng.
• Đau ngực: Thường đau tăng khi ho hoặc hít sâu, nhất là khi màng phổi bị kích thích.
• Khò khè hoặc nặng ngực: Gặp ở người có tăng tiết đờm, co thắt phế quản, hen hoặc COPD đi kèm.
• Mệt nhiều, chán ăn: Nhiễm trùng hô hấp dưới có thể làm người bệnh suy nhược, ăn uống kém.
• SpO2 thấp: Nếu có máy đo oxy, SpO2 giảm là dấu hiệu cần được kiểm tra y tế sớm.
• Lú lẫn ở người cao tuổi: Một số người lớn tuổi bị viêm phổi có thể biểu hiện bằng lơ mơ, lú lẫn, té ngã hoặc yếu nhiều hơn là sốt cao.

Viêm phế quản phổi có nguy hiểm không?

Viêm phế quản phổi có thể nguy hiểm, đặc biệt nếu bệnh gây thiếu oxy, nhiễm trùng lan rộng hoặc xảy ra ở người có nguy cơ cao. Vì đây là một dạng viêm phổi, bệnh không nên được xem nhẹ như cảm lạnh hoặc viêm họng thông thường.

Một số biến chứng có thể gặp gồm:

• Suy hô hấp: Khi vùng phổi bị viêm nhiều, oxy đi vào máu giảm, người bệnh có thể khó thở, tím môi, SpO2 thấp.
• Tràn dịch màng phổi: Dịch có thể tích tụ quanh phổi, gây đau ngực và khó thở.
• Áp xe phổi: Một ổ nhiễm trùng có mủ có thể hình thành trong phổi, thường cần điều trị phức tạp hơn.
• Nhiễm khuẩn huyết: Tác nhân nhiễm trùng có thể lan vào máu, gây tình trạng nặng toàn thân.
• Đợt cấp bệnh nền: Người có COPD, hen, suy tim hoặc bệnh mạn tính khác có thể bị nặng lên khi nhiễm trùng phổi.
• Tử vong: Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, người có bệnh nền nặng, suy giảm miễn dịch hoặc đến viện muộn.

Cần đi cấp cứu nếu người bệnh khó thở nhiều, tím môi, lơ mơ, đau ngực dữ dội, SpO2 thấp, ho ra máu nhiều, sốt cao không hạ hoặc mệt lả.

Viêm phế quản phổi có lây không?

Viêm phế quản phổi có thể lây hoặc không, tùy nguyên nhân gây bệnh. Nếu bệnh do virus hô hấp hoặc vi khuẩn lây qua giọt bắn, dịch tiết hô hấp, người bệnh có thể truyền tác nhân gây bệnh cho người khác khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc dùng chung vật dụng cá nhân.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp viêm phế quản phổi đều lây. Ví dụ, viêm phổi do hít sặc, do hóa chất, do bệnh nền hoặc một số tình trạng không nhiễm trùng không lây trực tiếp từ người sang người.

Để giảm nguy cơ lây lan, người bệnh nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, che miệng khi ho, rửa tay thường xuyên, không khạc nhổ bừa bãi, không dùng chung ly muỗng, giữ phòng thông thoáng và hạn chế tiếp xúc với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch trong giai đoạn đang ho sốt.

Biện pháp chẩn đoán viêm phế quản phổi

Việc chẩn đoán viêm phế quản phổi cần được thực hiện một cách toàn diện, kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng để xác định chính xác tình trạng bệnh.

• Khai thác triệu chứng và bệnh sử: Bác sĩ hỏi về thời điểm khởi phát ho, sốt, khó thở, đau ngực, tính chất đờm, mức độ khó thở, tiền sử bệnh hô hấp (hen, COPD…), bệnh nền (tim mạch, đái tháo đường…) và yếu tố nguy cơ như hút thuốc, tiếp xúc người bệnh, nhiễm cúm/COVID-19 hoặc hít sặc.
• Khám lâm sàng: Đánh giá sinh hiệu (mạch, nhiệt độ, nhịp thở, huyết áp), đo SpO2 và nghe phổi để phát hiện ran nổ, ran ẩm, ran rít hoặc giảm thông khí. Quan sát dấu hiệu suy hô hấp như tím môi, co kéo cơ hô hấp giúp xác định mức độ nặng.
• Chẩn đoán hình ảnh: X-quang ngực giúp phát hiện tổn thương viêm rải rác hoặc đám mờ trong phổi. CT scan được chỉ định khi cần đánh giá rõ hơn hoặc nghi biến chứng như áp xe, tràn dịch màng phổi. Hình ảnh học hỗ trợ xác định mức độ nhưng không luôn xác định tác nhân.
• Xét nghiệm máu: Công thức máu (CBC) giúp đánh giá bạch cầu, CRP hoặc Procalcitonin hỗ trợ xác định mức độ viêm và phân biệt nhiễm khuẩn với virus. Trường hợp nặng có thể làm khí máu động mạch để đánh giá suy hô hấp.
• Xét nghiệm tác nhân: Có thể thực hiện test nhanh hoặc PCR virus (cúm, COVID-19, RSV), cấy đờm tìm vi khuẩn, kháng sinh đồ hoặc xét nghiệm lao khi nghi ngờ. Mục tiêu là xác định nguyên nhân để chọn điều trị phù hợp.
• Đánh giá mức độ nặng: Sử dụng thang điểm như CURB-65 hoặc PSI để quyết định điều trị ngoại trú hay nhập viện, đồng thời đánh giá nguy cơ biến chứng và theo dõi tiến triển bệnh.
• Chẩn đoán phân biệt: Cần phân biệt với viêm phế quản cấp, viêm phổi thùy, lao phổi, phù phổi do tim, hen/COPD đợt cấp hoặc ung thư phổi để tránh chẩn đoán nhầm.

Người bệnh khi có triệu chứng ho, sốt, khó thở hoặc nghi ngờ nhiễm trùng hô hấp nên chủ động thăm khám sớm để được bác sĩ chỉ định xét nghiệm phù hợp, tránh tự điều trị tại nhà gây chậm trễ chẩn đoán. Tại DIAG, bạn có thể thực hiện các xét nghiệm hô hấp và kiểm tra chỉ số viêm nhanh chóng, chính xác theo chỉ định bác sĩ.

Đặt lịch khám và xét nghiệm tại DIAG để được hỗ trợ chẩn đoán sớm và theo dõi tình trạng phổi hiệu quả hơn.

Phác đồ điều trị viêm phế quản phổi

Phác đồ điều trị viêm phế quản phổi phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ nặng, tuổi, bệnh nền, kết quả xét nghiệm và nơi mắc bệnh là cộng đồng hay bệnh viện. Vì vậy, người bệnh không nên tự tìm “đơn thuốc viêm phế quản phổi” hoặc dùng lại toa thuốc cũ.

Nguyên tắc điều trị thường gồm:

• Kháng sinh khi nghi hoặc xác định viêm phổi do vi khuẩn: Bác sĩ sẽ lựa chọn kháng sinh dựa trên tác nhân nghi ngờ, mức độ nặng, tiền sử dị ứng thuốc, bệnh nền và nguy cơ kháng thuốc. Người bệnh cần dùng đúng liều, đủ thời gian, không tự ngưng khi thấy đỡ.
• Thuốc kháng virus trong một số trường hợp: Nếu nghi cúm hoặc COVID-19 và người bệnh thuộc nhóm nguy cơ, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus phù hợp trong thời điểm thích hợp.
• Thuốc hạ sốt, giảm đau: Có thể dùng khi sốt, đau đầu, đau cơ hoặc đau ngực theo hướng dẫn y tế.
• Thuốc giãn phế quản: Có thể được chỉ định nếu người bệnh khò khè, co thắt phế quản, hen hoặc COPD đi kèm. Không nên tự dùng thuốc xịt/khí dung nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
• Oxy và hỗ trợ hô hấp: Người bệnh thiếu oxy, khó thở nhiều hoặc SpO2 thấp có thể cần thở oxy hoặc nhập viện.
• Bù nước và dinh dưỡng: Uống đủ nước, ăn đủ chất, nghỉ ngơi giúp cơ thể phục hồi tốt hơn.
• Theo dõi và tái khám: Nếu sau 48–72 giờ điều trị không cải thiện, sốt kéo dài, khó thở tăng hoặc mệt hơn, cần tái khám sớm.

Viêm phế quản phổi nên ăn gì?

Chế độ ăn không thay thế thuốc điều trị, nhưng có thể hỗ trợ người bệnh duy trì năng lượng, giảm mệt mỏi và phục hồi tốt hơn. Người bị viêm phế quản phổi nên ưu tiên các món dễ tiêu, đủ năng lượng và đủ đạm.

Một số thực phẩm nên bổ sung gồm:

• Thực phẩm giàu đạm: Thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu giúp hỗ trợ phục hồi mô và duy trì khối cơ.
• Tinh bột dễ tiêu: Cháo, cơm mềm, bún, phở, khoai, yến mạch giúp cung cấp năng lượng khi người bệnh mệt hoặc chán ăn.
• Rau xanh và trái cây: Rau lá xanh, bí đỏ, cà rốt, bông cải, cam, quýt, ổi, đu đủ giúp bổ sung vitamin, khoáng chất và chất xơ.
• Món mềm, nhiều nước: Cháo thịt, cháo cá, súp gà, canh rau củ phù hợp khi đau họng, ho nhiều hoặc ăn uống kém.
• Nước lọc và nước ấm: Giúp giảm khô họng, hỗ trợ làm loãng đờm và tránh mất nước khi sốt.
• Sữa hoặc sữa chua: Có thể dùng nếu người bệnh dung nạp tốt, không dị ứng hoặc không có chỉ định hạn chế.

Nếu người bệnh có đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan, suy tim hoặc rối loạn nuốt, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo hướng dẫn của bác sĩ.

Viêm phế quản phổi kiêng ăn gì?

Người bệnh không cần kiêng khem quá mức, nhưng nên hạn chế các thực phẩm và đồ uống có thể làm khó chịu hơn hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

Một số lưu ý gồm:

• Tránh rượu bia: Rượu bia có thể làm cơ thể mất nước, ảnh hưởng gan và tương tác với một số thuốc.
• Hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ: Có thể gây đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, nhất là khi người bệnh đang dùng thuốc.
• Hạn chế nước ngọt, nước tăng lực: Đồ uống nhiều đường không giúp phục hồi bệnh và có thể bất lợi cho người có rối loạn đường huyết.
• Tránh thức ăn quá lạnh nếu làm kích thích ho: Không phải ai cũng cần kiêng lạnh tuyệt đối, nhưng nếu đồ lạnh khiến ho nhiều hơn thì nên hạn chế.
• Không hút thuốc và tránh khói thuốc: Đây là điều quan trọng nhất để bảo vệ đường hô hấp.
• Không tự dùng thực phẩm chức năng thay thuốc: Các sản phẩm bổ sung không thể thay thế kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc điều trị y tế khi có viêm phổi.

Cách phòng ngừa viêm phế quản phổi

Để giảm nguy cơ viêm phế quản phổi, người bệnh nên kết hợp phòng nhiễm trùng hô hấp và bảo vệ phổi khỏi tác nhân kích ứng.

Các biện pháp gồm:

• Tiêm vắc xin phù hợp theo khuyến cáo, chẳng hạn vắc xin cúm, COVID-19, phế cầu, ho gà hoặc các vắc xin khác theo độ tuổi và bệnh nền.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, bệnh viện hoặc khi tiếp xúc với người đang ho sốt.
• Che miệng khi ho, hắt hơi và bỏ khăn giấy đúng nơi quy định.
• Không hút thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động.
• Giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế ẩm mốc và bụi.
• Kiểm soát tốt bệnh nền như hen, COPD, đái tháo đường, suy tim.
• Ăn uống đủ chất, ngủ đủ và vận động phù hợp để hỗ trợ miễn dịch.

Những câu hỏi liên quan đên viêm phế quản phổi

1. Viêm phế quản phổi không đặc hiệu là gì?

Viêm phế quản phổi không đặc hiệu là cách mô tả khi có dấu hiệu viêm phế quản – phổi nhưng chưa xác định được nguyên nhân cụ thể. Thuật ngữ này không đồng nghĩa với bệnh nhẹ và cũng chưa phải chẩn đoán cuối cùng.

2. Rốn phổi đậm viêm phế quản là gì?

Rốn phổi đậm là hình ảnh X-quang cho thấy tăng đậm cấu trúc mạch máu – phế quản vùng rốn phổi, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Đây là dấu hiệu không đặc hiệu và không đủ để tự chẩn đoán viêm phế quản phổi.