Các loại thuốc điều trị lao phổi thường dùng

Thuốc điều trị lao phổi gồm những loại nào?

Thuốc điều trị lao phổi thường là phối hợp nhiều thuốc kháng lao, không dùng một thuốc đơn lẻ. Mục tiêu là tiêu diệt vi khuẩn lao ở các giai đoạn khác nhau, giảm nguy cơ tái phát và hạn chế tình trạng kháng thuốc.

Phác đồ lao phổi nhạy thuốc có thể gồm giai đoạn tấn công 2 tháng với isoniazid, rifampin, pyrazinamide và ethambutol, sau đó là giai đoạn duy trì bằng isoniazid và rifampin trong 4 hoặc 7 tháng tùy trường hợp.

Isoniazid

Là thuốc kháng lao nền tảng, có tác dụng diệt vi khuẩn lao đang phát triển mạnh. Thuốc thường được chỉ định trong cả giai đoạn tấn công và giai đoạn duy trì của điều trị lao phổi nhạy thuốc.

Isoniazid đặc biệt quan trọng trong việc giảm nhanh số lượng vi khuẩn lao trong cơ thể, giúp kiểm soát bệnh sớm. Thuốc thường được dùng phối hợp với các thuốc khác để hạn chế nguy cơ kháng thuốc.

Rifampicin/Rifampin

Là một trong những thuốc kháng lao quan trọng nhất, có tác dụng diệt khuẩn mạnh và phổ rộng đối với vi khuẩn lao. Thuốc được chỉ định trong hầu hết các phác đồ điều trị lao phổi nhạy thuốc, bao gồm cả giai đoạn tấn công và duy trì. Rifampicin giúp tiêu diệt cả vi khuẩn lao đang hoạt động và một phần vi khuẩn tiềm ẩn, góp phần rút ngắn thời gian điều trị và giảm nguy cơ tái phát.

Pyrazinamide

Là thuốc kháng lao được sử dụng chủ yếu trong giai đoạn tấn công ban đầu của điều trị lao phổi. Thuốc có tác dụng đặc biệt trong môi trường acid, giúp tiêu diệt vi khuẩn lao nằm trong các ổ tổn thương hoặc đại thực bào.

Pyrazinamide đóng vai trò quan trọng trong việc rút ngắn tổng thời gian điều trị khi được phối hợp đúng phác đồ, nhưng thường không dùng kéo dài do nguy cơ tác dụng phụ.

Ethambutol

Là thuốc kháng lao được sử dụng trong giai đoạn tấn công, đặc biệt trong thời gian đầu khi chưa có kết quả kháng sinh đồ hoặc chưa xác định rõ mức độ nhạy cảm của vi khuẩn lao. Ethambutol có tác dụng ức chế sự phát triển của vi khuẩn lao và thường được dùng phối hợp để giảm nguy cơ kháng thuốc trong giai đoạn khởi đầu điều trị.

Uống thuốc lao phổi trong bao lâu?

Uống thuốc lao phổi 6 tháng thường là cách gọi của phác đồ điều trị lao phổi nhạy thuốc kéo dài khoảng 6 tháng. Thông thường, phác đồ này gồm:

• Giai đoạn tấn công: Khoảng 2 tháng đầu, thường phối hợp 4 thuốc kháng lao.
• Giai đoạn duy trì: Khoảng 4 tháng tiếp theo, thường dùng ít thuốc hơn để tiêu diệt vi khuẩn còn lại và giảm nguy cơ tái phát.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp lao phổi đều điều trị đúng 6 tháng. Một số người có thể cần phác đồ ngắn hơn, dài hơn hoặc khác hơn nếu có lao kháng thuốc, bệnh nền, tổn thương nặng, tác dụng phụ thuốc hoặc đáp ứng điều trị không như mong đợi.

Người bệnh không nên tự lấy mốc 6 tháng để ngưng thuốc nếu chưa được bác sĩ xác nhận hoàn tất điều trị.

Đơn thuốc điều trị lao phổi có tự dùng được không?

Người bệnh không nên tự tìm đơn thuốc điều trị lao phổi trên mạng hoặc dùng lại đơn thuốc của người khác. Lao phổi cần được chẩn đoán bằng thăm khám, xét nghiệm đờm, xét nghiệm vi khuẩn lao, đánh giá kháng thuốc, chẩn đoán hình ảnh và bệnh sử cụ thể.

Đơn thuốc điều trị lao phổi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như người bệnh mắc lao nhạy thuốc hay lao kháng thuốc, có bệnh gan thận hay không, có đang mang thai không, có nhiễm HIV không, cân nặng hiện tại, thuốc đang dùng và nguy cơ tương tác thuốc.

Dùng sai thuốc, sai liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng có thể làm bệnh kéo dài, tái phát và tăng nguy cơ lao kháng thuốc.

Tác dụng phụ của thuốc lao phổi

Thuốc trị lao phổi có thể gây tác dụng phụ, nhưng không phải ai cũng gặp. Một số tác dụng phụ nhẹ có thể được theo dõi, trong khi một số dấu hiệu cần báo bác sĩ ngay để được kiểm tra và điều chỉnh điều trị nếu cần.

Các tác dụng phụ có thể gặp gồm:

• Buồn nôn, chán ăn, đau bụng: Có thể xuất hiện trong quá trình dùng thuốc lao. Nếu triệu chứng nhẹ, người bệnh nên báo bác sĩ để được hướng dẫn cách dùng thuốc phù hợp. Nếu buồn nôn nhiều, nôn kéo dài hoặc đau bụng tăng, cần đi khám sớm.
• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu: Có thể gợi ý tổn thương gan do thuốc. Đây là dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ ngay, không nên tự uống thuốc bổ gan hoặc tự ngưng toàn bộ thuốc khi chưa được hướng dẫn.
• Ngứa, phát ban: Có thể là phản ứng dị ứng thuốc hoặc tác dụng phụ trên da. Nếu ngứa nhẹ, người bệnh vẫn nên báo bác sĩ. Nếu phát ban lan rộng, sưng môi/mặt, khó thở, nổi mề đay nhiều, bong tróc da hoặc sốt kèm ban, cần đi cấp cứu.
• Tê bì tay chân: Có thể liên quan đến isoniazid. Bác sĩ có thể bổ sung vitamin B6 trong một số trường hợp để giảm nguy cơ này.
• Rối loạn thị lực: Ethambutol có thể ảnh hưởng đến thị lực ở một số người. Nếu nhìn mờ, giảm phân biệt màu sắc hoặc đau mắt, cần báo bác sĩ ngay.
• Đau khớp hoặc tăng acid uric: Có thể gặp khi dùng pyrazinamide, đặc biệt ở người có tiền sử gout hoặc đau khớp.
• Nước tiểu, nước mắt, mồ hôi có màu cam đỏ: Rifampicin có thể làm dịch cơ thể đổi sang màu vàng cam, đỏ cam hoặc nâu đỏ. Đây có thể là phản ứng thường gặp, nhưng người bệnh vẫn nên phân biệt với nước tiểu sẫm màu bất thường kèm vàng da, mệt nhiều hoặc đau bụng.

Người đang điều trị lao cần được theo dõi tác dụng phụ, tối thiểu nên được thăm khám hằng tháng và được hỏi về các triệu chứng bất thường liên quan đến thuốc.

Dị ứng thuốc lao phổi cần xử trí thế nào?

Dị ứng thuốc lao phổi cần được bác sĩ đánh giá để xác định mức độ phản ứng, loại thuốc nghi ngờ và hướng xử trí phù hợp. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể cho tạm ngưng một số thuốc, làm xét nghiệm, điều trị triệu chứng, thay thuốc hoặc thử lại thuốc theo quy trình an toàn tại cơ sở y tế.

Người bệnh không nên tự kết luận mình dị ứng tất cả thuốc lao. Việc tự ý bỏ thuốc có thể khiến lao không được kiểm soát. Ngược lại, nếu tiếp tục dùng thuốc khi đã có dấu hiệu dị ứng nặng cũng có thể nguy hiểm. Vì vậy, khi có ban da, ngứa nhiều hoặc biểu hiện bất thường sau dùng thuốc, người bệnh nên liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt.

Uống thuốc lao phổi cần lưu ý gì?

Để thuốc chữa lao phổi đạt hiệu quả và giảm nguy cơ tác dụng phụ, người bệnh nên:

• Uống thuốc đúng giờ, đúng liều, đủ thời gian.
• Không tự ngưng thuốc khi thấy đỡ ho, hết sốt hoặc tăng cân trở lại.
• Báo bác sĩ nếu quên liều, nôn sau uống thuốc hoặc không thể duy trì lịch uống thuốc.
• Không uống rượu bia trong thời gian điều trị vì có thể làm tăng nguy cơ hại gan.
• Báo bác sĩ về tất cả thuốc đang dùng, kể cả thuốc tránh thai, thuốc chống đông, thuốc điều trị HIV, thuốc động kinh, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng.
• Tái khám đúng hẹn để theo dõi đáp ứng điều trị và tác dụng phụ.
• Làm xét nghiệm theo chỉ định, chẳng hạn xét nghiệm chức năng gan, thận, công thức máu hoặc xét nghiệm đờm.
• Không chia sẻ thuốc lao cho người khác và không dùng lại thuốc cũ.

Khi nào cần đi khám ngay trong quá trình dùng thuốc lao?

Người bệnh đang dùng thuốc trị lao phổi cần liên hệ bác sĩ sớm hoặc đi khám ngay nếu có các dấu hiệu sau:

• Vàng da, vàng mắt.
• Nước tiểu sẫm màu bất thường.
• Buồn nôn nhiều, nôn kéo dài, đau bụng.
• Mệt lả, chán ăn nghiêm trọng.
• Phát ban lan rộng, ngứa nhiều, nổi mề đay.
• Sưng môi, sưng mặt, khó thở.
• Sốt cao, đau họng, loét miệng.
• Tê bì tay chân nhiều.
• Nhìn mờ, rối loạn màu sắc, đau mắt.
• Đau khớp nhiều hoặc sưng khớp.
• Ho ra máu, khó thở, đau ngực.
• Triệu chứng lao không cải thiện sau một thời gian điều trị.

Không nên tự xử trí các dấu hiệu này bằng thuốc mua ngoài. Bác sĩ cần đánh giá xem đây là tác dụng phụ nhẹ, dị ứng thuốc, tổn thương gan, vấn đề thị lực hay dấu hiệu bệnh chưa đáp ứng điều trị.

Trong quá trình chẩn đoán và theo dõi lao phổi, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp để phát hiện vi khuẩn lao, đánh giá nguy cơ kháng thuốc hoặc theo dõi đáp ứng điều trị.

Tại Trung Tâm Y Khoa DIAG, khách hàng có thể thực hiện một số xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi bệnh lao như xét nghiệm AFB, xét nghiệm MTB định danh và kháng Rifampicin bằng GeneXpert, Mycobacterium tuberculosis Realtime PCR hoặc QuantiFERON/IGRA trong một số tình huống phù hợp.

DIAG có hệ thống đặt lịch online, nhiều điểm lấy mẫu thuận tiện, dịch vụ lấy mẫu tại nhà, trả kết quả qua SMS/Zalo và hỗ trợ tư vấn kết quả từ xa. Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải cùng triệu chứng, thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và tiền sử điều trị.

Liên hệ đặt lịch xét nghiệm tại DIAG qua:

• Website: https://diag.vn/
• Hotline: 1900 1717

Những câu hỏi liên quan đến thuốc điều trị lao phổi

1. Uống thuốc lao phổi bị ngứa có sao không?

Uống thuốc lao phổi bị ngứa có thể do dị ứng nhẹ hoặc phản ứng da với thuốc. Nếu kèm phát ban, sưng mặt, khó thở, sốt hoặc vàng da thì cần đi khám ngay. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc hoặc tự dùng thuốc chống dị ứng. Hãy liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn xử trí phù hợp.

2. Quên uống thuốc lao phổi phải làm sao?

Nếu quên uống thuốc lao phổi, hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở điều trị để được hướng dẫn. Không tự ý uống gấp đôi liều để bù. Tùy thời điểm nhớ ra, bác sĩ có thể hướng dẫn uống bù hoặc bỏ qua liều đã quên. Cách xử trí phụ thuộc từng loại thuốc và phác đồ.

3. Thuốc lao phổi uống bao lâu thì giảm lây?

Người bị lao phổi thường giảm lây sau vài tuần điều trị đúng. Bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên triệu chứng và xét nghiệm đờm. Dù giảm lây, người bệnh vẫn phải uống đủ liệu trình. Hết lây không đồng nghĩa đã khỏi bệnh, ngưng thuốc sớm có thể gây tái phát hoặc kháng thuốc.