Thuốc điều trị hen phế quản: Phân loại và lưu ý an toàn

Các loại thuốc trị hen suyễn thường dùng

Các loại thuốc trị hen suyễn có thể khác nhau theo phác đồ của từng người bệnh. Người bệnh không nên tự mua thuốc hen hoặc dùng lại đơn thuốc cũ nếu chưa được bác sĩ đánh giá.

Thuốc xịt cắt cơn hen

Thuốc cắt cơn hen giúp làm giãn đường thở nhanh khi người bệnh có triệu chứng khó thở, khò khè, nặng ngực hoặc lên cơn hen cấp. Nhóm thường được nhắc đến là thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh, chẳng hạn SABA hoặc một số thuốc dạng hít phối hợp theo phác đồ.

Trước đây, nhiều người thường dùng SABA đơn thuần để cắt cơn. Tuy nhiên, GINA 2025 không khuyến cáo là thuốc trị hen phế quản cho người lớn, thanh thiếu niên và trẻ 6 – 11 tuổi chỉ bằng SABA đơn độc vì không xử lý được tình trạng viêm đường thở nền và có thể làm tăng nguy cơ đợt cấp nếu lạm dụng.

Thuốc dự phòng hen

Thuốc dự phòng hen, còn gọi là thuốc kiểm soát hen, được dùng để giảm viêm mạn tính trong đường thở và giảm nguy cơ tái phát cơn hen. Nhóm thường gặp là corticosteroid dạng hít, thuốc phối hợp corticosteroid dạng hít với thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài hoặc các thuốc kiểm soát khác tùy tình trạng.

Thuốc dự phòng không phải lúc nào cũng tạo cảm giác dễ thở ngay sau khi dùng, nhưng có vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh về lâu dài. Người bệnh không nên tự ngưng thuốc dự phòng khi thấy đỡ triệu chứng, vì viêm đường thở có thể vẫn còn và cơn hen có thể tái phát.

Thuốc phối hợp trong một bình hít

Một số phác đồ hiện nay sử dụng thuốc phối hợp trong cùng một bình hít, chẳng hạn corticosteroid dạng hít kết hợp formoterol. Với người bệnh từ 4 tuổi trở lên có hen dai dẳng mức độ trung bình đến nặng.

Việc dùng thuốc phối hợp cần tuân theo đúng hướng dẫn, vì không phải mọi thuốc phối hợp đều dùng được để cắt cơn. Người bệnh cần hỏi rõ bác sĩ: thuốc nào dùng hằng ngày, thuốc nào dùng khi khó thở, liều tối đa trong ngày là bao nhiêu và khi nào cần đi cấp cứu.

Thuốc uống hoặc thuốc bổ sung khác

Một số người bệnh có thể được kê thêm thuốc uống như thuốc kháng leukotriene, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc điều trị bệnh đi kèm như viêm mũi dị ứng, viêm xoang, trào ngược dạ dày thực quản. Với hen nặng, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc thuốc sinh học hoặc các phương pháp điều trị chuyên sâu khác.

Những thuốc này không dành cho tất cả người bệnh và cần được chỉ định dựa trên mức độ hen, yếu tố dị ứng, kết quả xét nghiệm, bệnh nền và đáp ứng điều trị trước đó.

Nên dùng thuốc dự phòng hen trong bao lâu?

Thời gian dùng thuốc dự phòng hen phụ thuộc vào mức độ bệnh và khả năng kiểm soát triệu chứng. Nhiều người cần dùng thuốc kiểm soát trong thời gian dài vì hen là bệnh mạn tính, dễ tái phát khi ngưng thuốc không đúng cách.

Người bệnh nên tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tần suất triệu chứng, số lần dùng thuốc cắt cơn, chức năng hô hấp, yếu tố kích phát và tác dụng phụ nếu có. Việc giảm liều hoặc ngưng thuốc dự phòng cần được thực hiện từng bước, có theo dõi, không nên tự quyết định tại nhà.

Tác dụng phụ của thuốc trị hen phế quản

Thuốc trị hen phế quản giúp kiểm soát viêm đường thở, giảm triệu chứng và ngăn cơn hen cấp, nhưng có thể gây tác dụng phụ tùy loại thuốc, liều dùng và cơ địa người bệnh.

• Corticosteroid dạng hít (ICS): Có thể gây khàn tiếng, kích ứng họng hoặc nấm miệng. Người bệnh nên súc miệng sau khi dùng để giảm nguy cơ.
• Thuốc giãn phế quản SABA (như salbutamol): Có thể gây run tay, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc bồn chồn, nhất là khi dùng nhiều. Nếu phải dùng thường xuyên, cần tái khám vì hen có thể chưa kiểm soát tốt.
• LABA: Có thể gây đánh trống ngực, đau đầu hoặc chuột rút nhẹ. Thuốc thường dùng phối hợp với ICS, không nên tự ý dùng đơn lẻ.
• Kháng leukotriene (montelukast): Có thể gây đau đầu, đau bụng, rối loạn giấc ngủ; hiếm gặp hơn là thay đổi tâm trạng, lo âu hoặc trầm cảm, cần báo bác sĩ nếu có dấu hiệu bất thường.
• Theophylline: Có thể gây buồn nôn, run tay, mất ngủ hoặc rối loạn nhịp tim nếu quá liều, cần theo dõi chặt chẽ.
• Corticosteroid đường uống/tiêm: Dùng kéo dài có thể gây tăng cân, tăng đường huyết, loãng xương và tăng nguy cơ nhiễm trùng, thường chỉ dùng trong đợt hen nặng.
• Thuốc sinh học: Có thể gây phản ứng tại chỗ tiêm, mệt hoặc sốt nhẹ, hiếm khi dị ứng toàn thân.

Dùng thuốc điều trị hen phế quản cần lưu ý gì?

Để thuốc xịt hen phát huy hiệu quả, người bệnh cần dùng đúng loại thuốc, đúng liều, đúng thời điểm và đúng kỹ thuật. Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Phân biệt rõ thuốc cắt cơn và thuốc dự phòng.
• Mang theo thuốc cắt cơn nếu được bác sĩ kê đơn.
• Không tự tăng liều hoặc dùng nhiều lần liên tục nếu triệu chứng không cải thiện.
• Súc miệng sau khi dùng thuốc có corticosteroid dạng hít để giảm nguy cơ kích ứng họng hoặc nấm miệng.
• Kiểm tra hạn dùng, số liều còn lại và vệ sinh dụng cụ hít theo hướng dẫn.
• Tái khám nếu phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn bình thường.
• Nhờ nhân viên y tế kiểm tra lại kỹ thuật hít trong mỗi lần tái khám.

Xét nghiệm dị ứng hỗ trợ kiểm soát hen tại DIAG

Hen phế quản cần được chẩn đoán và điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa hô hấp.

Tuy nhiên, ở những người có triệu chứng hen liên quan đến dị ứng hoặc thường lên cơn sau khi tiếp xúc với bụi, phấn hoa, nấm mốc, lông thú, thực phẩm hoặc tác nhân môi trường, xét nghiệm dị ứng có thể hỗ trợ nhận diện yếu tố kích hoạt để phòng tránh tốt hơn.

Tại Trung Tâm Y Khoa DIAG, khách hàng có thể thực hiện các xét nghiệm liên quan đến dị ứng như IgE toàn phần và các gói xét nghiệm dị nguyên. Xét nghiệm IgE giúp sàng lọc tình trạng dị ứng và hỗ trợ đánh giá đáp ứng miễn dịch.

DIAG có hệ thống đặt lịch online, nhiều điểm lấy mẫu thuận tiện, dịch vụ lấy mẫu tại nhà, trả kết quả qua SMS/Zalo và hỗ trợ tư vấn kết quả từ xa.

Đây là lựa chọn phù hợp cho người muốn kiểm tra yếu tố dị ứng, theo dõi sức khỏe hô hấp và có thêm cơ sở trao đổi với bác sĩ khi cần thăm khám chuyên sâu.

Liên hệ đặt lịch xét nghiệm tại DIAG qua:

• Website: https://diag.vn/
• Hotline: 1900 1717