Hen suyễn là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Hen suyễn là gì?

Hen suyễn (hen phế quản) là tình trạng đường thở bị viêm mạn tính và dễ co thắt. Khi gặp yếu tố kích thích, niêm mạc đường thở có thể sưng viêm, tăng tiết chất nhầy và làm các cơ quanh phế quản co lại. Điều này khiến lòng đường thở hẹp hơn, không khí lưu thông khó khăn và gây ra các triệu chứng như ho, khò khè, khó thở hoặc tức nặng ngực.

Hen suyễn là bệnh mạn tính ảnh hưởng đến đường thở trong phổi. Đường thở có thể bị viêm và hẹp lại theo từng thời điểm, làm người bệnh khó thở ra.

Người bị hen có thể đang bình thường nhưng đột ngột lên cơn ho, khò khè hoặc khó thở khi tiếp xúc với bụi, phấn hoa, lông thú, nấm mốc, khói thuốc, ô nhiễm không khí, thay đổi thời tiết, nhiễm siêu vi hoặc gắng sức. Bệnh hen có thể được kiểm soát bằng thuốc và tránh các yếu tố kích hoạt cơn hen.

Triệu chứng hen suyễn thường gặp

Triệu chứng hen suyễn có thể khác nhau ở từng người. Có người chỉ ho kéo dài, có người khò khè rõ, có người thường xuyên nặng ngực hoặc khó thở khi vận động. Các triệu chứng cũng có thể thay đổi theo thời gian, nặng hơn về đêm, gần sáng hoặc khi tiếp xúc với tác nhân kích thích.

Các triệu chứng hen suyễn thường gặp gồm:

• Ho tái diễn: Ho có thể kéo dài, nặng hơn về đêm, sáng sớm, sau vận động hoặc sau khi tiếp xúc với không khí lạnh, bụi, khói thuốc.
• Khò khè: Người bệnh có thể nghe tiếng rít hoặc tiếng khò khè khi thở, đặc biệt khi thở ra.
• Khó thở: Cảm giác hụt hơi, thở không đủ, phải gắng sức để thở hoặc khó thở thành từng cơn.
• Tức nặng ngực: Một số người mô tả cảm giác như bị đè nặng, bóp nghẹt hoặc thắt chặt vùng ngực.
• Triệu chứng tái phát theo yếu tố kích thích: Cơn hen có thể xuất hiện sau khi tiếp xúc dị nguyên, nhiễm lạnh, cảm cúm, vận động mạnh hoặc hít phải khói, mùi hóa chất.

Nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên, phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn hoặc làm ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, công việc và sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên đi khám để được đánh giá mức độ kiểm soát hen.

Nguyên nhân và yếu tố làm khởi phát cơn hen

Hiện chưa xác định một nguyên nhân duy nhất gây hen suyễn. Bệnh thường liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, cơ địa dị ứng, môi trường sống và các yếu tố kích thích đường hô hấp. Bệnh hen có thể liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố môi trường và di truyền.

Một số yếu tố có thể làm khởi phát hoặc làm nặng triệu chứng hen gồm:

• Dị nguyên trong không khí như bụi nhà, mạt bụi, phấn hoa, nấm mốc, lông thú, gián.
• Khói thuốc lá, khói bếp, khói nhang, khói bụi, ô nhiễm không khí.
• Nhiễm trùng hô hấp như cảm lạnh, cúm hoặc viêm đường hô hấp do virus.
• Không khí lạnh, thay đổi thời tiết, độ ẩm cao hoặc mùi hóa chất mạnh.
• Vận động gắng sức, đặc biệt trong môi trường lạnh hoặc khô.
• Căng thẳng, xúc động mạnh.
• Một số thuốc hoặc bệnh đi kèm như viêm mũi dị ứng, viêm xoang, trào ngược dạ dày thực quản.

Cơn hen có thể xảy ra khi người bệnh tiếp xúc với yếu tố kích hoạt. Mỗi người có thể có tác nhân khởi phát khác nhau, vì vậy người bệnh cần nhận biết và tránh các yếu tố làm mình lên cơn hen.

Hen suyễn có nguy hiểm không?

Hen suyễn có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh được chẩn đoán đúng, dùng thuốc theo hướng dẫn và tránh các yếu tố kích hoạt. Tuy nhiên, bệnh có thể nguy hiểm nếu không được kiểm soát, dùng thuốc không đúng cách hoặc chậm xử trí khi lên cơn hen nặng.

Cơn hen cấp có thể khiến đường thở co thắt mạnh, phù nề và tăng tiết đờm, làm người bệnh khó thở nhiều. Trường hợp nặng có thể gây thiếu oxy, phải cấp cứu, nhập viện hoặc đe dọa tính mạng. Bệnh nhân được khuyến cáo cần cấp cứu nếu khó thở hoặc khò khè nặng lên nhanh, không cải thiện sau khi dùng thuốc cắt cơn hoặc khó thở ngay cả khi hoạt động nhẹ.

Người bệnh cần đi cấp cứu ngay nếu có các dấu hiệu như khó thở dữ dội, tím môi hoặc đầu ngón tay, nói không thành câu, lơ mơ, mệt lả, co kéo lồng ngực, thuốc xịt cắt cơn không hiệu quả hoặc triệu chứng nặng lên nhanh.

Chẩn đoán hen suyễn như thế nào?

Chẩn đoán hen suyễn cần dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh, yếu tố khởi phát, khám lâm sàng và các xét nghiệm đánh giá chức năng hô hấp khi cần. Bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về tần suất ho, khò khè, khó thở, thời điểm xuất hiện triệu chứng, tiền sử dị ứng, tiền sử gia đình và các bệnh lý đi kèm.

Một số phương pháp thường được dùng gồm:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ nghe phổi, đánh giá nhịp thở, mức độ khó thở và tìm các dấu hiệu gợi ý bệnh hô hấp khác.
• Đo chức năng hô hấp: Hô hấp ký giúp đánh giá mức độ hẹp đường thở bằng cách đo lượng khí thở ra và tốc độ thở ra. Bác sĩ có thể thực hiện hô hấp ký để đánh giá phổi hoạt động như thế nào.
• Đo lưu lượng đỉnh: Giúp theo dõi khả năng thở ra mạnh, thường dùng để theo dõi kiểm soát hen ở một số người bệnh.
• Test giãn phế quản: Bác sĩ có thể đo chức năng hô hấp trước và sau khi dùng thuốc giãn phế quản. Nếu chức năng phổi cải thiện sau thuốc, kết quả có thể gợi ý hen.
• Xét nghiệm dị ứng: Có thể được chỉ định nếu nghi ngờ hen liên quan đến dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc, lông thú hoặc thực phẩm.
• Chụp X-quang hoặc xét nghiệm khác: Được cân nhắc khi cần loại trừ bệnh lý khác như viêm phổi, COPD, dị vật đường thở hoặc bệnh tim phổi.

Bệnh hen có chữa khỏi được không?

Hen suyễn là bệnh mạn tính, hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn cho tất cả trường hợp. Tuy nhiên, bệnh có thể được kiểm soát tốt bằng kế hoạch điều trị phù hợp. Khi hen được kiểm soát, người bệnh có thể giảm số lần lên cơn, ngủ tốt hơn, vận động tốt hơn và hạn chế nguy cơ phải cấp cứu.

Phác đồ điều trị sẽ khác nhau tùy độ tuổi, mức độ nặng, tần suất triệu chứng, yếu tố khởi phát và đáp ứng với thuốc.

Các hướng điều trị thường gồm:

• Dùng thuốc theo chỉ định: Bác sĩ có thể kê thuốc cắt cơn, thuốc kiểm soát dài hạn, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc khác tùy tình trạng. Một số người cần dùng thuốc hằng ngày để giảm viêm đường thở và phòng cơn hen.
• Tránh yếu tố kích hoạt: Người bệnh nên nhận biết tác nhân gây cơn hen của mình như bụi, khói thuốc, lông thú, phấn hoa, nấm mốc, không khí lạnh hoặc vận động quá sức.
• Theo dõi triệu chứng: Ghi nhận tần suất ho, khò khè, khó thở, số lần dùng thuốc cắt cơn và các yếu tố làm bệnh nặng lên.
• Dùng thuốc xịt đúng kỹ thuật: Xịt sai cách có thể làm thuốc không vào đủ đường thở, khiến hiệu quả điều trị giảm.

Người bị hen có nên tự mua thuốc xịt hen không?

Xịt hen là cách gọi phổ biến của các thuốc dạng hít dùng trong điều trị hen suyễn. Thuốc được đưa trực tiếp vào đường thở qua bình xịt, bình hít bột khô hoặc máy khí dung tùy tình huống. Ưu điểm của thuốc dạng hít là tác động tại đường thở nhanh hơn và thường dùng liều thấp hơn so với thuốc đường uống.

Có hai nhóm thuốc xịt hen thường gặp:

• Thuốc cắt cơn: Giúp làm giãn đường thở nhanh, giảm khó thở, khò khè trong cơn hen. Nhóm này thường được dùng khi có triệu chứng hoặc theo kế hoạch điều trị của bác sĩ.
• Thuốc kiểm soát: Thường chứa corticosteroid dạng hít hoặc phối hợp thuốc khác để giảm viêm đường thở, giúp phòng ngừa cơn hen và kiểm soát triệu chứng lâu dài.

Người bệnh không nên tự mua hoặc tự tăng liều thuốc xịt hen nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn. Việc dùng sai loại thuốc, xịt sai kỹ thuật hoặc lệ thuộc quá nhiều vào thuốc cắt cơn có thể khiến bệnh không được kiểm soát tốt.

Người bị hen nên chăm sóc tại nhà như thế nào?

Bên cạnh dùng thuốc theo chỉ định, người bị hen nên duy trì môi trường sống sạch, hạn chế khói bụi và theo dõi các dấu hiệu cảnh báo cơn hen. Một số lưu ý gồm:

• Không hút thuốc và tránh hít khói thuốc thụ động.
• Giữ nhà cửa thông thoáng, vệ sinh chăn ga, rèm, thảm định kỳ để giảm bụi và mạt bụi.
• Hạn chế tiếp xúc với lông thú nếu có bằng chứng dị ứng.
• Tránh dùng xịt phòng, nước hoa, hóa chất tẩy rửa mùi mạnh nếu dễ kích phát ho hoặc khó thở.
• Giữ ấm đường thở khi trời lạnh.
• Tiêm phòng cúm, phế cầu hoặc các vắc xin cần thiết theo tư vấn bác sĩ.
• Mang theo thuốc cắt cơn nếu được bác sĩ kê đơn.
• Không tự ngưng thuốc kiểm soát khi thấy triệu chứng giảm, trừ khi có chỉ định.

Khi nào người bị hen cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám nếu có các biểu hiện nghi ngờ hen như ho kéo dài, khò khè, khó thở, tức ngực tái diễn, triệu chứng nặng hơn về đêm hoặc sau vận động. Người đã được chẩn đoán hen cũng cần tái khám nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên hơn, phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn, thức giấc vì khó thở hoặc hạn chế vận động do bệnh.

Hen suyễn cần được chẩn đoán và điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa. Tuy nhiên, ở những người nghi ngờ hen liên quan đến dị ứng hoặc thường lên cơn sau khi tiếp xúc với bụi, phấn hoa, nấm mốc, lông thú, thực phẩm hoặc các tác nhân môi trường, xét nghiệm dị ứng có thể hỗ trợ nhận diện yếu tố kích hoạt để phòng tránh tốt hơn.

Tại Trung Tâm Y Khoa DIAG, khách hàng có thể thực hiện các xét nghiệm liên quan đến dị ứng như IgE toàn phần và các gói xét nghiệm dị nguyên. Xét nghiệm IgE giúp sàng lọc dị ứng và đánh giá đáp ứng miễn dịch.

DIAG cung cấp các gói xét nghiệm dị ứng/dị nguyên nhằm kiểm tra IgE đặc hiệu với nhiều tác nhân khác nhau, hỗ trợ nhận diện cơ thể có phản ứng miễn dịch bất thường với dị nguyên nào. Kết quả xét nghiệm cần được diễn giải cùng triệu chứng lâm sàng và tư vấn của bác sĩ, không nên dùng đơn lẻ để tự chẩn đoán hoặc tự điều trị hen tại nhà.

DIAG có hệ thống đặt lịch online, nhiều điểm lấy mẫu, dịch vụ lấy mẫu tại nhà, trả kết quả qua SMS/Zalo và hỗ trợ tư vấn kết quả từ xa. Đây là lựa chọn phù hợp cho người muốn kiểm tra yếu tố dị ứng, theo dõi sức khỏe hô hấp và có thêm cơ sở trao đổi với bác sĩ khi cần thăm khám chuyên sâu.

Liên hệ đặt lịch xét nghiệm tại DIAG qua:

• Website: https://diag.vn/
• Hotline: 1900 1717