Cách điều trị bệnh lao phổi? Người bị lao phổi cần làm gì?

Bệnh lao phổi có chữa được không?

Lao phổi là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis, chủ yếu tấn công phổi và có thể lây qua đường hô hấp. Nếu không được điều trị, bệnh có thể gây tổn thương phổi nặng, lan sang các cơ quan khác và thậm chí dẫn đến tử vong.

Tuy nhiên, bệnh lao phổi hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, đủ thời gian, đủ thuốc. Tỷ lệ thành công của các phác đồ điều trị lao phổi hiện đại đạt khoảng 88-95% ở các trường hợp lao nhạy cảm với thuốc.

Liệu trình điều trị lao phổi

Để điều trị lao phổi, cần phối hợp nhiều loại thuốc kháng lao đặc hiệu, dùng đủ liều, đủ thời gian và tuân thủ tuyệt đối theo chỉ định của bác sĩ. Vi khuẩn lao có khả năng kháng thuốc rất cao nếu chỉ dùng đơn trị liệu hoặc ngừng thuốc giữa chừng. Do đó mọi phác đồ đều được thiết kế để tấn công vi khuẩn từ nhiều cơ chế khác nhau đồng thời.

Theo WHO và Bộ Y tế Việt Nam, liệu trình điều trị lao phổi được chia làm 2 giai đoạn rõ rệt: giai đoạn tấn công và giai đoạn duy trì.

Giai đoạn 1: Giai đoạn tấn công (2 tháng đầu)

Trong 2 tháng đầu tiên của liệu trình điều trị lao phổi, bệnh nhân sẽ được dùng phối hợp 4 loại thuốc kháng lao hàng đầu, thường gọi tắt là 2HRZE:

• Isoniazid (H): có tác dụng diệt vi khuẩn lao đang nhân lên mạnh.
• Rifampicin (R): diệt cả vi khuẩn đang hoạt động và bán tiềm ẩn.
• Pyrazinamide (Z): đặc biệt hiệu quả trong môi trường axit của hang lao.
• Ethambutol (E): giúp ngăn ngừa kháng thuốc trong khi chờ kết quả xét nghiệm kháng sinh đồ.

Mục tiêu của giai đoạn này là tiêu diệt nhanh số lượng lớn vi khuẩn lao, làm giảm khả năng lây nhiễm và cải thiện triệu chứng lâm sàng. Sau khoảng 2-4 tuần điều trị đúng phác đồ, phần lớn bệnh nhân không còn khả năng lây bệnh cho người xung quanh.

Giai đoạn 2: Giai đoạn duy trì (4-7 tháng tiếp theo)

Sau khi hoàn thành 2 tháng giai đoạn tấn công, bệnh nhân chuyển sang giai đoạn duy trì với 2 thuốc chính:

• Isoniazid (H) + Rifampicin (R): Dùng tiếp trong 4 tháng (tổng cộng 6 tháng điều trị) cho hầu hết các trường hợp lao phổi nhạy cảm thuốc.

Trong một số trường hợp đặc biệt, ví dụ như bệnh nhân có hang lao lớn, đờm vẫn còn dương tính sau 2 tháng điều trị, hoặc có yếu tố nguy cơ tái phát, bác sĩ có thể kéo dài giai đoạn duy trì lên 7 tháng (tổng 9 tháng điều trị).

Nếu xét nghiệm kháng sinh đồ cho thấy vi khuẩn nhạy cảm hoàn toàn với Isoniazid và Rifampicin, Ethambutol có thể ngừng ngay sau giai đoạn tấn công. Ngược lại, nếu không thể dùng Pyrazinamide trong giai đoạn đầu, thời gian điều trị có thể kéo dài đến 9 tháng với phác đồ 3 thuốc.

Theo dõi và đánh giá trong quá trình điều trị

Trong suốt liệu trình điều trị lao phổi, bệnh nhân cần được tái khám định kỳ để:

• Đánh giá đáp ứng lâm sàng (giảm ho, hết sốt, tăng cân, cải thiện sức khỏe).
• Xét nghiệm đờm soi trực tiếp và nuôi cấy ở tháng thứ 2, 5 và cuối điều trị để xác định vi khuẩn đã âm tính hay chưa.
• Theo dõi tác dụng phụ của thuốc (viêm gan, rối loạn thị giác, đau khớp, phát ban,…).

Nếu đờm vẫn dương tính sau 2 tháng điều trị, bác sĩ có thể xem xét kéo dài giai đoạn tấn công hoặc đổi phác đồ tùy tình trạng kháng thuốc.

Lưu ý khi điều trị bệnh lao phổi

Những lưu ý quan trọng để đảm bảo việc điều trị lao phổi thành công:

• Không tự ý ngưng thuốc: Dù cảm thấy khỏe hơn, bệnh nhân phải dùng thuốc đủ thời gian theo chỉ định.
• Uống thuốc đúng giờ, đúng liều: Tốt nhất là uống vào một giờ cố định trong ngày, trước ăn 1 giờ hoặc sau ăn 2 giờ để tăng hấp thu.
• Tránh rượu bia: Vì các thuốc kháng lao đều chuyển hóa qua gan, rượu bia làm tăng nguy cơ viêm gan do thuốc.
• Báo ngay cho bác sĩ nếu có dấu hiệu bất thường: Vàng da, nước tiểu sẫm màu, mờ mắt, đau khớp, phát ban nặng,…

Điều trị lao phổi có tốn kém không?

Điều trị lao phổi thường không quá tốn kém nhờ chính sách miễn phí thuốc của Chương trình Chống lao Quốc gia và hỗ trợ của bảo hiểm y tế. Bệnh nhân chỉ phải tự chi trả các khoản như xét nghiệm, đi lại, tái khám, ước tính khoảng 1-3 triệu đồng cho toàn bộ quá trình 6 tháng.

Tuy nhiên, lao kháng thuốc lại tốn kém gấp hàng chục lần, với tổng chi phí điều trị nội trú trung bình khoảng 35 triệu đồng. Dù thuốc kháng lao vẫn được cấp miễn phí nhưng bệnh nhân vẫn cần tự trả khoảng 13,5 triệu đồng.

Một số câu hỏi thường gặp

Nhà có người bị lao phổi cần làm gì?

Khi nhà có người bị lao phổi không cần quá hoảng loạn nếu thực hiện đúng các biện pháp phòng ngừa và hỗ trợ người bệnh tuân thủ điều trị. Sau 2-3 tuần điều trị đúng phác đồ, khả năng lây nhiễm giảm rõ rệt. Quan trọng nhất là cần đeo khẩu trang, thông gió, không dùng chung đồ và đảm bảo người bệnh uống thuốc đủ thời gian.

Điều trị lao phổi có phải nằm viện không?

Không, hầu hết bệnh nhân lao phổi không cần nằm viện. Phần lớn có thể điều trị ngoại trú (uống thuốc tại nhà) sau khi được chẩn đoán và hướng dẫn ban đầu tại bệnh viện hoặc phòng khám lao.