Suy giảm chức năng gan: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán, điều trị

Suy giảm chức năng gan là gì?

Suy giảm chức năng gan (hay hội chứng suy chức năng gan) là tình trạng trong đó gan không còn đảm bảo được các chức năng sống còn như tổng hợp protein, khử độc tố, cân bằng dịch và điều hòa chuyển hóa. Đây là một hội chứng nghiêm trọng khiến cơ thể không còn duy trì được trạng thái cân bằng sinh lý bình thường. Khi mức độ mất chức năng của gan đã đủ để gây ảnh hưởng toàn thân rõ rệt thì sự sống cũng bị đe dọa.

Suy giảm chức năng gan khác với rối loạn chức năng gan. “Rối loạn chức năng gan” là giai đoạn sớm hoặc nhẹ khi gan chỉ hoạt động bất thường nhưng chưa mất chức năng quan trọng. Trong khi đó, “suy giảm chức năng gan” là tình trạng nặng hơn khi gan không còn đảm bảo các chức năng sống còn và thường đi kèm nhiều biến chứng toàn thân.

Trong y khoa, các bác sĩ không dùng thuật ngữ “chức năng gan kém” vì không đủ để mô tả mức độ nặng nhẹ của tình trạng. Suy giảm chức năng gan thường tương đương với mức độ nặng, còn được biết đến với thuật ngữ “suy gan” chứ không chỉ là rối loạn chức năng đơn thuần.

Xem thêm: Dấu hiệu bệnh gan

Suy giảm chức năng gan có nguy hiểm không?

Suy giảm chức năng gan là một tình trạng rất nguy hiểm vì gan đã mất đi các chức năng sống còn và gây nhiều rối loạn toàn thân. Mức độ nguy hiểm thể hiện rõ nhất qua các biến chứng đặc trưng. Mỗi biến chứng phản ánh một cơ chế bệnh sinh quan trọng và đều có thể đe dọa tính mạng nếu không được kiểm soát kịp thời.

Các hiệp hội nghiên cứu về gan mật hàng đầu thế giới (như EASL, AASLD, APASL) đã chỉ ra những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra do suy gan như:

• Bệnh não gan: Suy giảm chức năng gan làm giảm khả năng khử độc ammonia, khiến chất này tích tụ trong máu và gây ảnh hưởng trực tiếp đến não. Đây là biến chứng nguy hiểm vì có thể tiến triển từ lú lẫn đến hôn mê và đe dọa tính mạng nhanh chóng.
• Cổ trướng: Giảm albumin và tăng áp lực tĩnh mạch cửa do chức năng gan suy giảm dẫn đến tích tụ dịch trong ổ bụng. Biến chứng này nguy hiểm vì làm tăng nguy cơ nhiễm trùng dịch báng và có thể kéo theo suy thận.
• Xuất huyết nặng: Suy giảm chức năng gan làm giảm tổng hợp các yếu tố đông máu, khiến cơ thể dễ bị chảy máu và khó cầm máu. Xuất huyết nặng có thể gây mất máu cấp và tử vong nếu không xử trí kịp thời, đặc biệt là nếu có xuất huyết tiêu hóa.
• Hội chứng gan thận: Do rối loạn tuần hoàn nên máu đến thận giảm khiến chức năng thận suy giảm dù không có tổn thương cấu trúc rõ ràng. Đây là biến chứng rất nặng với tiên lượng xấu và thường cần ghép gan để cải thiện.
• Nhiễm khuẩn huyết: Suy giảm chức năng gan làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng nguy cơ vi khuẩn xâm nhập vào máu. Nhiễm khuẩn huyết nguy hiểm vì có thể nhanh chóng gây sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.
• Suy đa cơ quan: Khi chức năng gan suy giảm nặng, rối loạn tuần hoàn và viêm toàn thân làm nhiều cơ quan cùng bị suy. Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất với tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được hồi sức tích cực và can thiệp kịp thời.

Xem thêm: Dấu hiệu bệnh gan ở trẻ em

Nguyên nhân gây suy giảm chức năng gan

Suy giảm chức năng gan không phải là một bệnh đơn lẻ mà là hậu quả của nhiều nguyên nhân khác nhau gây tổn thương tế bào gan hoặc làm rối loạn hoạt động của gan. Các nguyên nhân này thường được phân loại theo cơ chế bệnh sinh như sau:

• Tổn thương tế bào gan trực tiếp: Là tình trạng các tác nhân như virus, rượu hoặc thuốc gây phá hủy trực tiếp tế bào gan, làm giảm ngay khả năng thực hiện chức năng của gan. Ví dụ như do nhiễm virus viêm gan, thuốc (đặc biệt là paracetamol, kháng sinh), độc chất, rượu.
• Bệnh gan mạn tính tiến triển: Là quá trình tổn thương gan kéo dài dẫn đến xơ hóa và xơ gan, khiến số lượng tế bào gan hoạt động dần giảm đi theo thời gian. Ví dụ như viêm gan virus mạn tính, lạm dụng rượu bia kéo dài, gan nhiễm mỡ…
• Rối loạn miễn dịch: Là khi hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào tế bào gan, gây viêm và phá hủy gan một cách mạn tính. Ví dụ như viêm gan tự miễn, xơ gan mật nguyên phát, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát.
• Rối loạn chuyển hóa di truyền: Là các bệnh khiến các chất như đồng hoặc sắt tích tụ bất thường trong gan, gây độc và làm tổn thương tế bào gan. Ví dụ như bệnh Wilson (tích tụ đồng) hoặc bệnh Hemochromatosis (tích tụ sắt).
• Rối loạn tuần hoàn và thiếu máu gan: Là tình trạng giảm lưu lượng máu hoặc oxy đến gan, khiến tế bào gan bị thiếu nuôi dưỡng và suy giảm chức năng. Ví dụ như do suy tim phải hoặc tắc mạch máu gan gây thiếu thiếu oxy tế bào gan.
• Nhiễm trùng và viêm toàn thân: Là khi nhiễm trùng nặng hoặc phản ứng viêm lan rộng gây tổn thương gan trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua rối loạn miễn dịch, thường gặp trong nhiễm khuẩn nặng hoặc nhiễm virus nặng.
• Ung thư hoặc xâm lấn gan: Là sự phát triển của khối u trong gan làm thay thế hoặc phá hủy mô gan bình thường khiến chức năng của gan bị suy giảm, có thể gặp trong ung thư biểu mô tế bào gan hoặc ung thư di căn gan.

Tại Trung Tâm Y Khoa DIAG, các nguyên nhân như nhiễm virus viêm gan, nhiễm trùng hoặc rối loạn tự miễn đều có thể được xác định nhờ các xét nghiệm máu chuyên sâu. Kết quả có độ chính xác cao hỗ trợ bác sĩ trong việc định đúng nguyên nhân gây tổn thương gan, nhờ đó định hướng can thiệp y tế kịp thời. Bạn hãy tham khảo các Gói Viêm gan Siêu vi tại đây hoặc Gói xét nghiệm Chức năng gan tại đây.

Dấu hiệu suy giảm chức năng gan

Khi chức năng gan suy giảm thì các dấu hiệu toàn thân đã tiến triển đến mức độ nặng. Triệu chứng suy giảm chức năng gan rõ ràng hơn và rất dễ để nhận biết, không còn là những dấu hiệu rối loạn gan nhẹ như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hay ngứa da.

• Vàng da rõ rệt – cho thấy gan không còn khả năng xử lý bilirubin hiệu quả.
• Cổ trướng (bụng to do dịch) – phản ánh rối loạn tuần hoàn và giảm albumin do gan suy giảm chức năng tổng hợp.
• Phù chân – liên quan trực tiếp đến giảm albumin máu.
• Dễ chảy máu, bầm tím – cho thấy gan không còn tổng hợp đủ yếu tố đông máu.
• Rối loạn ý thức, lú lẫn, buồn ngủ bất thường – là dấu hiệu của bệnh não gan.

Đặc biệt, tình trạng suy gan nghiêm trọng có thể dẫn đến những dấu hiệu cấp cứu sau đây, cần phải can thiệp y tế khẩn cấp:

• Lú lẫn nhiều hoặc hôn mê.
• Nôn máu, đi ngoài phân đen.
• Bụng to nhanh, khó thở.
• Suy kiệt toàn thân nhanh.

Xem thêm: Các xét nghiệm chức năng gan

Chẩn đoán suy giảm chức năng gan

Da chuyển màu vàng, cổ trướng, phù chân, dễ chảy máu, rối loạn ý thức thường là những dấu hiệu giúp bác sĩ nhận diện tình trạng suy gan và định hướng xử trí ban đầu. Tuy nhiên, các dấu hiệu này chỉ mang tính gợi ý mức độ nặng, vì chúng có thể xuất hiện muộn hoặc không đầy đủ ở một số bệnh nhân. Nếu chỉ dựa vào triệu chứng thì chưa đủ để chẩn đoán xác định.

Vậy nên bác sĩ kết hợp thêm các xét nghiệm để đánh giá trực tiếp chức năng gan. Quan trọng nhất là các chỉ số:

• INR tăng (≥1.5) → gan giảm tổng hợp yếu tố đông máu.
• Albumin giảm → suy chức năng tổng hợp.
• Bilirubin tăng → giảm khả năng thải trừ mật.

Đây là những thông số cho thấy gan đã bị suy giảm chức năng, là cơ sở để bác sĩ tiếp tục xác định nguyên nhân gây suy giảm nhằm điều trị và tiên lượng bệnh đúng. Đó có thể là do virus viêm gan, lạm dụng rượu, ngộ độc thuốc hoặc các loại nhiễm trùng khác.

Điều trị suy giảm chức năng gan

Theo các Hiệp hội Gan Mật uy tín (AASLD, EASL, APASL), điều trị chức năng gan không có một “công thức chung” mà là sự linh động giữa điều trị nguyên nhân, hỗ trợ chức năng, kiểm soát biến chứng và thay gan ngay khi cần thiết.

Nếu nguyên nhân gây suy gan có thể đảo ngược thì cần xử lý sớm để phục hồi chức năng gan, đặc biệt là trong trường hợp suy gan cấp. Nguyên nhân nhiễm trùng thường phải dùng kháng sinh để loại bỏ tác nhân, với rượu thì cần ngừng uống rượu hòa toàn, nếu do viêm gan virus thì dùng thuốc kháng virus.

Vì gan không còn thực hiện chức năng bình thường nên bác sĩ kết hợp hỗ trợ bằng các biện pháp y học thay thế cho chức năng gan bị suy giảm.

• Gan giảm chức năng duy trì tuần hoàn và huyết động → truyền dịch, albumin và duy trì huyết áp ổn định, giúp đảm bảo tưới máu đến gan và các cơ quan khác.
• Gan giảm chức năng chuyển hóa → kiểm soát đường huyết và điều chỉnh điện giải.
• Gan giảm chức năng thải độc tố → ngừng thuốc gây độc gan và điều chỉnh liều thuốc uống vào, tránh làm nặng thêm các tổn thương gan.

Định hướng điều trị này phản ánh bản chất hệ thống của suy gan và đòi hỏi can thiệp toàn diện, không chỉ tập trung vào riêng gan mà còn các cơ quan khác.

Xem thêm: Tăng cường chức năng gan

Trong tâm của chữa trị còn phải hạn chế tối đa các biến chứng có thể xảy ra, bất kỳ nguy cơ biến chứng nào cũng cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong những trường hợp suy gan nặng thì nguy cơ tử vong là rất cao, vậy nên người bệnh cần được theo dõi liên tục và hỗ trợ hô hấp khi cần.

Ghép gan thường là giải pháp điều trị triệt để nhất, là yếu tố quyết định sống còn trong suy giảm chức năng gan tiến triển mà việc kiểm soát không còn hiệu quả. Hướng điều trị này sẽ được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng, đặc biệt là với những trường hợp:

• Suy gan cấp nặng không hồi phục.
• Xơ gan mất bù.
• Suy gan cấp trên nền mạn tính.

Cách phòng ngừa suy giảm chức năng gan

Suy giảm chức năng gan phần lớn là có thể phòng ngừa được vì đây thường là hậu quả của các bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát. Việc phòng ngừa suy gan cần kết hợp phòng ngừa tổn thương gan từ sớm và ngăn tiến triển thành giai đoạn nặng.

Phòng ngừa trước khi có bệnh gan

• Tiêm phòng vaccine viêm gan để tạo miễn dịch chống lại virus viêm gan.
• Hạn chế tối đa hoặc bỏ hẳn rượu bia để tránh tổn thương tế bào gan do rượu.
• Dùng thuốc điều trị đúng hướng dẫn và đúng liều để tránh ngộ độc gan, đặc biệt với các thuốc như paracetamol.
• Tránh các chất độc, TPCN và thảo dược không rõ nguồn gốc để giảm nguy cơ tổn thương gan do các chất có độc tính tiềm ẩn chưa được kiểm chứng.
• Tập thể dục, thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh và duy trì cân nặng hợp lý, giảm tích tụ mỡ và nguy cơ bệnh gan liên quan đến chuyển hóa như gan nhiễm mỡ.

Phòng ngừa khi đã có bệnh gan

• Điều trị nguyên nhân sớm (virus, rượu, chuyển hóa) giúp làm chậm hoặc ngăn chặn tiến triển từ bệnh gan sang suy gan.
• Ngừng hoàn toàn rượu để tránh làm tổn thương gan nặng thêm và cải thiện khả năng hồi phục của gan.
• Tránh thuốc và các chất gây độc gan.
• Phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng.
• Duy trì chế độ ăn và dinh dưỡng phù hợp, hỗ trợ chức năng gan và hạn chế suy kiệt toàn thân.
• Tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát bệnh ổn định và giảm nguy cơ biến chứng.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.