Rối loạn chức năng gan: Nguyên nhân, triệu chứng, mức độ nguy hiểm

Rối loạn chức năng gan là gì?

Rối loạn chức năng gan là tình trạng gan suy giảm khả năng thực hiện các chức năng thiết yếu như chuyển hóa chất dinh dưỡng, thải độc và tổng hợp protein. Đây là một bệnh lý diễn tiến liên tục, có thể tiến triển từ tổn thương nhẹ đến xơ gan và suy gan nặng. Do gan đóng vai trò trung tâm trong nhiều cơ chế cân bằng nội môi toàn thân, nên khi chức năng gan bị rối loạn thì hậu quả sẽ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, tuần hoàn, thần kinh, miễn dịch và chuyển hóa.

Trên thực tế, rối loạn chức năng gan có những phân loại cùng có mức độ nguy hiểm và cách xử trí khác nhau. Rối loạn có thể xảy ra rất nhanh (gây suy gan cấp) cần can thiệp khẩn cấp, nhưng cũng có thể tiến triển qua nhiều năm gọi là bệnh gan mạn tính, trong khi một số trường hợp nguy hiểm khi rối loạn chức năng gan mạn tính nặng lên đột ngột lại đòi hỏi hướng điều trị tích cực để tránh nguy hiểm tính mạng.

Nhiều ca bệnh cũng gặp rối loạn chức năng gan trong bệnh khác, nghĩa là một bệnh lý khác trong cơ thể (như suy tim, nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa) xảy ra trước, sau đó mới ảnh hưởng đến gan và làm gan hoạt động kém đi. Rối loạn chức năng gan trong trường hợp này chủ yếu là hậu quả chứ không phải nguyên nhân, và vấn đề chính nằm ở bệnh nền chứ không phải ở gan, cần định hướng kiểm soát và chữa trị đúng cách.

Xem thêm: Chức năng của gan

Rối loạn chức năng gan có nguy hiểm không?

Rối loạn chức năng gan là nguy hiểm nhưng mức độ nguy hiểm là khác nhau tùy vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và giai đoạn bệnh. Nếu tình trạng nhẹ thì có thể hồi phục hoàn toàn nhưng nặng có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Gan là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng sống còn như thải độc, chuyển hóa chất dinh dưỡng và tạo ra các yếu tố đông máu. Gan bị rối loạn thì các chức năng này suy giảm hoạt động đồng thời dẫn đến tích tụ chất độc, rối loạn đông máu và mất cân bằng chuyển hóa trong toàn cơ thể. Khi tình trạng này tiến triển nặng sẽ ảnh hưởng đến não, thận và tim, khiến bệnh trở thành một bệnh lý đa cơ quan chứ không còn giới hạn ở gan.

Mức độ nguy hiểm của rối loạn chức năng gan tăng dần qua từng giai đoạn:

• Giai đoạn nhẹ: Rối loạn chức năng gan ít gây triệu chứng rõ ràng và có thể hồi phục nếu phát hiện sớm và xử lý triệt để nguyên nhân, nên mức độ nguy hiểm thấp.
• Giai đoạn trung bình: Gan bắt đầu bị xơ hóa và chức năng suy giảm dần theo thời gian. Giai đoạn này nguy hiểm hơn vì tổn thương khó hồi phục và có thể tiến triển thành xơ gan nếu không kiểm soát tốt.
• Giai đoạn nặng: Gan bị xơ hóa nặng và xuất hiện nhiều biến chứng như cổ trướng, xuất huyết hoặc nhiễm trùng. Tình trạng này làm tăng nguy cơ tử vong và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
• Giai đoạn nghiêm trọng: Gan gần như mất khả năng hoạt động bình thường (suy gan nặng). Tình trạng này có thể tiến triển nhanh, đe dọa tính mạng và thường cần điều trị tích cực hoặc phải ghép gan.

Xem thêm: Các xét nghiệm chức năng gan

Nguyên nhân rối loạn chức năng gan

Rối loạn chức năng gan thoạt nhìn rất đơn giản (có thể là tăng men gan) nhưng thực tế lại có nhiều nguyên nhân đa dạng. Các nguyên nhân này được chia thành nhóm nhiễm trùng, chuyển hóa, độc chất, tự miễn và tắc mật.

• Nhiễm trùng: Viêm gan siêu vi B, C là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây tổn thương trực tiếp tế bào gan và kích hoạt phản ứng miễn dịch kéo dài, dẫn đến viêm mạn, xơ hóa và có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.
• Chuyển hóa: Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa liên quan chặt chẽ với béo phì, đái tháo đường và rối loạn lipid máu. Tình trạng kháng insulin và tích tụ mỡ trong gan gây độc tính tế bào, viêm và xơ hóa, hiện là nguyên nhân ngày càng phổ biến của bệnh gan mạn tính.
• Uống rượu: Uống rượu kéo dài gây tổn thương trực tiếp tế bào gan và làm tăng stress oxy hóa. Tổn thương này có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ do rượu → viêm gan do rượu → xơ gan nếu không ngừng sử dụng rượu.
• Thuốc và độc chất: Một số thuốc (như paracetamol liều cao, thuốc hóa trị) và hóa chất có thể gây độc gan. Đây là nguyên nhân quan trọng của suy gan cấp vì có thể gây tổn thương gan nhanh và nghiêm trọng chỉ trong thời gian ngắn.
• Tự miễn: Các bệnh như viêm gan tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm tế bào gan. Điều này gây viêm mạn tính và nếu không điều trị sẽ dẫn đến xơ hóa và suy gan.
• Tắc mật: Tắc nghẽn đường mật (do sỏi mật, u hoặc bệnh lý đường mật) làm mật không thể lưu thông bình thường. Sự ứ đọng mật gây tổn thương tế bào gan và rối loạn chức năng bài tiết của gan.
• Di truyền: Một số bệnh di truyền như Wilson (tích tụ đồng) hoặc hemochromatosis (tích tụ sắt) gây tổn thương gan theo thời gian. Nhóm nguyên nhân này có thể gặp ở những bệnh nhân trẻ tuổi hoặc khi không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Nguyên nhân gây rối loạn chức năng gan có thể được xác định đúng qua xét nghiệm máu. Với các gói xét nghiệm viêm gan siêu vi tại DIAG thì bạn dễ dàng phát hiện nguyên nhân nếu có liên quan đến nhiễm virus, hoặc có thể lựa chọn gói kiểm tra chức năng gan để đánh giá mức độ tổn thương gan tổng thể. Tìm hiểu thêm về Gói Viêm gan Siêu vi tại đây hoặc Gói xét nghiệm Chức năng gan tại đây.

Triệu chứng rối loạn chức năng gan

Rối loạn chức năng gan có thể biểu hiện rất đa dạng, có thể biểu hiện nhẹ trong giai đoạn đầu nhưng cũng rất nặng báo hiệu các biến chứng nguy hiểm.

DIAG giúp bạn nhận biết một số triệu chứng phổ biến như sau:

• Mệt mỏi, uể oải kéo dài nhiều ngày đến nhiều tháng, mức độ tăng dần và không cải thiện khi nghỉ ngơi.
• Chán ăn kéo dài và có thể kèm theo cảm giác ăn nhanh no.
• Khó chịu hoặc đau nhẹ vùng hạ sườn phải (vùng bụng gan) và thường tăng rõ sau bữa ăn.
• Buồn nôn, đầy bụng hoặc khó tiêu sau ăn, đặc biệt là sau những bữa ăn nhiều dầu mỡ và dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, không phải do chế độ ăn kiêng hay thay đổi thói quen vận động.
• Ngứa da lan tỏa hoặc ngứa da ở từng vùng cơ thể, không phải do phát ban hay tổn thương trên da rõ ràng, thường kéo dài và tăng mạnh về đêm.
• Nước tiểu sẫm màu kéo dài, không cải thiện rõ dù uống đủ nước và không do thực phẩm hay thuốc nhuộm màu.
• Vàng da, vàng mắt nhẹ (thấy rõ ở lòng trắng mắt).

Khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu kể trên thì bạn hãy đi khám chuyên khoa Gan – Mật để được bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán và điều trị sớm nhất.

Xem thêm: Dấu hiệu bệnh gan

Chẩn đoán rối loạn chức năng gan

Mục tiêu chẩn đoán không chỉ là phát hiện gan có vấn đề mà còn đánh giá mức độ nặng và tìm ra nguyên nhân để điều trị đúng. Vậy nên quá trình chẩn đoán rối loạn chức năng gan gồm nhiều bước, kết hợp giữa kiểm tra triệu chứng hiện có, xét nghiệm máu và sử dụng các kỹ thuật hình ảnh học.

Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh lý của bản thân và gia đình, cũng như khai thác các yếu tố nguy cơ như uống rượu và dùng thuốc nhằm định hướng nguyên nhân rối loạn chức năng gan ngay từ đầu.

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan là một bước không thể thiếu trong chẩn đoán, bao gồm:

• Xét nghiệm men gan ALT, AST → đánh giá tổn thương tế bào gan.
• Xét nghiệm bilirubin → đánh giá khả năng bài tiết mật.
• Xét nghiệm albumin → đánh giá chức năng tổng hợp.
• Xét nghiệm đông máu (INR) → đánh giá mức độ suy gan.

Kết quả xét nghiệm máu ban đầu sẽ giúp thu hẹp phạm vi và định hướng xét nghiệm tìm kiếm nguyên nhân cụ thể hơn, bao gồm:

• Xét nghiệm nguyên nhân do viêm gan B, C.
• Xét nghiệm nguyên nhân do tự miễn, hoặc bệnh lý di truyền (chuyển hóa sắt, đồng).
• Xét nghiệm nguyên nhân do thuốc, rượu, độc chất.

Những trường hợp cần thiết có thể sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm gan, chụp CT/MRI hoặc siêu âm đàn hồi mô gan FibroScan. Mục đích là phát hiện gan nhiễm mỡ, xơ gan, tắc mật hoặc khối u, giúp phát sĩ lên phác đồ điều trị chuẩn xác hơn với từng ca bệnh.

Xem thêm: Tăng cường chức năng gan

Cách điều trị rối loạn chức năng gan

Điều trị rối loạn chức năng gan không có một phác đồ chung duy nhất, mà phải dựa vào nguyên nhân, mức độ bệnh và biến chứng. Nguyên tắc cốt lõi là phải kết hợp điều trị nguyên nhân, bảo vệ gan, ngăn tiến triển và xử trí biến chứng.

• Điều trị nguyên nhân: Gan bị ảnh hưởng gián tiếp phát hoặc trực tiếp từ nguyên nhân nào thì phải điều trị triệt để nguyên nhân đó. Nếu rối loạn chức năng gan do viêm gan virus thì cần thuốc kháng virus, còn gan nhiễm mỡ cần thay đổi lối sống và kiểm soát chuyển hóa. Nếu loại bỏ nguyên nhân sớm thì chức năng cải thiện đáng kể hoặc có thể hồi phục.
• Bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan: Cần giảm gánh nặng cho gan để hạn chế tổn thương thêm. Điều này bao gồm duy trì dinh dưỡng hợp lý, tránh rượu và các thuốc có hại cho gan.
• Ngăn bệnh tiến triển nặng thêm: Cần kiểm soát viêm, điều chỉnh lối sống và quản lý các bệnh nền như đái tháo đường hoặc béo phì. Mục tiêu là làm chậm hoặc ngăn chặn quá trình xơ hóa để cải thiện tiên lượng lâu dài.
• Xử trí triệu chứng và biến chứng: Các biện pháp điều trị chức năng gan sẽ tập trung vào kiểm soát các biểu hiện như phù, ngứa hoặc rối loạn chuyển hóa. Nếu xuất hiện biến chứng, cần can thiệp y tế phù hợp để tránh tình trạng nặng hơn.

Ở giai đoạn nặng, đặc biệt là suy gan, cần điều trị tại cơ sở y tế với các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu bằng chăm sóc hồi sức, hỗ trợ chức năng các cơ quan và theo dõi xuyên suốt. Trong trường hợp gan không hồi phục thì ghép gan sẽ là phương pháp điều trị triệt để nhất.

Theo dõi lâu dài cũng là bước điều trị quan trọng, bởi rối loạn chức năng gan thường là bệnh mạn tính hoặc có nguy cơ tái phát. Vậy nên người bệnh cần kiểm tra định kỳ để đánh giá chức năng gan và phát hiện sớm biến chứng.

Xem thêm: Phục hồi chức năng gan

Hướng dẫn phòng ngừa rối loạn chức năng gan hiệu quả

Tiêm vaccine viêm gan B là biện pháp phòng ngừa hiệu quả để tránh nguyên nhân rối loạn chức năng gan do nhiễm trùng virus. Các chuyên gia y tế cũng khuyến cáo nên duy trì lối sống lạnh mạnh để hạn chế các nguy cơ tổn thương và suy giảm chức năng gan, đặc biệt là phòng tránh bệnh nền lâu dài (phổ biến như đái tháo đường, rối loạn lipid máu).

Theo hướng dẫn của WHO, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau để duy trì và hỗ trợ chức năng gan:

• Tiêm vaccine viêm gan B đầy đủ theo lịch khuyến cáo để phòng nhiễm virus.
• Quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc các vật dụng có thể dính máu để giảm nguy cơ lây nhiễm viêm gan virus.
• Hạn chế tối đa hoặc tránh uống rượu bia để bảo vệ tế bào gan.
• Duy trì cân nặng hợp lý bằng chế độ ăn lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
• Giảm tiêu thụ đồ ăn nhiều mỡ, đường và thực phẩm chế biến sẵn.
• Kiểm soát tốt các bệnh như đái tháo đường, mỡ máu cao và béo phì.
• Chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ và tránh tự ý dùng thuốc kéo dài.
• Tránh sử dụng các loại thảo dược hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
• Khám sức khỏe định kỳ và làm xét nghiệm chức năng gan khi cần thiết.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.