Ước tính có khoảng 7 – 10% người trưởng thành tại Việt Nam bị gan nhiễm mỡ độ 2 và tỷ lệ này đang có xu hướng tăng nhanh trong những năm gần đây. Các chuyên gia y tế xác nhận rằng nguyên nhân chính là do chế độ ăn uống nhiều đồ ngọt, thực phẩm chế biến sẵn cùng thói quen ít vận động trong đời sống hiện đại.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Gan nhiễm mỡ độ 2 là gì?

Gan nhiễm mỡ độ 2 là tình trạng mỡ tích tụ trong gan ở mức trung bình, thường được xác định khi có khoảng 34 – 66% tế bào gan chứa chất béo. Mức độ này hông chỉ phản ánh lượng mỡ nhiều hơn mà còn thường đi kèm với những thay đổi cấu trúc nhất định trong gan, có thể là viêm nhẹ hoặc bắt đầu có dấu hiệu tổn thương tế bào gan dạng bóng (ballooning) trong một số trường hợp.

Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Hoa Kỳ (AASLD) và Hiệp hội Nghiên cứu Gan Châu Âu (EASL) còn nhấn mạnh: việc xác định gan nhiễm mỡ không chỉ đánh giá mức mỡ trong gan mà cần xem xét thêm tình trạng xơ gan.

Theo hướng dẫn từ các tổ chức này, gan nhiễm mỡ độ 2 được hiểu là một giai đoạn trung gian cho thấy lượng mỡ trong gan đang ở mức S2 (theo hệ thống Steatosis thang đo S0 → S3) và có thể kèm theo xơ hóa ở giai đoạn F2 (theo hệ thống Fibrosis thang đo F0 → F4).

Xem thêm: Gan nhiễm mỡ có mấy cấp độ?

Gan nhiễm mỡ độ 2 cần được xác định cả mức độ tích tụ mỡ trong gan và tình trạng xơ hóa gan, mang đến cái nhìn toàn diện hơn để định hướng điều trị đúng.
Gan nhiễm mỡ độ 2 cần được xác định cả mức độ tích tụ mỡ trong gan và tình trạng xơ hóa gan, mang đến cái nhìn toàn diện hơn để định hướng điều trị đúng.

Gan nhiễm mỡ độ 2 có nguy hiểm không?

Gan nhiễm mỡ độ 2 không phải là giai đoạn nặng nhất nhưng nó đang ở giai đoạn tiến triển, không còn được xem là “nhẹ” hay lành tính. Mức độ nguy hiểm của bệnh lúc này không chỉ phụ thuộc vào lượng mỡ trong gan mà còn ở tình trạng viêm, và yếu tố nguy hiểm nhấn là tình trạng trạng xơ hóa gan.

  • Nếu chỉ có mỡ gan: Mức độ nguy hiểm thấp hơn, có thể ổn định hoặc hồi phục nếu được kiểm soát tốt.
  • Nếu có mỡ gan kèm viêm gan nhiễm mỡ: Mức độ nguy hiểm cao hơn và nguy cơ tiến triển nặng cũng tăng nhanh.
  • Nếu gan nhiễm mỡ kèm xơ hóa ≥ F2: Bệnh được xếp vào nhóm nguy cơ cao và liên quan rõ rệt đến các biến chứng gan nghiêm trọng, thậm chí là dẫn đến tử vong.

Vậy nên có thể hiểu, sự nguy hiểm của gan nhiễm mỡ trung bình (độ 2) cần được đánh giá thêm về mức độ xơ gan và các tổn thương sâu hơn, chứ không phải bản thân lượng mỡ quyết định hoàn toàn.

Xem thêm: Gan nhiễm mỡ độ 1

Nguyên nhân bị gan nhiễm mỡ độ 2

Cơ chế gây bệnh là do sự mất cân bằng năng lượng, có liên quan chặt chẽ đến nhiều cơ chế chuyển hóa gồm: kháng insulin, tăng tạo mỡ trong gan, giảm khả năng đốt và xuất mỡ. Mỗi cơ chế có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, và sự kết hợp của các cơ chế đồng thời khiến mỡ ngày càng tích tụ nhiều hơn.

Có thể hiểu gan nhiễm mỡ độ 2 là kết quả của một quá trình rối loạn chuyển hóa kéo dài trong cơ thể, chứ không phải do một nguyên nhân đơn lẻ.

Bệnh có thể do một hoặc nhiều yếu tố tác động đến các cơ chế gây mất cân bằng năng lượng, cụ thể như:

  • Béo phì, đặc biệt là béo bụng.
  • Tiểu đường type 2.
  • Rối loạn lipid máu.
  • Chế độ ăn uống nhiều đường, nhiều tinh bột, chất béo.
  • Thói quen ít vận động.
  • Yếu tố di truyền liên quan đến các gen tăng tích tụ mỡ trong gan hoặc giảm khả năng xử lý mỡ.
  • Sử dụng một số loại thuốc chống viêm – ức chế miễn dịch (như corticoid), thuốc điều trị ung thư bằng liệu pháp hormone, thuốc hóa trị…

Xem thêm: Gan nhiễm mỡ độ 3

Thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gan nhiễm mỡ độ 2.
Thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gan nhiễm mỡ độ 2.

Triệu chứng gan nhiễm mỡ độ 2

Mặc dù tiến triển đến mức trung bình nhưng các triệu chứng gan nhiễm mỡ vẫn chưa quá rõ ràng. Những triệu chứng tương tự như các bệnh lý thông thường khác và dễ bị bỏ qua.

  • Cảm giác nặng tức âm ỉ vùng hạ sườn phải: Cảm giác này khởi phát từ từ, không lan rộng mà thường tập trung ở vùng gan. Tức nặng kéo dài dai dẳng và thường rõ hơn sau khi ăn nhiều.
  • Mệt mỏi: Cảm giác mệt mỏi toàn thân, uể oải kéo dài và có thể kèm theo giảm tập trung. Tình trạng này thường không thuyên giảm rõ rệt.
  • Đầy bụng, khó tiêu: Vùng bụng trên có cảm giác đầy chướng nhẹ, thường xuất hiện sau khi ăn và có thể kèm theo buồn nôn. Cảm giác khó tiêu sẽ nặng hơn khi ăn nhiều.
  • Ăn nhanh no: Tình trạng này đi kèm với đầy bụng, lặp lại nhiều lần và biểu hiện rõ hơn khi ăn với lượng thức ăn lớn.

Gan nhiễm mỡ độ 2 có chữa khỏi được không?

Gan nhiễm mỡ độ 2 không phải lúc nào cũng “chữa dứt điểm” theo nghĩa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể cải thiện rõ rệt, thậm chí đưa gan về gần bình thường nếu kiểm soát tốt nguyên nhân.

Gan có khả năng tự phục hồi, nên khi giảm được các yếu tố gây tích mỡ (như dư cân, ăn nhiều đường, ít vận động, rối loạn mỡ máu) thì lượng mỡ trong gan có thể giảm dần và chức năng gan cải thiện theo thời gian. Ở mức độ 2, nếu chưa có xơ hóa nặng thì khả năng hồi phục là khá cao.

Tuy nhiên, bệnh này gắn chặt với lối sống và chuyển hóa, nên nếu sau khi cải thiện mà quay lại thói quen cũ (ăn uống dư thừa, ít vận động) thì mỡ gan có thể tích tụ trở lại. Vậy nên người bệnh cần phải duy trì lối sống lành mạnh lâu dài để tránh tái phát, chứ không phải điều trị một lần là khỏi hẳn vĩnh viễn.

Gan nhiễm mỡ độ 2 nếu vẫn là gan nhiễm mỡ đơn thuần và không kèm theo xơ hóa (hoặc có xơ hóa không đáng kể) thì có thể được cải thiện và hồi phục tốt.
Gan nhiễm mỡ độ 2 nếu vẫn là gan nhiễm mỡ đơn thuần và không kèm theo xơ hóa (hoặc có xơ hóa không đáng kể) thì có thể được cải thiện và hồi phục tốt.

Phương pháp chẩn đoán gan nhiễm mỡ độ 2

Chẩn đoán gan nhiễm mỡ cấp độ 2 không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ, mà cần kết hợp nhiều phương pháp để xác định có mỡ trong gan hay không, ước lượng mức độ nhiễm mỡ, và đánh giá xơ hóa.

  • Siêu âm gan: Đây là kỹ thuật hình ảnh học phổ biến nhất để xác định gan có nhiễm mỡ hay không và giúp ước lượng mức độ nhiễm mỡ qua hình ảnh. Ở cấp độ 2 thì hình ảnh gan sáng rõ và bắt đầu khó nhìn thấy các mạch máu trên siêu âm.
  • Xét nghiệm máu: Các chỉ số như tiểu cầu, nồng độ men gan AST, ALT máu được sử dụng để tính toán nguy cơ cơ hóa gan (như thang điểm FIB-4).
  • Siêu âm đàn hồi mô gan FibroScan: Kỹ thuật này giúp đo độ cứng của gan, gan càng cứng thì mức độ xơ hóa càng nặng. FibroScan còn có khả năng xác định mức độ nhiễm mỡ bằng con số định lượng (chỉ số CAP), chứ không phải bằng cách nhìn kết quả siêu âm. Ví dụ nếu CAP = 270 dB/m thì tương ứng với gan nhiễm mỡ độ 2.

Một bước bắt buộc trong chẩn đoán là loại trừ các nguyên nhân khác gây gan nhiễm mỡ, bao gồm uống rượu, viêm gan virus hoặc tác dụng phụ của thuốc. Đây là điều kiện cần để xác định đúng bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, nhờ đó hỗ trợ bác sĩ định hướng chữa trị đúng nguyên nhân.

Xem thêm: Xét nghiệm chức năng gan

FibroScan hiện là phương pháp chẩn đoán không xâm lấn được khuyến cáo rộng rãi trong chẩn đoán gan nhiễm mỡ.
FibroScan hiện là phương pháp chẩn đoán không xâm lấn được khuyến cáo rộng rãi trong chẩn đoán gan nhiễm mỡ.

Cách trị gan nhiễm mỡ độ 2

Phác đồ điều trị gan nhiễm mỡ độ 2 không dựa vào một loại thuốc duy nhất mà tập trung vào xử lý nguyên nhân gốc rễ là các rối loạn chuyển hóa. Mục tiêu chính là giảm lượng mỡ trong gan, ngăn bệnh tiến triển và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Nền tảng quan trọng nhất trong điều trị là thay đổi lối sống, trong đó giảm cân là biện pháp hàng đầu cần duy trì lâu dài. Chỉ cần giảm khoảng 5% cân nặng đã có thể giảm mỡ gan, và nếu giảm từ 7 – 10% thì có thể cải thiện cả viêm và tổn thương gan.

Điều chỉnh chế độ ăn uống chuẩn khoa học

  • Giảm tiêu thụ thực phẩm ngọt và nhiều đường, gồm nước ngọt cá ga, trà sữa, nước ép đóng cai, bánh kẹo, bánh ngọt…
  • Giảm ăn thực phẩm chứa nhiều tinh bột tinh tế, gồm cơm trắng, bánh mì trắng, bánh mì ngọt, bún, phở, bánh quy…
  • Giảm thực phẩm chứa nhiều chất béo không lành mạnh, như mỡ/da động vật, đồ chiên rán, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn…
  • Hạn chế tối đa hoặc bỏ uống rượu bia.
  • Ưu tiên các loại đồ uống giúp hỗ trợ chuyển hóa và không làm tăng mỡ gan như nước lọc (uống đủ mỗi ngày), trà xanh.
  • Có thể uống nước ép rau củ ít đường hoặc nước từ trái cây ít ngọt nhưng không nên uống quá nhiều.
  • Ưu tiên ăn nhiều rau củ xanh, đa dạng trái cây tươi để bổ sung các loại vitamin, dinh dưỡng và chất xơ.
  • Tăng cường tiêu thụ đạm lành mạnh từ cá, thịt nạc, đậu phụ.
  • Ưu tiên bổ sung chất béo tốt từ thực vật, như dầu oliu, quả bơ, hạnh nhân, óc chó…

Tập luyện sinh hoạt đúng cách

  • Tập luyện thể chất tối thiểu 150 phút/tuần, tương đương 30 phút/ngày và duy trì trong 5 ngày.
  • Nên lựa chọn các bài tập kết hợp giữa tập luyện cơ và sức bền, như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập gym.
  • Ngủ đủ giấc 7 – 8 tiếng mỗi đêm, tránh thức khuya kéo dài.
  • Giảm stress bằng cách thiền hoặc thư giãn.

Điều trị với thuốc

Phác đồ điều trị gan nhiễm mỡ độ 2 có thể cần đến thuốc khi bệnh đã tiến triển đến viêm gan nhiễm mỡ kèm theo xơ hóa đáng kể, hoặc khi thay đổi lối sống không hiệu quả và có các bệnh nền chuyển hóa đi kèm. Trong đó, các vấn đề nền cần kiểm soát gồm tiểu đường type 2, béo phì và rối loạn lipid máu.

Điều quan trọng là thuốc không thể thay thế cho giải pháp thay đổi lối sống. Nghĩa là thay đổi lối sống vẫn là hướng điều trị quan trọng và là nền tảng chính, còn thuốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ khi thực sự cần thiết.