Gan nhiễm mỡ độ 1: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, cách điều trị

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Gan nhiễm mỡ độ 1 là gì?

Gan nhiễm mỡ độ 1 là tình trạng mỡ tích tụ trong gan ở mức nhẹ với khoảng 5 – 33% tế bào gan chứa mỡ. Đây là giai đoạn sớm và thường lành tính, lúc này gan chưa có viêm hay tổn thương cấu trúc đáng kể, thuộc nhóm bệnh gan nhiễm mỡ đơn thuần (NAFL).

Tuy nhiên, thực tế thì “độ 1, 2, 3” không phải là phân loại được sử dụng chính thức trong y khoa. Thay vào đó thì Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Hoa Kỳ (AASLD) và Hiệp hội Nghiên cứu Gan Châu Âu (EASL) đã nhấn mạnh rằng: bệnh gan nhiễm mỡ cần được đánh giá dựa trên hai yếu tố chính là mức độ tích tụ mỡ trong gan và mức độ xơ hóa.

• Hệ thống Steatosis: Phân loại mức độ tích tụ mỡ theo thang đo S0 → S3.
• Hệ thống Fibrosis: Phân loại mức độ xơ hóa gan theo thang đo F0 → F4.

Theo hai thang đo này mà gan nhiễm mỡ cấp độ 1 được xác định có mức tích tụ mỡ tương ở mức S1 (mức nhẹ) và tình trạng xơ hóa gan thường ở mức F0. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp có thể đi kèm với xơ hóa gan nhưng ở mức độ nhẹ là F1.

Xem thêm: Gan nhiễm mỡ có mấy cấp độ?

Gan nhiễm mỡ độ 1 có nguy hiểm không?

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường lành tính và không nguy hiểm. Mỡ bắt đầu tích tụ trong tế bào gan nhưng chưa gây viêm hay xơ hóa đáng kể, do đó hiếm khi gây biến chứng gan trong thời gian ngắn. Mặc dù đây là giai đoạn có tiên lượng tốt nhưng đồng thời cũng là dấu hiệu cảnh báo các rối loạn chuyển hóa đang diễn ra trong cơ thể.

Gan nhiễm mỡ thường đi kèm với các yếu tố chuyển hóa toàn thân như béo phì, kháng insulin, rối loạn lipid máu hoặc tiền đái tháo đường. Dù ở cấp độ 1 gan chưa bị tổn thương nghiêm trọng, nhưng đây lại là tín hiệu cơ thể có nguy cơ cao phát triển các bệnh lý mạn tính, đặc biệt là bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2.

Mức độ nguy hiểm của “độ 1” cũng không nằm ở lượng mỡ gan mà còn ở khả năng bệnh tiến triển theo thời gian. Nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát tốt thì bệnh cò thể dẫn đến viêm gan nhiễm mỡ (NASH), sau đó là xơ hóa, xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Mặc dù vậy thì gan nhiễm mỡ mức 1 có thể cải thiện và hồi phục tốt nếu được can thiệp điều trị đúng cách. Nhiều trường hợp chỉ cần quyết tâm duy trì lối sống lành mạnh chuẩn khoa học cũng đủ để đưa gan trở về trạng thái bình thường.

Xem thêm: Gan nhiễm mỡ độ 2

Nguyên nhân gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ cấp độ 1 có thể được hiểu rõ nhất nếu nhìn theo 3 cơ chế sinh học chính: kháng insulin, tăng tạo mỡ trong gan và giảm khả năng đốt – xuất mỡ. Ba cơ chế này không tách rời mà liên kết chặt chẽ với nhau, cùng dẫn đến tích tụ mỡ trong tế bào gan.

Theo các cơ chế này thì gan nhiễm mỡ độ 1 thường không do một nguyên nhân duy nhất, mà do lối sống kết hợp nhiều yếu tố: ăn nhiều, ít vận động, và rối loạn chuyển hóa.

Trong đó có nhiều nguyên nhân phổ biến có thể khiến gan bị nhiễm mỡ như sau:

• Béo phì, đặc biệt là béo bụng.
• Đái tháo đường type 2.
• Rối loạn mỡ máu.
• Chế độ ăn uống nhiều đường, nhiều tinh bột, chất béo.
• Thói quen ít vận động.
• Yếu tố di truyền liên quan đến các gen tăng tích tụ mỡ trong gan hoặc giảm khả năng xử lý mỡ.
• Sử dụng một số loại thuốc chống viêm – ức chế miễn dịch (như corticoid), thuốc điều trị ung thư bằng liệu pháp hormone, thuốc hóa trị…

Mặc dù mức độ 1 là nhẹ nhưng khi các yếu tố này kết hợp với nhau sẽ khiến mỡ gan tích tụ nhiều hơn, đẩy nhanh quá trình tiến triển đến các giai đoạn nặng hơn.

Dấu hiệu gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường không có triệu chứng rõ ràng, nhưng một số người vẫn có thể gặp các dấu hiệu nhẹ sau:

• Khó chịu hoặc tức nhẹ vùng hạ sườn phải: Cảm giác khó chịu âm ỉ ở vùng bụng gan và không lan rộng, có thể tức rõ hơn sau ăn no nhưng không ảnh hưởng nhiều sinh hoạt.
• Đầy bụng, chướng bụng: Cảm giác căng tức bụng không rõ vị trí cụ thể, xuất hiện sau ăn và thường tăng sau bữa ăn lớn, có thể kèm theo khó tiêu.
• Mệt mỏi nhẹ: Triệu chứng này là cảm giác uể oải toàn thân, không kéo dài liên tục và dễ bị nhầm lẫn với mệt mỏi do hoạt động nhiều.
• Ăn nhanh no hoặc khó tiêu: Cảm giác nhanh no hoặc tiêu hóa chậm ở vùng bụng trên, thường xuất hiện sau khi ăn và sẽ khó chịu hơn nếu ăn nhiều.

Gan nhiễm mỡ độ 1 có chữa khỏi không?

Bệnh gan nhiễm mỡ độ 1 có thể được chữa khỏi hoàn toàn nếu được can thiệp đúng cách. Gan trong giai đoạn này mới chỉ tích tụ mỡ mà chưa có viêm hay xơ hóa, nên cấu trúc gan vẫn còn nguyên vẹn và khả năng hồi phục về bình thường là rất cao.

Tuy nhiên, việc “chữa khỏi” không xảy ra một cách tự nhiên mà phụ thuộc rất nhiều vào thay đổi thói quen sống.

Các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng giảm cân từ 5 – 10% trọng lượng cơ thể, kết hợp ăn uống lành mạnh và tăng cường vận động là những yếu tố quan trọng nhất giúp cải thiện bệnh. Đồng thời, việc kiểm soát các bệnh lý đi kèm như tiểu đường, rối loạn mỡ máu cũng đóng vai trò quan trọng vì đây là những nguyên nhân nền gây tích mỡ trong gan.

Một điểm cần lưu ý là dù có thể chữa khỏi nhưng gan nhiễm mỡ cấp độ 1 rất dễ tái phát nếu quay lại lối sống cũ. Nếu tiếp tục ăn dư thừa, ít vận động hoặc không kiểm soát tốt các yếu tố chuyển hóa thì mỡ sẽ lại tích tụ trong gan và bệnh có thể quay trở lại, thậm chí tiến triển nặng hơn.

Xem thêm: Gan nhiễm mỡ độ 3

Phương pháp chẩn đoán gan nhiễm mỡ độ 1

Chẩn đoán gan nhiễm mỡ độ 1 là một quy trình nhiều bước với trọng tâm là phát hiện lượng mỡ tích tụ nhẹ trong gan và đánh giá toàn diện tình trạng chuyển hóa của cơ thể. Trong đó bao gồm việc ước lượng mức độ nhiễm mỡ và đánh giá nguy cơ tiến triển.

• Siêu âm gan: Đây là kỹ thuật đầu tay để xác định có mỡ trong gan hay không. Ở giai đoạn nhẹ, gan sẽ sáng hơn bình thường nhưng vẫn còn thấy rõ các cấu trúc bên trong, gợi ý tình trạng tích mỡ mức độ nhẹ.
• Xét nghiệm máu: Bao gồm các xét nghiệm chức năng gan và các yếu tố chuyển hóa. Men gan có thể tăng nhẹ hoặc vẫn bình thường, nên không thể dùng riêng để chẩn đoán. Các xét nghiệm như đường huyết và mỡ máu giúp xác định nguyên nhân nền, vì gan nhiễm mỡ độ 1 thường liên quan đến rối loạn chuyển hóa như kháng insulin hoặc dư thừa năng lượng.
• Siêu âm đàn hồi mô gan FibroScan: Đây là kỹ thuật hiện đại hỗ trợ đánh giá xơ hóa và nguy cơ tiến triển. Ngay cả khi nhiễm mỡ ở mức nhẹ, nếu có xơ hóa thì nguy cơ tiến triển nặng sẽ tăng cao.

Đặc biệt, một bước quan trọng khác là loại trừ các nguyên nhân khác gây tích mỡ trong gan, chẳng hạn như uống rượu nhiều, viêm gan virus hoặc tác dụng phụ của thuốc. Đây là yêu cầu bắt buộc để xác định đúng bản chất là gan nhiễm mỡ không do rượu.

Cách điều trị gan nhiễm mỡ độ 1

Điều trị gan nhiễm mỡ độ 1 không dựa vào thuốc là chính, mà tập trung vào thay đổi lối sống và kiểm soát các rối loạn chuyển hóa. Nguyên nhân của bệnh là do dư năng lượng và kháng insulin, vì vậy điều trị hiệu quả phải tác động trực tiếp vào các yếu tố này.

Giảm cân là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất, được xem là nền tảng trong điều trị gan nhiễm mỡ độ 1. Chỉ cần giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể đã có thể làm giảm mỡ trong gan, và nếu giảm từ 7 – 10% thì hiệu quả cải thiện sẽ rõ rệt hơn.

Song song với giảm cân là phải điều chỉnh chế độ ăn uống và tăng cường tập luyện thể dục. Các yếu tố này khi kết hợp lại sẽ hỗ trợ giảm mỡ, giảm cân và cải thiện kháng insulin, mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho gan.

• Hạn chế ăn các thực phẩm nhiều đường, giàu chất béo bão hòa, tinh bột tinh chế.
• Hạn chế hoặc bỏ hẳn rượu bia, đồ uống có cồn, chất kích thích.
• Ưu tiên ăn nhiều rau củ quả đa dạng để bổ sung vitamin, dinh dưỡng và chất xơ.
• Uống nhiều và đủ nước, ưu tiên nước lọc.
• Bổ sung thêm đạm lành mạnh từ cá, thịt nạc và đậu phụ.
• Nên chọn ăn các loại chất béo tốt từ thực vật như dầu o-liu, quả bơ, hạnh nhân, hạt óc chó…
• Tập luyện thể dục khoảng 30 – 45 phút/ngày và duy trì tối thiểu 5 ngày trong tuần.
• Ngủ đủ giấc mỗi đêm khoảng 7 – 8 tiếng, tránh thức khuya.
• Hạn chế stress.