Giải đáp: Bệnh xơ gan có chữa được không?

Bệnh xơ gan có chữa được không?

Theo WHO và Bộ Y tế, tỷ lệ mắc bệnh xơ gan ở Việt Nam khá cao. Năm 2017, Việt Nam ghi nhận hơn 51.000 người bị xơ gan, với dự báo đến 2025 tăng lên khoảng 60.000 bệnh nhân do tỷ lệ nhiễm viêm gan B mạn tính ở mức 8-16% dân số.

Xơ gan là giai đoạn cuối của bệnh lý gan mạn tính, khi mô gan lành bị thay thế bởi mô sẹo cứng, làm suy giảm chức năng gan. Bệnh thường tiến triển từ các nguyên nhân như lạm dụng rượu, nhiễm virus viêm gan B/C, gan nhiễm mỡ không do rượu hoặc rối loạn chuyển hóa.

Bệnh xơ gan không thể chữa khỏi hoàn toàn vì tổn thương gan đã hình thành không thể tự tiêu biến. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm (giai đoạn xơ hóa bù trừ), việc điều trị nguyên nhân gốc rễ tổn thương gan có thể làm chậm tiến triển, ngăn ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Khi bệnh xơ gan được kiểm soát tốt có thể kéo dài tuổi thọ đáng kể, thậm chí đảo ngược một phần xơ hóa nhẹ.

Cách kiểm soát và điều trị bệnh xơ gan

Điều trị bệnh xơ gan tập trung vào việc loại bỏ nguyên nhân gốc rễ, kiểm soát biến chứng và ngăn ngừa tiến triển, vì mô sẹo gan không thể đảo ngược hoàn toàn. Đồng thời, việc phát hiện sớm giúp cải thiện tiên lượng đáng kể thông qua can thiệp tích cực.

Loại bỏ nguyên nhân gây bệnh

Dựa theo nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định cách kiểm soát và điều trị bệnh xơ gan như sau:

• Nhiễm virus viêm gan B/C: Sử dụng thuốc kháng virus theo chỉ định của bác sĩ để đạt tỷ lệ khỏi bệnh cao, làm chậm xơ hóa.
• Lạm dụng rượu: Cai tuyệt đối là yếu tố then chốt; bệnh nhân có thể hỗ trợ bằng tư vấn tâm lý và thuốc.
• Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/NASH): Giảm cân (5-10% trọng lượng cơ thể), kiểm soát đường huyết và lipid qua chế độ ăn Địa Trung Hải (giàu rau củ, cá, dầu olive; ít đường tinh luyện), thuốc.
• Các nguyên nhân khác: Điều chỉnh rối loạn chuyển hóa (bệnh thừa sắt, đồng) bằng thuốc sắt thải hoặc liệu pháp giải độc đồng.

Quản lý biến chứng

Khi bệnh tiến triển nặng sẽ xuất hiện những biến chứng cảnh báo tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Dựa theo biến chứng, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị bệnh xơ gan như sau:

• Cổ trướng và phù: Thuốc lợi tiểu; chọc dò dịch nếu nặng.
• ​Xuất huyết tĩnh mạch cửa: Beta-blocker không chọn lọc (propranolol) hoặc thắt búi giãn tĩnh mạch thực quản bằng vòng cao su qua nội soi.
• ​Não gan: Bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng lactulose và rifaximin cho bệnh nhân. Trong đó, lactulose là thuốc hàng đầu cho bệnh não gan, còn rifaximin thường dùng khi lactulose không đủ hiệu quả hoặc để ngăn tái phát.
• Nhiễm trùng: Sử dụng kháng sinh dự phòng (norfloxacin) cho bệnh nhân có cổ trướng.

Ghép gan và hỗ trợ

Ghép gan là phương pháp chữa trị duy nhất cho bệnh xơ gan giai đoạn mất bù, với tỷ lệ sống 5 năm khoảng 75-85% ở bệnh nhân đủ điều kiện. Đồng thời, bệnh nhân cần kết hợp sử dụng thuốc hỗ trợ gan theo chỉ định của bác sĩ và thay đổi lối sống (dinh dưỡng cân bằng, tập luyện) để nâng cao chất lượng cuộc sống.

Khả năng phục hồi của gan khi bị xơ gan

Nếu loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân (như chữa khỏi virus viêm gan C bằng thuốc kháng virus), gan có thể cải thiện chức năng một phần và thậm chí đảo ngược nhẹ mô xơ hóa ở giai đoạn đầu. Việc kiểm soát sớm giúp giảm độ dày mô sẹo được đo bằng FibroScan (đo độ đàn hồi gan bằng sóng siêu âm), hỗ trợ cải thiện tỷ lệ sống sót lên đến 80-90% trong 5 năm.

Tuy nhiên trong giai đoạn tiến triển, mô sẹo dày đặc ngăn cản tái tạo, dẫn đến suy gan không hồi phục nếu không ghép gan. Biến chứng như não gan hay ung thư gan làm giảm khả năng phục hồi, với tiên lượng kém nếu không can thiệp kịp thời.

Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của gan khi bị xơ gan:

• Nguyên nhân: Xơ gan do rượu hoặc gan nhiễm mỡ không do rượu có thể cải thiện tốt hơn nếu cai nghiện sớm; virus viêm gan C khỏi hoàn toàn nhờ thuốc kháng sinh tác động trực tiếp.
• Thời gian phát hiện: Siêu âm, xét nghiệm chức năng gan định kỳ giúp can thiệp trước khi mất bù.
• Lối sống: Chế độ ăn lành mạnh, tập luyện và tránh độc chất hỗ trợ tái tạo tối đa.

Lưu ý quan trọng khi điều trị và chăm sóc người bị xơ gan

Việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị giúp ngăn ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống, vì bệnh xơ gan không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm. Người bệnh cần tái khám định kỳ để theo dõi chức năng gan qua xét nghiệm máu, siêu âm và FibroScan, giúp điều chỉnh kịp thời.

Những lưu ý khi điều trị và chăm sóc bệnh nhân xơ gan như sau:

• Ngưng hoàn toàn thuốc lá và độc chất có hại cho gan: Bệnh nhân cần cai rượu tuyệt đối, ngay cả lượng nhỏ cũng có thể đẩy nhanh tiến triển xơ gan và tăng nguy cơ ung thư gan. Bệnh nhân cũng cần tránh thuốc lá, thuốc không kê đơn độc hại gan (như paracetamol liều cao) và các chất độc môi trường. Bệnh nhân cần tham khảo bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.
• Chế độ ăn uống khoa học: Bệnh nhân giảm muối trong bữa ăn hàng ngày, để kiểm soát cổ trướng và phù; ưu tiên ăn nhiều rau củ, protein nạc (cá, đậu), tránh đồ chiên xào và chất béo bão hòa. Bổ sung dinh dưỡng cân bằng, đặc biệt vitamin (B, D, E) và khoáng chất nếu suy dinh dưỡng; ăn nhỏ bữa nhiều lần để hỗ trợ gan.
• Tập thể dục đều đặn và giữ tinh thần thoải mái: Tập thể dục nhẹ nhàng 30 phút/ngày (đi bộ, yoga) phù hợp thể trạng để cải thiện tuần hoàn và giảm mỡ gan, nhưng tránh gắng sức gây mệt mỏi. Bệnh nhân cũng nên giữ tinh thần thoải mái bằng thiền, hỗ trợ nhóm hoặc tư vấn tâm lý, vì stress làm nặng thêm não gan và biến chứng.
• Theo dõi biến chứng và phòng ngừa: Theo dõi triệu chứng như vàng da, mệt mỏi, phù chân; tiêm chủng viêm gan A/B, cúm và tầm soát ung thư gan định kỳ 6 tháng/lần. Những lưu ý này giúp kéo dài tuổi thọ đáng kể ở bệnh nhân xơ gan bù trừ.